1. حوزه‌های سیاستی
  2. >
  3. سیاست بهداشت و سلامت
  4. >
  5. بهداشت و پیشگیری
  6. >
  7. بیماری‌های غیرواگیر

نوع مطلب: خلاصه سیاستی

18 خرداد 1395 ساعت 12:38 شماره مسلسل: 5500204

غربالگری در سرطان، رویکردها و راهکارها

غربالگری در سرطان، رویکردها و راهکارها

غربالگری یا واژه ملموس و متداول آن در سطح جامعه «چک آپ‌»، تا میزانی اهمیت دارد که سازمان بهداشت جهانی WHO آن را یکی از مهم‌ترین سلاح‌های مبارزه با سرطان معرفی کرده است.


مقدمه

غربالگری (Screening) به معنای جست‌وجوی سرطان، پیش از ظهور علائم بیماری در فرد می‌باشد. غربالگری به تشخیص و شناسایی زودهنگام سرطان کمک می‌کند. غربالگری سرطان، مجموعه‌ای از تست‌های پزشکی می‌باشد که اگر پاسخ تست غربالگری منفی بود، خیال فرد آزمایش دهنده آسوده می‌گردد، اما اگر پاسخ مثبت بود دال بر وجود سرطان نیست، بلکه فرد را ملزم به انجام آزمایش‌های تکمیلی و پیگیری می‌نماید. چنانچه در آزمایش‌ها تکمیلی نیز وجود سرطان تائید شد به دلیل تشخیص زودهنگام از طریق غربالگری جای هیچ‌گونه نگرانی برای فرد نیست چرا که اساساً هدف اصلی انجام غربالگری این است که سرطان را در مراحل اولیه یعنی زمانی که هیچ علائم و نشانه‌ای ندارد، شناسایی کند که به دنبال این تشخیص به هنگام پروسه درمان کوتاه‌تر و در دسترس تر و نتیجه‌بخش‌تر خواهد بود و به دنبال آن میزان بقا افزایش می‌یابد.

غربالگری یا واژه ملموس و متداول آن در سطح جامعه که "چک آپ‌" می‌باشد، تا میزانی اهمیت دارد که سازمان بهداشت جهانی"WHO" آن را یکی از مهم‌ترین سلاح‌های مبارزه با سرطان معرفی کرده است.

نکته بسیار حائز اهمیت این است که هنگامی‌که دکتر پیشنهاد غربالگری می‌دهد، به این معنا نیست فرد مبتلا به سرطان می‌باشد بلکه تست غربالگری زمانی انجام می‌شود که فرد هیچ علامت یا نشانه‌ای از سرطان ندارد و صرفاً هدفی جز پیشگیری نخواهد داشت.

اهداف غربالگری

غربالگری دو هدف اصلی و مهم را دنبال می‌کند که عبارت‌اند از:

1) کاهش یا حذف مرگ بر اثر سرطان در سرطان‌هایی که تا نود درصد قابل‌درمان هستند.

2) کاهش تعداد افرادی که سرطان در آن‌ها، توسعه‌یافته و به مرحله پیش‌رونده می‌رسد.

هم‌اکنون در دنیا دانشمندان در تلاش هستند تا تست‌های غربالگری جدیدتر با دقت و حساسیت بالاتر را در جهت نائل آمدن به این دو هدف بزرگ را به جهان معرفی کنند.

