1. رویدادها

نوع مطلب: خبر

30 خرداد 1395 ساعت 10:18

بیست و یکمین گفتگوی راهبردی مرکز بررسی‌های استراتژیک

طرح راه ابریشم آمریکا بازخوانی طرح مارشال در افغانستان است

طرح راه ابریشم آمریکا بازخوانی طرح مارشال در افغانستان است

پژوهشگر مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام، ولی کوزه­‌گر­کالجی، طرح راه ابریشم مطرح شده توسط آمریکا را بازخوانی طرح مارشال در افغانستان با هدف جلوگیری از تروریسم و افراطی­‌گری از طریق تقویت زیرساخت­‌های اقتصادی دانست.

پژوهشگر مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام، ولی کوزه­‌گر­کالجی، طرح راه ابریشم مطرح شده توسط آمریکا را بازخوانی طرح مارشال در افغانستان با هدف جلوگیری از تروریسم و افراطی­‌گری از طریق تقویت زیرساخت­‌های اقتصادی دانست.

وی در سخنرانی خود در مرکز بررسی­‌های استراتژیک گفت: اقدامات زیادی در حال انجام است مانند خط لوله تاپی که گاز ترکمنستان را از طریق افغانستان به هند و پاکستان منتقل می­‌کند و خط لوله گاز صلح ما را به حاشیه برده است. وزارت نفت و مسکن و شهرسازی باید متوجه باشند که پشت سر خطوط انتقال، پل و راه‌­ها مانند خط راه‌­آهن ترکمنستان، تاجیکستان و افغانستان، پروژه دوستی افغانستان و تاجیکستان و ... چه برنامه‌­ای استراتژیکی­‌ای وجود دارد.

وی افزود: آنچه تمامی این اقدامات را جهت می­دهد دو طرح آسیای مرکزی بزرگ و استراتژی راه ابریشم توسط آمریکا است. آمریکا دو طرح را به موازات یکدیگر پیش می‌­برد. طراحی اولیه هر دو طرح از سال 1999 در دانشگاه جانز هاپکینز، موسسه مطالعات پیشرفته بین‌المللی و همچنین موسسه مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز دانشگاه جانز هاپکینز انجام شده است. طرح آسیای مرکزی بزرگ به دنبال پیوستگی و یکپارچگی اقتصادی آسیای مرکزی (قزاقستان، قرقیزستان، ترکمنستان، تاجیکستان، ازبکستان) و آسیای جنوبی (هند و پاکستان) با محوریت افغانستان است. آسیای مرکزی منبع انرژی است و از سوی دیگر پاکستان و هند تشنه انرژی هستند و افغانستان می­‌تواند با انتقال منابع انرژی و خطوط ارتباطی از انزوا خارج شود و سود اقتصادی به دست آورد.

آمریکا با طرح آسیای مرکزی بزرگ به دنبال تعریف مرزهای جغرافیای جدیدی است و حتی بر اساس این طرح، ساختار وزارت امورخارجه آمریکا نیز تغییر کرده است.

کوزه‌­گر­کالجی افزود: آمریکا با طرح آسیای مرکزی بزرگ به دنبال تعریف مرزهای جغرافیای جدیدی است و حتی بر اساس این طرح، ساختار وزارت امورخارجه آمریکا نیز تغییر کرده است. بخش آسیای مرکزی از سال 2005 از بخش اروپایی وزارت امورخارجه آمریکا جدا شده و یک اداره مجزا به نام اداره امور آسیای مرکزی و جنوبی برای آن تاسیس شده است. آمریکا در این طرح سه قدرت رقیب خود در سمت شرقی، چین، در سمت شمالی، روسیه و در سمت غربی، ایران را حذف کرده است و این طرح به نوعی تضعیف تضعیف نقش چین، ایران و روسیه در این منطقه است.

