1. اتاق فکر استان‌ها

نوع مطلب: خبر

بوشهر 1 تیر 1395 ساعت 12:58

سیاست های احیای بافت تاریخی بوشهر

سیاست های احیای بافت تاریخی بوشهر

با توجه به ناتوانی مالی ساکنین و محدودیت‌های مترتب بر سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی به‌عنوان متولی بافت تاریخی، نجات این بافت درگرو اقدامات همه‌جانبه و فوری بخش‌های مختلف دولتی، عمومی و خصوصی متصدی در امر مدیریت شهری هست تا با انجام این مهم دین خود را به گذشتگان و وظیفه خود نسبت به آیندگان ادا نمایند.

معرفی اجمالی بافت تاریخی بوشهر

بافت تاریخی بوشهر با فرمی مثلث گونه در نوک شمالی شبه‌جزیره بوشهر واقع‌شده و به‌عنوان هسته اولیه نمایشگر هویت تاریخی و فرهنگی این شهر هست که از سه جهت توسط دریا احاطه‌ شده است. این بافت بهترین نماد رابطه هماهنگ انسان با طبیعت بوده که نمونه آن در کشور به‌ویژه در جنوب ایران نمی‌توان یافت؛ اما شوربختانه به دلایل متعددی که در ادامه خواهد آمد، آسیب‌های جدی غیرقابل جبرانی بر بدنه این بافت ارزشمند به بهانه‌های گوناگون وارد گردیده و هر روز بر شدت و حدت آن نیز افزوده می‌شود تا جایی که به‌ احتمال‌ زیاد در آینده نه‌ چندان دور شاید دیگر نشانه‌ای از این بافت، در کلیت خود، باقی نباشد.

در امر خدمات‌رسانی و زیربنایی و درمجموع اقدامات عمرانی تمایز آشکاری بین بافت تاریخی و سایر نواحی شهری وجود دارد که با اصول اولیه عدالت اجتماعی و فضایی منطبق نیست. به همین علت، این بافت دچار افت شدید کیفیت محیطی از تمامی جنبه‌های کالبدی، اجتماعی و اقتصادی گردیده و در حال پیمودن سیر قهقرا هست. ازاین‌رو، با عنایت به مطالب فوق و با توجه به ناتوانی مالی ساکنین و محدودیت‌های مترتب بر سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی به‌عنوان متولی بافت تاریخی، نجات این بافت درگرو اقدامات همه‌جانبه و فوری بخش‌های مختلف دولتی، عمومی و خصوصی متصدی در امر مدیریت شهری هست تا با انجام این مهم دین خود را به گذشتگان و وظیفه خود نسبت به آیندگان ادا نمایند.

عوامل بسترساز مشکلات بافت تاریخی بوشهر

به‌طور خلاصه مسائل و مشکلات بافت می‌تواند ریشه در عوامل زیر داشته باشد:

  • عوامل اجتماعی و فرهنگی
  1. اصالت زدایی از بافت و تغییر ساختار جمعیتی و اجتماعی آن به دلیل کوچ شهروندان بومی و سکونت افراد مهاجر تهیدست داخلی و مهاجرین افغان‌ها
  2. کم‌رنگ شدن کارکرد سکونتی بافت به دلیل شرایط نامناسب کیفیت زندگی در آن
  3. کمبود مکان‌ها و فضاهای فرهنگی و تربیتی و نبود فضاهای مختص گذران اوقات فراغت
  4. گرایش به آسیب‌های اجتماعی و ترویج اعتیاد و بزهکاری اجتماعی به دلیل حضور بزهکاران و دارندگان مشاغل غیرقانونی
  5. نبود یا ضعف امنیت اجتماعی در بافت
  6. تأثیر منفی قوانینی ازجمله توارث، وقف، نوع مالکیت
  7. نارسای سیاست‌ها و قوانین مرتبط با بافت
  • عوامل مدیریتی
  1. ناهماهنگی بین دستگاه‌های اجرایی و نظارتی و در کل عدم مدیریت واحد
  2. برنامه‌ریزی کوتاه‌مدت مدیریت شهری و عدم انگیزه جهت اجرای طرح‌های بلندمدت و پایدار
  3. علاقه شدید مدیران شهری به اجرای طرح‌های زودبازده به‌ویژه در نواحی نوساز
  4. پوسته نگری مدیران به کالبد بافت تا عمق نگری
  5. نبود باور و عزم راسخ در مدیریت شهری نسبت به ساماندهی همه‌جانبه بافت
  • عوامل اقتصادی
  1. عدم رعایت عدالت فضایی در توزیع فعالیت‌های عمرانی در سطح شهر و ترجیح بافت‌های جدید نسبت به بافت تاریخی شهر
  2. شرایط نامناسب اشتغال و درآمد و درنتیجه ناتوانی مالی و اقتصادی ساکنین بافت
  3. سکونت اقشار مهاجر کم‌درآمد
  4. پایین بودن میزان تمایل به سرمایه‌گذاری
  5. تهی شدن بافت از فعالیت‌های اولیه
  6. تأثیرگذاری اندک و یا بی‌اثر بودن فعالیت‌های تجاری اقتصادی حاشیه بافت بر رونق و حیات آن
  7. عدم تأثیرگذاری مثبت فضاهای بزرگ فعالیتی مانند گمرک در حیات کالبدی و عملکردی بافت
  • عوامل کالبدی
  1. رهاشدگی بافت و افزایش فضاهای مخروبه و بایر و درنتیجه فرسودگی شدید بناهای موجود
  2. استقرار اندک کاربری‌های خدمات عمومی نسبت به سایر محلات شهری
  3. کم‌توجه‌ی یا بی‌توجهی به مرمت و درنتیجه شدت فرایند تخریب برخی بناهای باارزش تاریخی
  4. عدم مرمت ابنیه باارزش غیر ثبتی و افزایش فرسودگی در این‌گونه ابنیه
  5. تداوم در بازسازی و نوسازی‌های نامناسب و ناهمگون با ویژگی‌های معماری بومی بافت
  6. عدم تمایل مالکین به نگهداری و حفاظت از ابنیه تاریخی
  7. عملکرد نامطلوب خدمات در مراکز محلات و نبود فضاهای تجمع
  8. کاهش ایمنی و امنیت به دلیل وجود مخروبه‌ها و زمینه‌ای بایر
  9. کمبود مکان‌های برنامه‌ریزی‌شده برای بازی، ورزش و تفریح
  10. مسائل محیط زیستی و بهداشتی و کیفیت پایین زندگی در بافت
  • عوامل زیربنایی
  1. کمبود خدمات و تجهیزات زیربنایی
  2. نبود سیستم جمع‌آوری فاضلاب و درنتیجه رها شدن آن‌ها در سطح معابر و گذرها
  3. ناهماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی جهت ساماندهی وضعیت تأسیسات شهری
  4. شانه خالی کردن دستگاه‌های متولی تأسیسات شهری به بهانه نامناسب بودن کالبد بافت برای ایجاد این‌گونه تأسیسات
  5. عدم اجرای طرح‌های عمرانی مربوط به گذرها ازجمله کف سازی به دلیل عدم اجرایی سیستم فاضلاب
  6. نارسایی شبکه برق در بافت به‌ویژه در ماه‌های گرم سال
  7. کافی نبودن روشنایی معابر در شب و درنتیجه افزایش ناامنی در درون بافت
  8. نبود برنامه خاص جهت ایجاد شبکه توزیع گاز

راهبردها و سیاست‌های احیاء بافت تاریخی بوشهر

  1. ضرورت تقویت نهادهای مدنی مثل کمپین نجات بافت و تبدیل آن به یک‌نهاد و جنبش تأثیرگذار
  2. تهیه پلان مدیریتی ویژه بافت
  3. هماهنگی بین دستگاه‌های مختلف مداخله‌گر در بافت
  4. ایجاد و گسترش خدمات عمومی، اصلاح و تأمین تأسیسات و تجهیزات شهری و تقویت شبکه دسترسی
  5. ترویج و تشویق فعالیت‌های پژوهشی راهکارهای عملی احیا بافت
  6. نهادسازی ویژه یا خلق یک‌نهاد تصمیم‌ساز برای بافت
  7. معرفی و اجرای محورهای خاص مانند محور خلاق و الگوسازی آن
  8. ارتقاء ارزش اجتماعی بافت
  9. تبدیل کمپین نجات بافت به گفتمان عمومی
  10. استفاده از تجارب سایر شهرهای تاریخی کشور
  11. توجه به منظرسازی بافت به‌ویژه گذرهای پراهمیت آن
  12. اعمال مشوق‌های سرمایه‌گذاری‌ها در درون بافت
  13. التزام دستگاه‌ها به وظایف ذاتی خود و مداخله در خصوص بافت
  14. تبیین راهکارهایی برای رفع مسائل حقوقی بازدارنده احیا بافت
  15. مشارکت و توانمندسازی ساکنین بافت
  16. ایجاد شورای راهبری ویژه احیاء بافت تاریخی با ریاست استاندار
  17. ارتقا سطح کارایی بافت برای جوابگوی به زندگی معاصر از طریق توانمندسازی کالبدی و عملکردی
  18. ایجاد و تقویت فعالیت‌های متناسب باارزش‌های تاریخی فرهنگی مثل تقویت بازار
  19. ایجاد و گسترش فعالیت‌های فرهنگی به‌منظور تبدیل بافت به مرکز فرهنگی شهر
  20. تقلید از سنت‌های معماری بافت در بافت جدید یا استفاده از الگوهای معماری بومی در طراحی بناهای جدید
  21. ارائه الگوی مرمتی از طریق مرمت برخی بناهای باارزش بافت و ترویج فرهنگ مرمت و نگهداری
  22. ایجاد و توسعه فضاهای خدماتی و عمومی
  23. دخالت و مدیریت مستقیم دولت در تملک، اجرا و نظارت
  24. سرمایه‌گذاری بخش عمومی در بافت جهت جذب سرمایه‌های خصوصی در توسعه مسکن و خدمات
  25. واگذاری تسهیلات به بخش خصوصی جهت سرمایه‌گذاری و توسعه خدمات فرهنگی، تفریحی و.
  26. حل برخی از مشکلات حقوقی مرتبط
  27. ساماندهی محور بازار