انواع تست‌های غربالگری متداول در دنیا

الف) سرطان سینه

1) ماموگرافی: ماموگرافی نوعی استفاده از اشعه ایکس در تشخیص تومورهای سرطانی موجود در سینه می‌باشد. تصویری که توسط ماموگرافی تولید می‌شود، ماموگرام نامیده می‌شود که می‌تواند تومورها و ابنرمالی های موجود در بافت سینه را نشان دهد که یک تست غربالگری کارآمد به شمار می‌آید. ماموگرافی باید از سن 40سالگی به‌صورت سالیانه آغاز شود و بعد از سن 70سالگی هر سه سال یک‌بار انجام شود. غربالگری به شیوه ماموگرافی منجر به کاهش 30درصد مرگ‌ومیر ناشی از سرطان سینه در زنان 45-70سال می‌شود. البته لازم به ذکر است که ماموگرافی برای سنین پایین‌تر از 40 سال به دلیل متراکم بودن بافت سینه از حساسیت کمتری برخوردار است و سونوگرافی جایگزین خوبی برای غربالگری در این سنین می‌باشد.

ب) سرطان دهانه رحم (کانسر سرویکس)

1) تست پاپ اسمیر: سرطان دهانه رحم از شایع‌ترین سرطان‌ها در زنان خصوصاً در کشورهای جهان سوم می‌باشد. در کشورهای پیشرفته این سرطان به دلیل انجام تست‌های غربالگری از نظر میزان شیوع کاهش‌یافته است. تست پاپ اسمیر یک نمونه‌برداری از سلول‌های دهانه رحم می‌باشد که به‌طور میانگین باید هر شش ماه تا یک سال در زنان متأهل انجام شود و تا سن 60 سالگی این تست به‌صورت سالانه انجام گیرد و بعد از 60 سالگی در صورت منفی بودن نتایج پیشین، دیگر نیازی به غربالگری نیست.

2) آزمایش ویروس پاپیلومای انسانی(HPV): این آزمایش در جریان پاپ اسمیر انجام می‌شود و ممکن است این ویروس در نمونه‌برداری از دهانه رحم شناسایی شود که از رسک فاکتورهای سرطان دهانه رحم می‌باشد.

ج) سرطان کولورکتال

1) کولونوسکوپی:در طی این روش پزشک متخصص یک وسیله منعطف به نام کولونوسکوپ را که مجهز به دوربین و نور می‌باشد را وارد رکتوم می‌کند و تمام موارد غیرطبیعی ازجمله پولیپ ها و توده‌ها را مشاهده و شناسایی می‌کند.در مواقعی نیز هیچ‌گونه مورد غیرطبیعی یافت نشده و فرد مورد غربالگری سالم می‌باشد.غربالگری از طریق کولونوسکوپی در سنین 50-70سال انجام می‌شود و حداقل هر ده سال یک‌بار باید تکرار شود.

2) وجود خون مخفی در مدفوع(FOBT): در این تست آزمایشگاهی مدفوع را ازنظر وجود خون مخفی موردبررسی قرار می‌دهند.که به تشخیص انواع پولیپ ها و سرطان‌ها در مراحل اولیه می‌باشد.انجام این تست غربالگری از 45سالگی هردو سال یک‌بار توصیه می‌شود.

د) سرطان پروستات

1) Digital Rectal Examination:DRE در واقع تستی می‌باشد که حین آن اورولوژیست با دستکش، انگشت آغشته به روغن را وارد رکتوم می‌کند تا سطح پروستات را از لحاظ وجود انواع موارد غیرطبیعی و نامنظم بررسی نماید که در سنین بالای 40 سال بهتر است که ب منظور غربالگری انجام شود.

2) آزمایش PSA (Prostate Specific Antigen): این تست غربالگری بسیار راحت و در دسترس می‌باشد و شامل اندازه‌گیری سطح ماده‌ای به نام PSAدر خون می‌باشد که چنانچه میزان آن از حد طبیعی بالاتر باشد مشکوک به سرطان پروستات بوده و فرد را ملزم به انجام آزمایش‌ها تکمیلی می‌کند.

غربالگری در کشورهای توسعه‌یافته

اغلب سرطان‌ها در کشورهای توسعه‌یافته و پیشرفته به دلیل اجرای هماهنگ برنامه کنترل سرطان و هماهنگی نهادهای دولتی همچون سیستم بهداشت و درمان، نهادهای بیمه‌گذار، رسانه‌ها و دانشگاه‌های علوم پزشکی و همکاری و همراهی عموم جامعه برای ارتقای سطح سلامت، قابل‌درمان شده‌اند.

