1. حوزه‌های سیاستی
  2. >
  3. سیاست اقتصادی
  4. >
  5. صنعت و معدن
  6. >
  7. فلزات اساسی

نوع مطلب: خبر

2 شهریور 1395 ساعت 16:43 شماره مسلسل: 2200224

گزارش آخرین وضعیت کسب‌وکار سنگ‌آهن ایران

گزارش آخرین وضعیت کسب‌وکار سنگ‌آهن ایران

گزارش حاضر ارایه‌ای از آخرین وضعیت کسب‌وکار سنگ‌آهن ایران و اهم راهبردها و اقدامات امکان‌پذیر در کوتاه‌مدت و میان‌مدت است.

مقدمه

وقوع همزمان کاهش کم‌سابقه قیمت نفت و کاهش قیمت جهانی محصولات معدنی در شرایط رکود گسترده اقتصادی طی چهار سال گذشته، معادن و صنایع معدنی ایران را در بحران عمیقی فروبرده است. کاهش شدید تقاضای داخلی و خارجی و تغییر سیاست‌های دولت در بخش معدن و محیط‌زیست که با تغییر دولت حادث شد، بر ابعاد، گستره و عمق بحران افزوده است. گزارش حاضر ارایه­ای از آخرین وضعیت کسب‌وکار سنگ‌آهن ایران و اهم راهبردها و اقدامات امکان‌پذیر در کوتاه‌مدت و میان‌مدت است که دست‌کم امکان توقف دامنه بحران را تمهید می‌کند.

وضعیت قیمت جهانی سنگ‌آهن و تبعات آن بر معادن سنگ‌آهن ایران

بر اساس گزارش بانک جهانی در سال 2014، به دلیل کاهش رشد اقتصاد جهانی، قیمت بیشتر مواد معدنی بیش ‌از حد انتظار کاهش‌یافته است.

نمودار 1- کاهش قیمت مواد معدنی

قیمت جهانی سنگ‌آهن از نوامبر سال 2013 با کاهش 70 درصدی روبرو بوده است (نمودار 2 کاهش روند جهانی قیمت).

نمودار 2- روند 5 ساله قیمت جهانی سنگ‌آهن

وضعیت تولید سنگ‌آهن از ابتدای سال 94

بر اساس آخرین آمار منتشرشده از طریق وزارت صنعت، معدن و تجارت رشد تولید سنگ‌آهن توسط بخش دولتی در 6 ماهه اول سال 1394 نسبت به شش ماه اول سال 1393، 9 درصد کاهش داشته است. این در حالی است که بر اساس آمار استخراج‌شده از شرکت‌های عضو انجمن که بیش از 90 درصد سهم تولید خصوصی سنگ‌آهن ایران را در اختیار دارند، دست‌کم بیش از 70 درصد معادن سنگ‌آهن تولید خود را کاملاً متوقف نموده‌اند و مابقی با حداقل ظرفیت مشغول به کار هستند.

نمودار3- روند تولید سنگ‌آهن از سال 1370

رونق تولید سنگ‌آهن در ایران به دلیل ورود بخش خصوصی و بنگاه‌های کوچک‌مقیاس به این بخش بوده است. نمودار (4) نقش بنگاه‌های معدنی بر اساس اندازه بنگاه را در تولید سنگ‌آهن ایران نشان می­دهد. این گروه استراتژیک عمدتاً شرکت‌های خصوصی هستند که 86 درصد تولیدات خود را صادر می‌کرده‌اند. این گروه از شرکت‌ها به دلیل صادراتی بودن، کاملاً تحت تأثیر تغییرات قیمت جهانی سنگ‌آهن هستند و به دلیل کوچک بودن مقیاس معادن، از مزیت‌های صرفه به مقیاس در حمل‌ونقل محروم‌اند و هزینه‌های سربار بالاتری دارند.

نمودار4- روند تولید بر مبنای اندازه بنگاه

آخرین وضعیت صادرات سنگ‌آهن ایران

ایران هشتمین کشور صادرکننده سنگ‌آهن در سال‌های 2010 تا 2013 نیز بوده است. در سال 2013 ایران بیش از 59 درصد تولیدات خود را صادر کرده است. سنگ‌آهن طی سال‌های 90-93 پس از محصولات نفتی و پتروشیمی بیشترین سهم را در صادرات غیرنفتی کشور به خود اختصاص داده بود.