به‌طور خلاصه، با توجه به اهمیت موضع مدیریت یکپارچه و تمرکز فعالیت‌ها، پیشنهاد می‌شود کلیه دستگاه‌های خدمات رسان و مدیریت شهری به وظایف ذاتی خود در بافت تاریخی عمل نمایند که مجموعه این وظایف به شرح ذیل به‌اختصار پیشنهاد می‌شود

دستگاه

شرح اقدامات پیشنهادی در بافت تاریخی بوشهر

آب و فاضلاب

اجرای سیستم جمع‌آوری و دفع فاضلاب خانگی و نوسازی سیستم آب‌رسانی

بهسازی و نوسازی سیستم آب‌رسانی بافت

برق

بهسازی و نوسازی سیستم برق‌رسانی و تکمیل روشنایی معابر

تکمیل روشنایی معابر و محدوده‌های بافت به طریق مطلوب

گاز

اجرای سیستم لوله‌کشی گاز و سایر خدمات شرکت گاز

مخابرات تقویت شبکه مخابرات تلفن ثابت و اینترنت
ورزش و جوانان

تملک اراضی با کاربری ورزش و احداث مجموعه‌های ورزشی و خانه ورزش محل

اجرای جشنواره‌های ورزشی و مسابقات ورزشی ویژه محلات بافت و فرا بافت در محدوده بافت تاریخی

احداث خانه ورزش محل با توجه به سابقه غنی ورزشی به‌ویژه تاریخچه فوتبال
آموزش‌وپرورش احداث مدارس مقاطع مختلف در چهار محل بافت با دسترسی مناسب دانش آموزان
بهداشت و درمان

احداث و تجهیز مراکز درمانی باکیفیت در مقیاس محله‌ای و منطقه‌ای

کنترل کیفیت بهداشت محیطی و اجرای دوره‌ای طرح‌های مبارزه با تهدیدهای بهداشتی

مبارزه با جانوران موذی، کنترل جمعیت سگ و گربه با رعایت مسائل مربوط به حقوق حیوانات
بانک‌ها و مؤسسات مالی

اعطای وام‌های کم‌بهره با شرایط بازپرداخت آسان به مالکین متقاضی نوسازی و مرمت در بافت

اعطای ضمانت‌نامه ویژه سرمایه‌گذاری در بافت یا فعالین اقتصادی که دفتر یا بخشی از فعالیت خود را در بافت قرار داده‌اند
بیمه و تأمین اجتماعی

معافیت‌های بیمه‌ای برای فعالین اقتصادی، تجاری، ساختمانی و ... در بافت تاریخی

اعطای معافیت‌ها و امتیازات حمایتی به فعالیت‌های اقتصادی که بخشی از فعالیت یا دفاتر خود را در بافت مستقرمی نمایند
اداره امور مالیاتی

اعطای امتیازات و معافیت‌های مالیاتی به فعالیت‌های درون بافت.