برنامه ملی کنترل سرطان در واقع یک برنامه همگانی برای کاهش بروز سرطان و مرگ‌ومیر ناشی از آن و هم‌چنین افزایش بهبود کیفیت زندگی بیماران سرطانی در یک کشور یا یک منطقه خاص است و راهبردها و دستورالعمل‌های متنی جهت پیشگیری، کشف زودهنگام، درمان و مراقبت را در اختیار قرار می‌دهد. در واقع برنامه ملی کنترل سرطان چشم‌اندازی از همکاری‌های چندجانبه میان دولت و مردم بیان می‌دارد که در آن تمامی ارگان‌های دولتی ازجمله وزارت بهداشت و درمان از لحاظ تأمین امکانات بهداشتی-درمانی در سراسر کشور و پویش سراسری بهداشت، وزارت آموزش‌وپرورش از طریق آموزش زندگی سالم و به‌ دور از عوامل خطرزایی همچون دخانیات، الکل و ... و دانشگاه‌های علوم پزشکی از طریق آموزش پرسنل آگاه و متخصص در جهت همراهی و همکاری و رسانه‌ها از طریق تبلیغات فراگیر و گسترده تست‌های غربالگری و تشویق اذهان مردم به سمت این تست‌ها و سیستم‌های بیمه کننده از طریق تأمین مخارج لازم جهت اجرای این برنامه‌ها، مشارکت می‌کنند تا دستاورد این مشارکت در کنترل عملی سرطان بارور گردد. یعنی همان چیزی که در کشورهای توسعه‌یافته مشاهده می‌شود. سرطان‌هایی که امروزه در این کشورها قابل‌درمان هستند در کشورهای درحال‌توسعه در مراحل پیشرفته تشخیص داده می‌شوند.

یکی از اصول اساسی و مهم برنامه ملی کنترل سرطان غربالگری و ایجاد فرهنگ آن به‌عنوان یک وظیفه‌ی مهم بهداشتی بر دوش افراد جامعه و آماده‌سازی نهادهای دولتی برای اجرای آن است.

در یک مطالعه مقایسه‌ای در یکی از ارگان‌های تحقیقاتی در اروپا پیرامون برآورد هزینه غربالگری و هزینه درمان در سال 2005 به نتیجه زیر رسیدند:

همان‌طور که مشاهده می‌شود،هزینه تخصیص داده‌شده به غربالگری بسیار کمتر از هزینه‌ای است که باید صرف درمان گردد. در واقع حمایت از برنامه‌های غربالگری که جزئی از کشف زودهنگام سرطان است بسیار حائز اهمیت می‌باشد. موفقیت در غربالگری منوط به داشتن تعداد کافی پرسنل برای انجام آزمایش های غربالگری و هم‌چنین ایجاد حس وظیفه عمومی برای انجام این تست می‌باشد. امروزه در بسیاری از کشورهای اروپایی همچون انگلیس مشاهده می‌شود که سالیانه برای تمامی زنان بالای 45 سال دعوت‌نامه‌ای جهت انجام غربالگری سرطان سینه ارسال می‌شود که نمایانگر آمادگی دولت از لحاظ سرمایه و نیروی پشتیبان و آمادگی عموم جامعه برای غربالگری است.

ارزیابی غربالگری سرطان در ایران

در ایران با توجه به آنکه چندین سال است که برنامه ملی کنترل سرطان به‌صورت جامع و کامل تدوین می‌شود اما قسمت ابتدایی این برنامه یعنی کشف زودهنگام به‌خوبی در کشور اجرا نمی‌شود. با توجه به افزایش میزان شیوع سرطان در دنیا، هر کشور هدفمندی که نگران سلامتی افراد جامعه خود باشد سیاست‌هایی را برای کنترل مناسب و به‌موقع شیوع سرطان به کار می‌بندد.

