1. خانه >
  2. اولویت‌های سیاستی >
  3. مدیریت آب
نویسنده
حوزه سیاستی
موضوع
استان

آب را به‌درستی الفبای توسعه نام نهاده و حضورش را مهم‌ترین مؤلفه در پایداری زیست در هر سرزمینی می‌دانند. در ایران، کشوری که بر کمربند خشک جهان (پهنای عرض 35 درجه شمالی) مستقرشده است؛ بی‌شک، گران‌بهاتر از این کالای زیستی وجود ندارد. به‌ویژه اگر بدانیم ایرانیان به‌جای استفادة سالانه از 20 درصد از اندوخته‌های آبی خویش، در طول چند دهة گذشته این رقم را تا 85 درصد افزایش داده و سبب بروز فرآیندهایی مهلک چون کاهش سطح سفره‌های آب زیرزمینی، نشست زمین و افزایش چشمه‌های تولید گردوخاک بوده‌اند؛ شناسه‌هایی که آشکارا نشان‌دهندة شتاب جریان بیابان‌زایی در ایران است.
این در حالی است که چیزی در حدود ۴۰۰ میلیارد مترمکعب به‌صورت سالانه بر ایران‌زمین می‌بارد. از این مقدار و در بهترین شرایط، 130 میلیارد مترمکعب آن قابل استحصال است که اینک به حدود 110 میلیارد مترمکعب کاهش‌یافته است؛ یعنی در شرایط کنونی و برای جمعیت 78 میلیون نفری ایران، کمتر از 1500 مترمکعب آب برای هر ایرانی در سال در اختیاراست که گواه سقوط ایران از مرز خطرناک تنش آبی (1710 متر برای هر نفر در سال) است؛ بنابراین، با توجه به میانگین سرانة آب مردمان جهان که به ۷ هزار و پانصد مترمکعب در سال می‌رسد، ایرانیان کمتر از یک‌چهارم میانگین جهانی از موهبت آب شیرین برخوردار هستند. این در حالی است که در ۳۰ سال پیش، نسبت مورد اشاره چیزی در حدود یک‌دوم بود.
با چنین پیشینه‌ای، آیا سزاوار نیست تا توجه ملّی به حفظ آب در ایران، بیش از ۴ برابر توجه جهانی به آن می‌بود؟
متأسفانه و تا این لحظه فقط هشدار داده‌ایم که کمیت آب قابل‌استفاده باشتابی دمادم افزاینده دارد کم و کم و کم‌تر می‌شود.
امّا حقیقت این است که شاید بهتر است کمیت را رها کنیم! چراکه آنچه دارد بر سر کیفیت آب رو و زیرزمینی ما می‌آید، آن‌قدر بزرگ و آن‌چنان مهیب است که به‌سادگی می‌توان خطر اُفت کمی آب را در ایران‌زمین نادیده گرفت و توجهی به نشست‌ها و فروچاله‌های هول‌انگیز در خراسان و کرمان و یزد و همدان و تهران و فارس و اصفهان و اردبیل، چهارمحال و بختیاری و … نکرد!
به‌راستی:
چند رودخانه از مجموع ۱۸۰ رودخانه دائمی کشور را می‌توان برشمرد که آبش هنوز پاک و قابل شرب باشد؟
چند چاه عمیق و نیمه عمیق را می‌توان شماره کرد که هنوز این امکان وجود دارد تا بدون بازبینی و تصفیه، آبش را نوشید؟
پاسخ: تقریباً هیچ! به همین سادگی و به همین تلخی …
چنین است که در شمس می‌خواهیم نگاهی ویژه به آب و نشانزدهایش بر چشم‌اندازهای توسعه در کشور داشته باشیم. باشد که با هم‌اندیشی و آزاداندیشی مبتنی بر نگرشی علمی بتوان، نقشة راهی را در مقابل چشم کلان نگران و برنامه‌ریزان ارشد حکومتی نهاد که در آن، دورنمای زیستن در فلات ایران همچنان برخوردار از امنیت زیستی درخوری باشد.
آمین.