اعطای مشوق‌های مالیاتی به فعالیت‌های منطقه وفرامنطقه ای که بخشی از فعالیت خود را در بافت تاریخی انجام می‌دهند
بهزیستی

گسترش پوشش‌های حمایتی از مددجویان

توسعه آموزش‌های سازمان در راستای توانمندسازی مشمولین واجد شرایط
کمیته امداد

توانمندسازی مددجویان ساکن بافت

حمایت از فعالیت‌های فرهنگی، اجتماعی و اشتغال‌زایی بامهارت افزایی و در اختیار گذاشتن تسهیلات کم‌بهره

حمایت از زنان سرپرست خانوار از طریق تسهیل راه‌اندازی مراکز اقتصادی خردمقیاس (آموزش و تسهیلات ارزان)
فرهنگ و ارشاد

احداث و تجهیز فرهنگسرای محلات

اجرای برنامه‌های فرهنگی و هنری، آموزش شهروندی، خانواده و ... در بافت

برگزاری جشنواره، همایش، شب‌شعر و ... در بافت با موضوعات مختلف ازجمله ارزش‌های بافت

تهیه بروشورهای آموزش فرهنگ شهروندی و ارزش‌های بافت در مقیاس انبوه و ارائه به شهروندان بافت

احداث موزه تاریخ سینما، موزه تاریخ چاپ، گالری دائم هنرهای تجسمی و ساختمان ویژه استقرار سمن‌ها در بافت
میراث فرهنگی

مرمت حداکثری بناها و تملک، مرمت و واگذاری این بناها به متقاضیان دولتی و غیردولتی واجد شرایط

ثبت حداکثری بناها و آثار دارای قابلیت ثبت در فهرست آثار ملی و برنامه‌ریزی برای ثبت جهانی (حداقل چند اثر)

هدایت و کنترل دقیق هرگونه اقدام در بافت بر اساس ضوابط، مقررات و طرح تفصیلی بافت

استخراج دقیق ضوابط مرمت، نوسازی، طراحی و اجرای ساختمان در بافت و ابلاغ به دفاتر فنی مهندسی و شهرداری

طراحی سازوکار کنترل، تأیید نقشه و نظارت بر روند اجرا جهت انطباق با نقشه‌های مصوب
بنیاد ایران‌شناسی

مستندسازی فرهنگ، آداب‌ورسوم، هنر، موسیقی و ... ویژه بافت در قالب دانشنامه، ویژه‌نامه، کتابچه و کتاب

گردآوری تاریخ شفاهی بافت از شهروندان و انتشار در قالب کتاب‌ها و اسناد معتبر

انتشار کتاب‌های نفیس ازجمله معماری، تاریخ، عکاسی، فرهنگ‌ها، آداب‌ورسوم و ... باقابلیت اهداء به مهمانان

طراحی و ساخت تندیس‌های مولاژ از بناها، یادمان‌ها و فرهنگ‌های بافت باقابلیت استفاده تزئینی و اهداء به مهمانان
راه و شهرسازی

تعریف و اجرای پروژه حفاظتی، مرمتی و زیرساختی در بافت به‌منظور ارتقاء کیفیت محیطی و سرانه‌های استاندارد

تعیین و تخصیص اراضی حمایتی جایگزین در شهر و اراضی توسعه جدید به‌منظور واگذاری به مالکین بافت تاریخی که تمایل به حفاظت و مرمت ساختمان خود نداشته یا اصرار بر خروج از بافت‌دارند

طراحی سازوکار و اعطای وام‌های بلاعوض به متقاضیان مرمت ساختمان‌های محل سکونت خود با حصول شرایطی.

هدایت برنامه‌ها و اعتبارات دفتر بهسازی و نوسازی بافت‌های تاریخی به امر احیاء و مرمت بافت مطابق طرح تفصیلی بافت و پرهیز از اجرای برنامه‌هایی که منجر به تخریب بناها، معابر و سایر اجزاء ارزشمند بافت می‌شوند
نظام‌مهندسی ساختمان سنجش و تعیین صلاحیت دفاتر فنی و صدور مجوز ویژه طراحی و نظارت ساختمان در محدوده بافت به دفاتر واجد شرایط
بندرها و کشتیرانی

مشارکت فعال در مرمت و احیاء بافت تاریخی به استناد مصوبه گروه ماده 5 شورای عالی شهرسازی در این خصوص

اعطای مشوق‌های ویژه به فعالیت‌های مرتبط با گمرک و اداره بندر که بخشی از فعالیت خود را در بافت مستقر کرده‌اند
صنایع و معادن توانمندسازی اهالی از طریق حمایت از صنایع خرد مقیاس و خانگی با اعطای تسهیلات کم‌بهره و ارائه آموزش‌های لازم
شهرداری

اعطای مشوق‌های سرمایه‌گذاری، معافیت‌های عوارض و راه‌اندازی واحد ویژه پیگیری و صدور پروانه در بافت تاریخی

تملک، مرمت و بازسازی ساختمان‌های قدیمی و ارزشمند بافت تاریخی به‌منظور استقرار برخی واحدهای زیرمجموعه

تملک، مرمت و بازسازی ساختمان‌های ارزشمند به‌منظور احداث نمایشگاه‌های دائمی، گالری‌های هنری، موزه شهر و...