این در حالی است که در شش‌ماهه اول سال 1394 میزان صادرات سنگ‌آهن نسبت به مدت مشابه سال 1393، 50 درصد کاهش داشته و با توجه به کاهش 34 درصدی قیمت این ماده معدنی در شش ماه نخست سال جاری نسبت به مدت مشابه سال قبل، ارزش دلاری این مقدار صادرات 65 درصد کاهش داشته است.

نمودار 5- متوسط قیمت سنگ‌آهن از سال 1388

نمودار 6- ارزش دلاری تجارت سنگ‌آهن

نمودار 7- وزن صادرات سنگ‌آهن

بر اساس تعریفی که مؤسسه عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامه‌ریزی ریاست جمهوری در گزارش «بررسی تحولات تجارت گمرکی کشور در شش‌ماهه اول سال 1394» ارائه کرده، «میزان مشارکت در رشد صادرات به این معنی است که هر گروه کالایی چند واحد درصد از رشد کل صادرات را سبب شده‌اند. به‌گونه‌ای که مجموع مشارکت در رشد همه گروه‌های کالایی برابر با رشد کل صادرات خواهد شد» با این مقدمه سنگ‌آهن دومین کالایی است که بیشترین تأثیر منفی را در رشد صادرات شش‌ماهه اول سال 94 داشت.

نمودار 8- کالاهای دارای بیشترین تأثیر منفی در رشد صادرات شش‌ماهه 94

تعطیلی معادن سنگ‌آهن ایران

بر اساس مطالعات انجام‌شده در خردادماه سال جاری به دنبال شرایط بحرانی کسب‌وکار سنگ‌آهن در پنج استان کشور از 160 معدن فعال سنگ‌آهن بیش از 90 معدن به‌طور کامل غیرفعال شده‌اند و مابقی اکثر به‌صورت نیمه فعال و با تعدیل نیرو در حال فعالیت هستند. طی یک هفته‌ی اخیر بر اساس نظرسنجی از مسئولین 64 معدن سنگ‌آهن در 5 منطقه کشور آمار جدیدی به شرح جدول زیر به‌دست‌آمده است. همان‌طور که پیداست درمجموع طی کم‌تر از یک سال اخیر فقط از 64 معدنی که ارزیابی‌شده‌اند، به میزان 4568 نفر تعدیل نیرو صورت گرفته است. بر اساس مطالعات سند راهبردی سنگ‌آهن ایران، به ازای تولید هر 1000 تن سنگ‌آهن دانه­بندی شده در معادن بخش خصوصی به‌طور متوسط یک شغل مستقیم و 10 شغل غیرمستقیم ایجاد می­شود، می‌توان عمق و گستره ابعاد تعطیلی معادن و تعدیل حدود پنج‌هزارنفری نیروی انسانی بخش سنگ‌آهن و تأثیر آن بر توسعه منطقه‌ای، آسیب‌های اجتماعی، امنیت و رشد اقتصادی کشور را تصور نمود.

جدول1- آمار تعدیل نیروی معادن سنگ‌آهن

علاوه بر آن، این میزان کاهش نیروی انسانی، دارای تبعات گسترده مالی نیز هست. طبق محاسبه کانون کارآفرینی استان تهران میزان سرمایه‌گذاری برای ایجاد یک شغل در کشور در سال 94، 2032 میلیون ریال و میزان سرمایه‌گذاری برای ایجاد یک شغل در بخش صنعت و معدن 3165 میلیون ریال است. جدول (2)

بنابراین به‌منظور ایجاد اشتغال مجدد برای 4586 نفر نیروی کار تعدیل‌شده در بخش سنگ‌آهن، سرمایه‌ای بالغ بر 1.451.469.000.000 تومان لازم است.

جدول 2- میزان سرمایه گذاری برای ایجاد یک شغل در بخش‌های مختلف به قیمت جاری (میلیون ریال)

همچنین بر اساس مجموع تولید سالانه معادن تعطیل یا متوقف‌شده، از میزان تولید بخش خصوصی بدون احتساب شرکت‌های دولتی، به نسبت سال گذشته، شاهد کاهش تولید دست‌کم به میزان پنج میلیون تن تا آخر سال خواهیم بود. ارزش اقتصادی تولید خارج‌شده از بازار بر اساس متوسط قیمت 20 دلار برای عیار متوسط 51، در حدود 100 میلیون دلار خواهد بود.