البته تا امروز کارهایی پراکنده اما تا حدودی مؤثر در رابطه با کنترل سرطان صورت گرفته است از جمله پویش ملی مبارزه با سرطان که در تاریخ 8تا 15 بهمن سال 1394 صورت گرفت که مسئولین برگزاری این پویش اهدافی از جمله افزایش آگاهی و جلب مشارکت نهادهای دولتی و مردم‌نهاد، اصلاح باورهای نادرست در خصوص درمان‌ناپذیر بودن سرطان و جلب مشارکت سیاست‌گذاران و سکان داران سلامت کشور در کنترل سرطان را دنبال نمودند. اما آنچه که باید مورد توجه قرار گیرد، برنامه‌ریزی مناسب با نیازهای روز جامعه از رسانه‌های جمعی همچون رادیو و تلویزیون و نهادینه کردن فرهنگ غربالگری در جامعه می‌باشد. ضروریست از طریق تمامی منابع اطلاع رسانی و هم‌چنین مهمترین نهاد آموزشی کشور یعنی وزارت آموزش و پرورش به افراد آموزش داده شود تا علائم و نشانه های اولیه سرطان را تشخیص دهند. مردم باید به این اندیشه دست پیدا کنند که مادامی که سرطان زود تشخیص داده می شود، درمان موثرتر خواهد بود.

وزارت بهداشت با همکاری نهادهای بیمه‌گذار بایستی هزینه‌ای را برای ایجاد شرایط مناسب غربالگری از لحاظ پوشش بیمه‌ای، تجهیزات و مراکز مناسب و تخصصی غربالگری در سطح کشور و تامین پرسنل کافی برای ارائه این خدمات را فراهم سازی نماید. آموزش تخصصی کارکنان بخش‌های بهداشتی-درمانی بسیار ضروریست. این بدان معناست که آنها باید به صورت تخصصی برای کشف زود هنگام سرطان از طریق غربالگری آموزش ببینند و مهارت های لازم را کسب نمایند. هنگامی که افراد در مراحل آغازی سرطان، غربالگری شده و برای درمان به تیم‌های درمان کننده معرفی می‌شوند، نتایج اجتماعی و اقتصادی سودمندی را به دنبال خواهد داشت. اول آن که در دیدگاه اجتماعی، فرد به عنوان عضوی از یک خانواده در اسرع وقت و به موقع درمان را دریافت و پس از بهبودی به کانون خانواده باز می گردد و آسیب های مخرب روحی کمتری از جمله استرس و نگرانی چه برای بهبودی و چه تامین دارو و.به کیان خانواده وارد می شود. درمان سرطان در مراحل اولیه هزینه بسیار کمتری را به اقتصاد یک کشور از لحاظ تامین دارو و تجهیزات پیشرفته وارد می کند. هر فرد مبتلا به سرطان ممکن است یک نیروی کار و مولد سرمایه برای کشور باشد، چنانچه با سیستم غربالگری دولت بتواند با ارائه به موقع درمان به این افراد، آنها را به مرحله بهبودی و زندگی روزمره برساند، نه تنها از چرخه اقتصادی یک خانواده حمایت کرده بلکه یک نیروی کار در جامعه حفظ کرده است.

با بررسی مقایسه‌ای که سالیانه در کشورهای اروپایی از لحاظ برآورد هزینه صورت می‌گیرد، این نتیجه حاصل شده است که اجرای غربالگری مناسب در جامعه، سالانه مبلغی معادل نصف مقدار هزینه درمان در کشور را صرف خود خواهد کرد و میزان مرگ و میر را به میزان قابل توجهی کاهش می‌دهد.