  • نقش بازاریابی اجتماعی در تغییر رفتار مصرفی آب

    نقش بازاریابی اجتماعی در تغییر رفتار مصرفی آب

    امیرحسین عرب‌پور

    25 مهر 1397 ساعت 21:52

    مسئله‌ کمبود آب به یکی از مسائل حیاتی در جمهوری اسلامی ایران تبدیل شده است. ایران از کشورهای نیمه خشک است که خشکسالی‏های طولانی و نبود بارش مناسب، وضعیت آب آن را با چالشی جدی مواجه ساخته است. چنین وضعیتی در حالی روی می‏دهد که میزان مصرف سرانه آب در بخش خانگی کشور حداقل دو برابر متوسط جهانی است. به همین منظور توجه به بخش خانگی در مصرف آب و تلاش برای اصلاح الگوی مصرف جامعه ضرورتی انکار ناپذیر است.

  • از رقابت در مصارف تا شراکت در منابع

    از رقابت در مصارف تا شراکت در منابع

    محمد فشائی

    17 شهریور 1397 ساعت 12:25

    راهکارهای مدیریت منابع آبی، زمانی قابلیت اجرایی‌شدن دارد که نظام اقتصادی آب اصلاح شده باشد به گونه‌ای که افزایش بهره‌وری آب به منظور کاهش مصرف آن توجیه اقتصادی داشته و همچنین متخلفین و مشترکین پرمصرف اطمینان داشته باشند که در صورت عدم تغییر رویه مصرف، با جریمه‌های سنگین و محدودیت‌های جدی مواجه خواهند شد.

  • پساب، راهکاری برای رفع مشکل کم‌آبی

    پساب، راهکاری برای رفع مشکل کم‌آبی

    مرجان قوچانیان

    11 شهریور 1397 ساعت 17:19

    استفاده صحیح از پساب‌های شهری علاوه بر گسترش پوشش گیاهی، از یک طرف از آلودگی محیط زیست جلوگیری می‌نماید و از طرف دیگر با دارا بودن عناصر مغذی علاوه بر کاهش آلودگی منابع آب‌های سطحی و زیرزمینی، باعث کاهش هزینه مصرف کودهای شیمیایی می‌شود.

  • یکجاکشتی اقلیم‌محور در پارسل‌بندی تعریف‌شده اراضی

    راهکاری برای افزایش بهره‌وری و کاهش مصرف آب کشاورزی

    یکجاکشتی اقلیم‌محور در پارسل‌بندی تعریف‌شده اراضی

    مهرداد مطبوع ریاحی

    1 خرداد 1397 ساعت 14:31

    در این نوشتار ابتدا نگاهی به اهمیت اجرای طرح یکپارچه‌سازی اراضی و موانع اصلی کندکننده سرعت اجرای آن در کشور انداخته و در ادامه راهکار یکجاکشتی تخصصی اقلیم محور در قالب پارسل‌بندی تعریف‌شده اراضی به‌عنوان یک راهکار جایگزین با مزایای گسترده، برای اجرا در مزارعی که بهره‌برداران حاضر به یکپارچه‌سازی اراضی نیستند، معرفی می‌گردد.

  • بازی دولت-ملت در زمینه بحران آب

    بازی دولت-ملت در زمینه بحران آب

    اسماعیل کاه‌کش

    10 اردیبهشت 1397 ساعت 16:18

    بدیهی است تا زمانی که مردم دولت را از آن خود ندانند، از ناچیزترین اقداماتی که احساس کنند باعث کمک به پیشبرد اهداف حکومت می‌‌شود، دریغ خواهند کرد، حتی اگر پای مسئله مهمی مانند کاهش منابع آبی در میان باشد که نمود آن در زندگی روزمره آن‌ها به چشم می‌‌خورد.