وی درباره سابقه تاریخی طرح راه ابریشم گفت: این طرح در آخرین سال دولت کلینتون مطرح شده است و بحث تبادل انرژی به خصوص انرژی دریای خزر در آن مطرح است، این طرح در زمان بوش پسر بازنگری شد و آخرین بازنگری در دوره باراک اوباما انجام شد و در سال 2011 تصویب شد. طرح شدن نام جاده ابریشم توسط آمریکا نشان­‌دهنده رویکرد قدرت نرم این کشور است، چرا که راه ابریشم نام خوش‌نامی در تاریخ و بیانگر تبادل میان شرق و غرب است و به معنای دیگر تبادل اندیشه و افکار است. این طرح به دنبال نشان دادن این است که راهبرد آمریکا از نظامی­‌گری و امنیتی به سمت اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی تغییر پیدا کرده است. نکته قابل تامل این است که زمانی که در آمریکا این دو طرح تصویب می­‌شود بین وزارت امورخارجه آمریکا، پنتاگون، وزارت خزانه­ داری، بانک جهانی، صندوق بین‌­المللی پول و ... چه هماهنگی‌­ای برای انجام این دو طرح وجود دارد اما ما در ایران بین دو تا دستگاه نمی‌­توانیم هماهنگی انجام دهیم.

چینی­‌ها طرح خود را در سال 2013 و پس از طرح راه ابریشم جدید آمریکا (2011)مطرح کردند

پژوهشگر مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام با اشاره به طرح جاده ابریشم توسط چین گفت: چینی­‌ها این طرح را بر اساس الزامات جدید طرح کرده­‌اند. چینی­‌ها طرح خود را در سال 2013 و پس از طرح راه ابریشم جدید آمریکا (2011)مطرح کردند اما نمی‌گویند این طرح در مقابل آن است و این امر ناشی از سنت سیاست چینی­‌ها در سکوت، محافظه­‌کاری و پرهیز از تنش و تقابل است.

وی افزود: نکته مهم این است راه ابریشم چین دو مسیر دریایی و زمینی دارد. مسیر زمینی از شرق چین شروع شده و با گذشتن از آلماتی، سمرقند و ایران به ونیز ختم می­‌شود و مسیر دریایی نیز به ونیز ختم می­‌شود. 63 درصد جمعیت جهان در این دو مسیر زندگی می‌­کنند و بیش از 21 تریلیون دلار از تولید ناخالص جهانی را دربرمی­‌گیرد. چینی­‌ها بیش از یکصد میلیارد دلار برای این طرح اختصاص داده شده است.

کوزه‌­گر­کالجی دلایل طرح راه ابریشم توسط چین را در سه سطح داخلی، منطقه‌­ای و جهانی تحلیل کرد و گفت در سطح داخلی نسل پنجم رهبران چینی به دنبال توسعه و شتاب اقتصادی نظام­‌مندتر و واقع­‌بینانه­‌تر از گذشته هستند و این طرح بخشی از رویکرد کلی رهبران فعلی چین در جهت احیای قدرت چین در مقیاس یک قدرت بزرگ است. در چارچوب همین رویکرد، بحث رویای چینی است که دربرگیرنده تجدید حیات حزب کمونیست، رفاه و توسعه اقتصادی چینی­‌ها، اصلاح ساختار بوروکراتیک است. مساله سوم مهم، سیاست پیشروی به غرب و توسعه منطقه سین‌کیانگ است. منطقه سین‌کیانگ مساحتی معادل ایران است و از نظر شاخص رفاه از بین 29 استان چین در رده 25 است و سیاست سرکوب در آن شدید است، رهبران فعلی را به این نتیجه رسانده است که بایستی این منطقه را توسعه داد.

وی در توضیح اهداف منطقه طرح راه ابریشم چین گفت: چینی­‌ها به دنبال این هستند که از وابستگی خود به تنگه مالاگا کم کنند. در حال حاضر 80 درصد انرژی وارداتی چین از خاورمیانه از این تنگه رد می‌­شود. مساله امنیت انرژی چین با توجه به بحرانی که چین در این تایوان و این منطقه دارد در خطر است و طرح جاده ابریشم می‌­تواند از طریق آسیای مرکزی تنوعی در مسیرهای صادرات و وارداتی چین ایجاد کند. نکته دوم تثبیت نفوذ اقتصادی چین در آسیای مرکزی که به طرح مارشال چینی تعبیر شده است. چین در راستایی این هدف در عرض 10 سال حجم مبادلات خود با کشورهای آسیای مرکزی را به سی برابر افزایش داده است، به طوریکه در حال حاضر چین شریک اول اقتصادی هر پنج کشور آسیای مرکزی است و چین با طرح جاده ابریشم به دنبال تحکیم این جایگاه است.