دلایل عمده تعطیلی معادن سنگ‌آهن بخش خصوصی ایران طی سال 1392- 1394

  • رکود اقتصادی گسترده
  • افت 70 درصدی قیمت جهانی سنگ‌آهن
  • عدم وجود تقاضای داخلی برای سنگ‌آهن‌های با عیار پایین
  • عدم تنوع بازارهای صادراتی
  • افزایش تعرفه‌های بندری
  • افزایش هزینه حمل‌ونقل
  • مقیاس تولید
  • افزایش هزینه‌های محیط سیاست‌گذاری شامل
  • حقوق دولتی
  • بهره مالکانه
  • جرائم اضافه‌تولید
  • مداخله دولت در قیمت‌گذاری سنگ‌آهن داخلی
  • لغو معافیت مالیاتی صادرات سنگ‌آهن

فعالین کسب‌وکار سنگ‌آهن ایران در سالی که گذشت در مواجهه با سقوط جهانی قیمت چه کردند؟

  1. کاهش هزینه‌­های تولید ماده معدنی

معدن‌کاران در سال گذشته به‌طور متوسط 25% هزینه‌های تولید خود را از طریق بهره‌وری در عملیات استخراجی و استفاده بهینه از نیروی کار کاهش داده‌اند.

جدول 3-کاهش هزینه‌های تولید سنگ‌آهن

2. کاهش هزینه‌های محیط کسب‌وکار

  • بر اساس پیشنهاد انجمن تولیدکنندگان و صادرکنندگان سنگ‌آهن ایران، وزارت صنعت، معدن و تجارت حقوق دولتی معادن را تا 70% کاهش داد.
  1. تکمیل زنجیره ارزش سنگ‌آهن و تولید کنسانتره و گندله بیشتر
  • واحدهای جدید تولید کنسانتره و گندله در سال 2016 راه‌اندازی خواهد شد.
  • حدود 4 میلیون تن کنسانتره و 5 میلیون تن گندله در شش ماه آینده تولید خواهد شد. (ایمیدرو، مبارکه و گل گهر)
  1. وقوع یک تغییر عمده در تراز تجاری

طی سال گذشته کسب‌وکار سنگ‌آهن ایران با حرکت در زنجیره به سمت تولید کنسانتره و گندله پیش رفته است. به‌نحوی‌که پیش‌بینی می­شود تا انتهای سال 2016 تعادل جدیدی با حداقل نیاز به واردات گندله در این حوزه ایجاد شود.

نمودار 9: تغییر تراز تجاری سنگ‌آهن

مسائل و مشکلات حل‌نشده

علیرغم اقدامات مثبت وزارت صمت در کاهش حقوق دولتی که امیدواری معدن کاران را برای عبور از شرایط بحرانی موجود دوچندان نمود، اما برقراری معضلاتی در هر دو سطح بنگاه‌های بزرگ و کوچک‌مقیاس، تأثیر مثبت اقدامات انجام‌شده از سوی وزارت صنعت، معدن و تجارت را تحت تأثیر قرار داده است.

مسائل بنگاه‌های بزرگ‌مقیاس

  • نرخ بهره بانکی
  • مداخله دولت در قیمت‌گذاری
  • حق انتفاع

مسائل بنگاه‌های کوچک‌مقیاس

  • ابلاغیه‌های محاسبه مجدد حقوق دولتی قطعی شده و پرداخت‌شده سال‌های پیشین و مطالبه ارقام بسیار سنگین از معدن کاران
  • جرائم اضافه‌تولید
  • عدم وجود تقاضای داخلی برای سنگ‌آهن‌های با عیار پایین
  • مقیاس تولید

مسائل مشترک

  • هزینه‌ی بالای حمل ماده‌ی معدنی
  • افزایش تعرفه‌های بندری
  • لغو معافیت مالیاتی صادرات سنگ‌آهن
  • عدم وجود زیرساخت‌های شبکه ریلی
  • ماشین‌آلات مستهلک معدنی
  • وجود اقساط بانکی، نرخ بالای آن و نحوه بازپرداخت وام‌ها
  • عدم وجود یک پکیج سیاستی هماهنگ در دولت (هزینه‌های گمرکی و بندری، شهرداری و.)