راهکارهای پیش رو

- برنامه ریزی مدون و جامع وزارت بهداشت و درمان برای ایجاد مراکز درمانگاهی در شهرها و خانه های بهداشت در روستاها مخصوص انجام تست های غربالگری و هم چنین تجهیز پرسنل آموزش دیده و امکانات مورد نیاز.

- اعلام آمادگی نهادهای بیمه گذار برای پوشش خاص و ویژه بیمه ای تست های غربالگری سالیانه در کشور و یا حداقل بیمه تست های غربالگری در اقشار آسیب دیده، اقشار پرخطر و دارای سابقه قبلی.

- آموزش اصولی و بنیادین سبک زندگی سالم و به دور از عوامل خطرزا همچون دخانیات، الکل و... در میان قشر نوجوان و جوان از طریق وزارت‌های آموزش و پرورش و ورزش و جوانان.

- همکاری چندجانبه رسانه ملی با سکان‌داران سلامت کشور بیش از پیش در جهت ارتقای آگاهی بخشی و فرهنگ سازی اندیشه خودمراقبتی و پیشگیری در عموم جامعه.

- فرهنگ سازی عمومی با کمک وزارت ارشاد از طریق انجام تست های غربالگری توسط گروه های محبوب در جامعه همچون ورزشکاران، هنرمندان، سیاستمداران و...

- همکاری شهرداری‌ها به وسیله آموزش بصری شهری از طریق تیزرهای تبلیغاتی، بنرهای شهری، تبلیغات پل عابرپیاده، تبلیغات بر بدنه سیستم حمل و نقل عمومی، بیلبوردهای تبلیغاتی و...

نتیجه گیری

برنامه غربالگری سرطان باید همانند واکسیناسیون بیماری‌های واگیر که بصورت فراگیر و جامع انجام می‌شود، صورت پذیرد. در واقع همانطور که برای پیشگیری از بیماری‌های واگیر طرح یکپارچه وجود دارد، برای بیماری های غیرواگیر از جمله سرطان نیز طرح یکپارچه و ملی پیشگیری و کنترل وجود داشته باشد.

غربالگری به آن معنا نیست که اگر پاسخ آن منفی بود یعنی دیگر نیازی به تکرار نیست، بلکه باید تداوم داشته و به صورت مکرر سالیانه صورت پذیرد.

غربالگری می‌تواند یکی از مهم‌ترین معیارهای ارزیابی عملکرد سیستم سلامت یک جامعه باشد و نیازمند توجه و مساعدت همه جانبه نهادها و گروه های موثر است.


منابع

- عرب، ملیحه. (1385) آنچه مراقبین سطح اول بهداشت و درمان باید در مورد سرطان‌های زنان، غربالگری و معاینه دستگاه تناسلی مونث بدانند.

- بی‌نام (1394) پویش ملی مبارزه با سرطان، وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی، معاونت بهداشت، معاونت درمان.

- بی‌نام (1394) راهنمای بالینی غربالگری سرطان کولورکتال، بیمارستان شریعتی (تهران)، مرکز تحقیقات بیماری های گوارش و کبد.

- کریمی زارچه، مژگان. (1389) غربالگری سرطان‌های زنان.

-WHO guidelines for screening and treatment of precancerous lesions-2013

-Cancer Screening:payer cost / Benefit thru, Employee Benefit Programs - Bruce Pyenson, FSA, MAAA, November 2005.

استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.
متون سیاستی منتشر شده در شمس، بیانگر دیدگاه نویسندگان بوده و لزوما نظر این شبکه نیست.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.
وحید توکلی محمدی

19 خرداد 1395 ساعت 17:04

گشتم و گشتم اما چیزی چون عمل به دستورات طب ایرانی اسلامی که بسیار ساده اما کاربردی ریشه های سرطان را در جامعه می خشکاند نیافتم امیدوارم روزی برسد که دستگاه های نظارتی برای سلامت تغذیه ایرانیان ارزش بیشتری قایل شوند