کوزه‌­گر­کالجی افزود: نکته بعدی در اهداف منطقه‌­ای این طرح نفوذ در آسیای جنوبی و از جمله افغانستان است. با خروج آمریکا از افغانستان خلای امنیتی و اقتصادی در افغانستان شکل گرفته است و چین در افغانستان به دنبال پرکردن این خلا است. تاکنون یک خبر درباره اینکه یک چینی در افغانستان سربریده شود یا به کنسول‌گری چین حمله شود نداشته‌­ایم و این به دلیل روابط نزدیک پاکستان با چین و نفوذی است که پاکستان بر روی طالبان دارد. با توجه به این امر ما باید چینی‌­ها را در طرح­‌های خود در افغانستان دخیل کنیم تا امنیت طرح­‌ها را بالا ببریم. خاورمیانه برای چین بازار بزرگ مصرف و همچنین بخش مهمی از واردات انرژی آن است و لذا در طرح جاده ابریشم خود در زمینی و دریایی خاورمیانه را در نظر گرفته‌­اند.

پیش‌بینی می‌­شود تا سال 2040 حجم اقتصاد چین دو برابر حجم اقتصاد آمریکا باشد.

پژوهشگر مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام در تشریح اهداف جهانی چین در طرح جاده ابریشم گفت: چین به دنبال تثبیت جایگاه خود در عرصه اقتصاد جهانی است و پیش­بینی می‌­شود چین تا سال 2040 حجم اقتصاد چین دو برابر حجم اقتصاد آمریکا باشد. تقویت مکانیزم سازمان همکاری­‌های شانگهای و عضویت شریک­‌های گفتگو در آن در قرابت با طرح جاده ابریشم انجام شده است. طرح راه ابریشم می­تواند منزلت چین را در تجارت با اروپا تحکیم کند.

وی در تحلیل جایگاه ایران در این طرح ها گفت: طرح راه‌­ابریشم آمریکا که 2011 مطرح شد، نه کشور را دربرمی‌­گیرد که ایران را شامل نمی‌­شود. در طرح آمریکا ما جایگاهی نداریم و تغییر آن مستلزم تغییر رویکرد قابل توجه در سیاست خارجی ایران است. طرح راه ابریشم ترکیه که 2008 مطرح شد و 16 کشور را دربرمی‌گیرد که ایران جزو آن است اما با شرایط جدید ناامنی در ترکیه، مهاجرت­‌ها متوقف شده است. اما ما می­‌توانیم از ظرفیت­‌های راه ابریشم چینی­‌ها استفاده کنیم. ما باید ببینیم هر کشوری چه ظرفیتی دارد، و با در نظر گرفتن اقتضائات هر کشور با آن کشور همکاری داشته باشیم.

کوزه­‌گرکالجی افزود: به عنوان مثال چین به دنبال دستیابی و حضور در قفقاز است، راه­‌آهن آذربایجان تنها مسیر دسترسی ایران به قفقاز است. طرح راه‌­آهن ایران- ارمنستان مطرح شده است از 470 کیلومتر تنها 60 کیلومتر در ایران است و 410 کیلومتر دیگر آن بسیار پرهزینه است و سه و نیم میلیارد دلار برآورد هزینه شده است. روس­‌ها تمایلی به احداث این راه­‌آهن ندارند چرا که انحصار روسیه را از بین می­‌برد. دولت ارمنستان در حال حاضر به دنبال جلب نظر چینی­‌ها برای کمک مالی به این پروژه هستند. ایران باید نقش فعال‌­تری در این زمینه داشته باشدو کمیسیون سه جانبه‌­ای میان چین، ایران و ارمنستان ایجاد کند، چرا که احداث این راه­‌آهن غیر از منافعی که برای ارمنستان دارد، وابستگی ما را به راه آهن آذربایجان کم می­‌کند و می­‌تواند مسیری برای دستیابی ما با دریای سیاه باشد و ایران را تبدیل به مسیر ترانزیتی بین خلیج‌­فارس و دریای سیاه کند.

گفتنی است این سخنرانی بیست و یکمین سخنرانی از مجموعه گفتگوهای راهبردی مرکز بررسی­‌های استراتژیک ریاست جمهوری بود که نهم خردادماه 1395 با حضور صاحبنظران و متخصصان برگزار شد.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.