  • سردرگمی در مدیریت راهبردی آب

    سردرگمی در مدیریت راهبردی آب

    حجت میان آبادی

    31 اردیبهشت 1397 ساعت 17:01

    هنوز پاسخ روشن و مشخصی برای برخی از ابتدایی‌ترین سوالات مرتبط با سیاستگذاری آب در کشور در دست نداریم. برای نمونه، با توجه به وضعیت اقلیمی، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی کشور پاسخ به این پرسش کلیدی هنوز هم مشخص نیست: «نقطه تعادل بین امنیت غذایی و امنیت آبی در کشور چیست؟»

  • ضرورت مدیریت راهبردی و نقشه‌راه مدیریت آب در کشور

    ضرورت مدیریت راهبردی و نقشه‌راه مدیریت آب در کشور

    کامران داوری حمید عمرانیان

    8 اردیبهشت 1397 ساعت 17:23

    فرآیند «تدبیر آب مشهد» به عنوان اقدامی هدفمند برای ایجاد اجماع در مسیر اصلاح مدیریت آب مشهد در یک دوره 3 ساله انجام شده است. خروجی این حرکت جمعی، تبیین «چشم‌انداز مشترک»، تدوین «برنامه راهبردی» بر اساس تفاهم جمعی و ترسیم «نقشه راهی» مبتنی بر اجماع نسبی برای اصلاح مدیریت آب است.

  • الزامات حکمرانی خوب آب

    الزامات حکمرانی خوب آب

    کامران داوری حمید عمرانیان

    29 فروردین 1397 ساعت 13:47

    نقطه شروع برای پیاده‌سازی و سپس استقرارِ هرچه بهتر مدیریت جامع، یکپارچه و مشارکتی آب در حوضه آبریز، ایجاد اجماعی قوی و همگانی در میانِ کنشگران است. جلب مشارکت کنشگران در گرو ایجاد فضای گفتگو و اعتمادسازی متقابل است.

  • بهبود مشروعیت جهت اعمال تنظیم‌گری در حفاظت از منابع آب

    بهبود مشروعیت جهت اعمال تنظیم‌گری در حفاظت از منابع آب

    سروش طالبی اسکندری سید جلال‌الدین میرنظامی

    26 فروردین 1397 ساعت 11:07

    در این یادداشت مجموعه اقداماتی پیشنهاد شده که با تحقق آنها، اعتماد عمومی به نهاد تنظیم‌گر (وزارت نیرو) ایجاد شود و این وزارتخانه مشروعیت لازم را برای ایفای نقش تنظیم‌گری در جهت حفاظت از منابع آب بازیابد.

  • کنوانسیون رامسر: پنجره‌ای جدید رو به دیپلماسی آب

    کنوانسیون رامسر: پنجره‌ای جدید رو به دیپلماسی آب

    زهرا یزدانی پرایی زهره یزدانی پرایی

    22 فروردین 1397 ساعت 11:08

    رویکردهای جامعی که توسط کنوانسیون رامسر به‌عنوان یک کنوانسیون بین‌المللی به خدمت گرفته شده‌اند، نه‌تنها پتانسیل این را دارند که مانع درگیری‌ها بشوند، بلکه می‌توانند باعث ایجاد صلح‌های درازمدت بعد از درگیری شوند.

  • موانع قانونی و نهادی استقرار مدیریت یکپارچه منابع آب

    نگاهی به نظام مدیریت آب ایران

    موانع قانونی و نهادی استقرار مدیریت یکپارچه منابع آب

    صادق جمالی

    19 فروردین 1397 ساعت 07:56

    اطمینان از مدیریت و عملکرد نهادهای تصمیم‌گیر بر مبنای قانون، متضمن تعریف جایگاه تنظیم‌گری با بهره‌گیری از توان نهادهای تنظیم‌گر است. برای دست‌یابی به این اهداف، نخستین گام عبارت است از ارزیابی حقوقی و ساختاری نظام مدیریت آب کشور با هدف شناسایی موانع قانونی و نهادی.