1. رویدادها

نوع مطلب: خبر

23 دی 1394 ساعت 10:40

در هفتمین گفتگوی راهبردی مرکز بررسی‌های استراتژیک مطرح شد:

برنامه‌ریزی توسعه در ایران دچار آلزایمر اجتماعی است

برنامه‌ریزی توسعه در ایران دچار آلزایمر اجتماعی است

نعمت‌اله فاضلی دیدگاه «کاستی فرهنگ در ایران معاصر» را در سخنرانی «جایگاه فرهنگ در گفتمان برنامه‌ریزی توسعه‌ای در ایران و ارائه راهبردی برای برنامه‌ریزی توسعه‌ای فرهنگ‌محور» بیان کرد.

معصومه تقی‌زادگان- هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی مفهوم «عمران» را دال مرکزی برنامه­‌های توسعه کشور از دوره رضاخان تاکنون دانست و گفت: گفتمان عمران به لحاظ پیش­فرض­‌های معرفتی بر نظام دانش مهندسی، معماری، تکنولوژی و صنعت مبتنی است و می­‌گوید اگر زیرساخت­‌ها را در جامعه فراهم کنیم، توانسته­‌ایم توسعه را به پیش ببریم. گفتمان عمران بر مبنای وجوه کمی و قابل سنجش به دنبال انسجام جامعه است، گفتمانی که از ابتدای برنامه‌ریزی در ایران با وجود تمام تغییراتی که پیش آمده، غالب بوده است.

وی افزود: گفتمان عمران سه نظام دانش، اداری و اجتماعی خاص خود را شکل داده است، در چنین شرایطی نظام اداری به دنبال فراهم کردن زیرساخت­‌های مادی توسعه است. ذهنیت اجتماعی­‌ای که در گفتمان عمران به تدریج شکل گرفته است، تقاضای عمران و آبادانی است و این گفتمان یک زمینه اجتماعی گسترده را شکل می‌دهد که در آن نمایندگان، گروه‌­های اجتماعی نیز تصور و درخواست عمرانی دارند و فشاری که به مدیریت جامعه می­‌آید از نوع عمران و آبادانی است. در چنین شرایطی نظام رانت و فساد از خرده­‌نظام­‌های پنهان گفتمان عمران می­‌شود، چرا که امکان جابه­‌جایی پول را فراهم می­‌آورد.

فاضلی گفتمان عمران را نمایشی و توجیه‌­کننده نظام­‌های سیاسی دانست و گفت: در گفتمان عمران می­‌توان افتتاح کرد، ایماژهای بزرگ ساخت و حس رضایت را پدید آورد. پروژه­‌های عمرانی اشکال گوناگون رویت­‌پذیری و بازنمایی برای سیاست پدید می­‌آورند.

نعمت‌اله فاضلی: پذیرفتن کاستی فرهنگ در نظام برنامه‌ریزی کشور نیازمند اراده سیاسی است

حذف انسان در گفتمان عمران

فاضلی در هفتمین نشست از سلسله نشست­‌های گفتگوهای راهبردی مرکز بررسی­‌های استراتژیک ریاست جمهوری مساله و مشکل گفتمان عمران را حذف گفتمان انسان و فرهنگ دانست، چرا که دال مرکزی این گفتمان اشیا هستند و افزود: در این گفتمان بعد زمان حذف می­‌شود، در نتیجه تاریخ، حافظه تاریخی، دانش­‌های بومی در این گفتمان جایی ندارند و نهایتا تنها جنبه نمایشی و مقدم‌ه­ای آنها به کار م‌ی­آید. نتیجه این حذف تاریخ، گسیختگی زمانی است که امکان بهره­برداری از گذشته را از بین می­‌برد و در عمل نمی‌توانیم به گذشته به عنوان منبع رجوع کنیم. در این گفتمان گویی همه تاریخ «شِر و وِر» است و من آن را «آلزایمر» اجتماعی می­‌نامم.

وی مشکلات زیست­‌محیطی کنونی را ناشی از حذف بعد مکان و گسیختگی مکانی ناشی در گفتمان عمران دانست و گفت: در این گفتمان جغرافیا حذف می­‌شود، اکولوژی یا زیست­‌بوم برای انسان یک جغرافیای فرهنگی است. این وجه در گفتمان عمران تبدیل به منبعی می‌­شود که باید استخراج شود و در نتیجه رابطه­ یک سویه استثمارکننده‌ای با طبیعت پیدا می­‌کنیم. مکان در گفتمان عمران تبدیل به لامکان می­‌شود، به واسطه همین تلقی از مکان و فهم بد جغرافیا است که برنامه­‌های آمایش سرزمینی قادر نیستند شهری با توسعه پایدار و متوازن بسازند. وقتی علم جغرافیا را حذف می­‌کنیم و فضا را کنار می­‌گذاریم به تدریج رابطه اندام­وار انسان و طبیعت می­‌گسلد و نتیجه آن بحران­‌های آب و خاک می­‌شود که ما با آنها روبرو هستیم.