اقدامات پیشنهادی

در این شرایط پیشنهاد می‌شود اقدامات زیر به‌منظور خروج کسب‌وکار سنگ‌آهن ایران از رکود در دستور کار دولت محترم قرار گیرد:

  1. اصلاح قانون معادن، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین میثاق­‌های میان دولت محترم و فعالان بخش معدن با حضور نمایندگان همه ذینفعان و تشکل­‌های تخصصی مربوطه
  2. تثبیت سیاست­‌های حاکم بر بخش معدن اعم از میزان حقوق دولتی، بهره مالکانه و سایر اقداماتی که مستقیماً بر بازار و هزینه­‌های معدن‌کاری کشور تأثیر می­‌گذارد. پیشگیری از تصمیمات خلق‌الساعه و جلوگیری از تغییر ناگهانی رویه‌­های موجود نیز از علائم مثبتی است که سرمایه­گذاران بخش معدن را به بازگشت به این کسب‌وکار ترغیب می­‌کند.
  3. اصلاح نحوه و ساختار تعیین حقوق دولتی، به طوری که نمایندگان واقعی رشته­‌های مختلف معدن‌کاری کشور بتوانند در تمام مراحل فرایند تعیین و اخذ حقوق دولتی و سایر مطالبات دولت محترم به‌طور شفاف حضور داشته باشند.
  4. شکل­‌دهی به پنجره واحد در بخش صدور مجوزها و کاهش زمان و هزینه انجام کسب‌وکار معدن و صنایع معدنی در کشور
  5. تقویت صندوق بیمه معادن، به طوری که مخاطرات انجام کسب‌وکار معدنی در کشور قابل‌تحمل و مدیریت باشد.
  6. اعمال مجدد معافیت­‌های مالیاتی برای صادرکنندگان مواد و محصولات معدنی
  7. توقف هرچه سریع‌تر ابلاغیه‌­های محاسبه مجدد حقوق دولتی برای سال­‌های گذشته
  8. با توجه به کاهش 70 درصدی قیمت جهانی سنگ‌آهن در سال گذشته، تخفیف دست‌کم 70 درصدی حقوق دولتی برای سال 1393، اعمال شود.
  9. پیشنهاد می­‌شود تعهدات جاری معدن‌کاران سنگ‌آهن مادامی­ که شرایط بحرانی بر کسب‌وکار سنگ‌آهن حاکم است، به حالت تعلیق درآمده و یا برای سال­‌های بعد استمهال گردد.
  10. اجماع‌سازی در حوزه سیاست‌گذاری و ایجاد یک استراتژی شفاف در حوزه معادن مبنی بر اعمال سیاست‌های خروج از رکود به جای تشدید سیاست‌های حفظ منابع و تنظیم‌گری دولت تا زمان خروج از بحران.
  11. مبالغ دریافتی منابع طبیعی در بخش معدن هزینه شود.
  12. تهیه و ابلاغ فهرست‌بهای پیمانکاران بخش معدن.
  13. حذف تبصره 7 ماده‌واحده قانون بودجه سال 95.
  14. واقعی پیشنهاد میزان حقوق دولتی در لایحه بودجه سال 95 بر مبنای دریافت میزان واقعی حقوق دولتی در سال جاری.
  15. اعطای وام با نرخ ترجیحی برای حمایت از برنامه‌های نوسازی و توسعه معادن و کارخانه‌ها تحت برنامه توسعه معدنی و صنعتی
  16. استمهال بدهی‌های بانکی
  17. تعدیل هزینه‌های تخلیه، بارگیری و بندری
  18. برقراری معافیت حقوق گمرکی ماشین‌آلات معدنی و اجازه واردات مستقیم ماشین‌آلات معدنی دست‌دوم توسط معدن کار همراه با معافیت گمرکی به‌منظور بهبود بهره‌وری تولید از طریق نوسازی ماشین‌آلات معدنی
  19. توسعه حمل‌ونقل ریلی بار با اولویت تجهیز شبکه و پایانه‌های باری و اتصال شبکه به مراکز بزرگ اقتصادی، تجاری و صنعتی و مبادی ورودی و خروجی مهم کشور و شبکه‌های ریلی منطقه‌ای و جهانی به‌ویژه کریدور شمال-جنوب
  20. پذیرفتن هزینه­‌های اکتشاف مانند هزینه‌های تحقیق و پژوهش به جای مالیات (حقوق دولتی)

استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.
متون سیاستی منتشر شده در شمس، بیانگر دیدگاه نویسندگان بوده و لزوما نظر این شبکه نیست.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.