احداث فرهنگسرای محلات، پارک محله‌ای، زمین‌های ورزش، فضاهای باز تعاملات اجتماعی و اجرای مراسم‌ها

اجرای سیستم دفع آب‌های سطحی، سنگفرش کوچه‌های بافت و ساماندهی سیما و منظر شهری بافت

احداث فرهنگسرای محلات، پارک محله‌ای، زمین‌های ورزش محلات، فضاهای باز شکل‌گیری تعاملات اجتماعی

راه‌اندازی واحد فنی امانی به‌منظور حمایت فنی، مهندسی و اجرایی از مالکین بناهایی که قصد مرمت بنا رادارند

راه‌اندازی سیستم کنترل نقشه‌های معماری و همچنین واحد کنترل و نظارت اجرای ساختمان جهت انطباق نقشه‌ها با اجرا

اجرای بخش‌های جانبی جشنواره روز بوشهر، روز شوراها، روز ملی خلیج‌فارس و سایر مناسبت‌ها در بافت

حمایت از برنامه‌های فرهنگی ورزش در بافت تاریخی
فرمانداری

تعریف و تخصیص ردیف بودجه خاص بافت تاریخی بوشهر در بودجه سنواتی شهرستان

الزام دستگاه‌ها و سازمان‌های دولتی به انتقال بخشی از فعالیت‌ها یا مهمانسراهای خود به درون بافت

الزام دستگاه‌ها و سازمان‌های دولتی به انجام خدمات و فعالیت‌های ذاتی خود در حوزه بافت تاریخی

الزام دستگاه‌ها و سازمان‌های دولتی به طراحی و اعطای مشوق‌ها و گسترش حوزه برنامه‌های حمایتی خود در بافت

طراحی و اجرای کانال مشترک تأسیسات شهری (آب، فاضلاب، برق، گاز، مخابرات)

استقرار دفاتر سازمان‌های مردم‌نهاد (سمن‌ها) در بافت با خریداری، مرمت و تجهیز ساختمان‌هایی بدین منظور

تسهیل و تشویق استقرار اصناف و فعالیت‌های با کاربری توریستی و فرهنگی در محدوده بافت تاریخی

کنترل ساختار جمعیتی بافت به‌منظور حفظ تعادل و هویت بومی محل

کنترل‌های دوره‌ای کیفیت و استانداردهای زندگی مطلوب در بافت تاریخی و ارتقاء و بهبود مداوم این استانداردها

حمایت از ساکنین محل با اعطای وام‌های بلاعوض و ارزان‌قیمت به متقاضیان مرمت ساختمان‌های محل سکونت خود

استانداری

تعریف و تخصیص ردیف بودجه خاص بافت تاریخی بوشهر در بودجه سنواتی استان

معرفی بوشهر به‌عنوان شهر نمونه اعتدال و رواداری در کشور

حفاظت از نمادهای اعتدال و تاریخ متکثر و چند فرهنگی بافت

حل پایدار معضل فاضلاب بافت به‌عنوان یک اولویت گریزناپذیر با تخصیص اعتبار ویژه به این امر

الزام دستگاه‌ها و سازمان‌های دولتی به استقرار بخشی از فعالیت‌ها، واحدها، ساختمان‌ها، یا مهمانسراهای خود در بافت

الزام دستگاه‌های دولتی به انجام تعهدات و وظایف ذاتی خود در بافت تاریخی، همچون سایر نقاط شهر و بیشتر

الزام اداره بندر به ادای دین تاریخی خود به بافت و انجام تعهدات مشارکت در مرمت و احیاء بافت تاریخی

برنامه‌ریزی تبدیل بافت تاریخی بوشهر به قطب گردشگری با جذب سرمایه‌گذاری ملی و بین‌المللی به همراه اعطای مشوق‌ها و تسهیلات ارزان‌قیمت و تسهیل صدور مجوزهای فعالیت

استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.
متون سیاستی منتشر شده در شمس، بیانگر دیدگاه نویسندگان بوده و لزوما نظر این شبکه نیست.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.
جهانگیر حیدری

7 تیر 1395 ساعت 14:02

با سلام
در خصوص متن راهبردهای احیا بافت تاریخی بوشهر به استحضار می رساند که ؛ بند اصلی متن، یعنی" راهبردها و سیاست های احیا بافت تاریخی بوشهر" با فونت ریز در ذیل عوامل زیربنایی آمده است. لذا خواهشمند است بند مذکور به صورت یک بند مجزا و با فونت درشت اصلاح شود. با سپاس