فاضلی گسیختگی انسانی را سومین گسیختگی ناشی از گفتمان عمران نامید و تفاوت نسلی و ناتوانی آموزش شهروند مسئول خلاق را ناشی از گسیختگی انسانی دانست و افزود: در چنین شرایطی نظام آموزش و تعلیم و تربیت قادر نیست انسان را در جایگاه مدرن خود قرار دهد.

وی چهارمین گسیختگی را گسیختگی در سازمان و نظام مدیریتی دانست که به جای اینکه بتواند شکلی از نظم را ایجاد کند، در خدمت رانت و کج­کارکردی قرار می­‌گیرد.

فرهنگ عامل ترمیم گسیختگی­‌های ناشی از گفتمان عمران

نعمت­‌اله فاضلی با اشاره به نظریه ریموند ویلیامز درباب سه دسته «فرهنگ رسوب­‌یافته»، «فرهنگ مسلط» و «فرهنگ در حال ظهور» تاکید کرد که در گفتمان عمران با هیچ‌­یک از این سه فرهنگ ارتباطی برقرار نمی‌­­شود و ما نیازمند برنامه­ توسعه­‌ای هستیم که نظام دانشی داشته باشد که توانایی فهم مناسبات عمیق میان این سه فرهنگ را داشته باشد.

وی فرهنگ را مانع گسیختگی­‌ها معرفی کرد و افزود: «کاستی فرهنگ» کمبود مزمن در نظام برنامه‌­ریزی ما است که تاثیرات خود را در ابعاد مختلف مانند محیط­ زیست نشان می­‌دهد، جامعه صورت­بندی­‌های سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی دارد و این صورت­­بندی­‌ها زمانی با هم انطباق می­‌یابند که صورت­­بندی فرهنگی شکل بگیرد.

فاضلی گفت: ما نیازمند نظام دانش جدیدی هستیم که شامل دانش فرهنگی، اخلاقی و دانش راهبردی باشد. دانش فرهنگی به معنای دانش­‌هایی که علوم انسانی و اجتماعی شکل می‌­دهند که فقدان فرهنگ در نظام برنامه­‌ریزی را از بین ببرند. دانش اخلاقی که بتواند به صورت مفاهیم خلاق و محکم و به صورت راهبرد در نظام برنامه‌­ریزی جای بگیرد و دانش راهبردی که اندازه­‌گیری و نیازسنجی کند و بتواند مفاهیم را به کار گیرد.

وی در پایان تاکید کرد که فرهنگ انسجام‌­بخش و پیونددهنده تمامی ساحت­‌های وجودی یک جامعه است و فرهنگ است که می­‌تواند در برنامه‌­ریزی مقیاس‌­های محلی، منطقه­‌ای، ملی و بین‌­المللی را به هم وصل کند لذا پذیرفتن کمبود و کاستی فرهنگ در نظام برنامه­‌ریزی کشور نیازمند اراده سیاسی، اصلاح نظام دانش و شکل‌­گیری نظام دانش کارآمد، گفتگوی اجتماعی در میان نخبگان و مشارکت در یک گفتگوی جهانی درباره برنامه‌ریزی است.

گفتنی­ است این نشست سه شنبه 22 دیماه 1394 در مرکز بررسی­‌های استراتژیک و در قالب سلسله نشست­‌های «گفتگوهای راهبردی» برگزار شد.

در ادامه این نشست‌ها نیز دکتر علی کریمی‌مله عضو هیئت علمی گروه علوم سیاسی دانشگاه مازندران در روز 29 دی 1394 از ساعت 14 تا 16 درباره‌ی «توسعه و امنیت از رهگذر سیاست‌گذاری قومی تنوع‌پذیر و انسجام‌گرا» سخن خواهد گفت. در نهمین گفتگوی راهبردی نیز دکتر علی‌اکبر عرب‌مازار استاد گروه اقتصاد دانشگاه شهید بهشتی با موضوع «تاملاتی در باب الزامات و خطوط کلی نظام اقتصادی ایران» سخنرانی خواهد کرد، این نشست در تاریخ 6 بهمن 1394 از ساعت 14 تا 16 برگزار خواهد شد.

استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.
متون سیاستی منتشر شده در شمس، بیانگر دیدگاه نویسندگان بوده و لزوما نظر این شبکه نیست.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.