1. اتاق فکر استان‌ها

نوع مطلب: خبر

بوشهر 7 دی 1394 ساعت 16:34

مسئله شناسی استان بوشهر

مسئله شناسی استان بوشهر

استان بوشهر به‌علت قرار گرفتن در ساحل استراتژیک خلیج فارس، صادرات و واردات دریایی، صنعت صیادی، وجود ذخایر نفت و گاز (پارس جنوبی و شمالی)، کشاورزی و نخلداری و وجود نیروگاه هسته‌ای از اهمیّت راهبردی و اقتصادی برخوردار است‎‎؛ به گونه‌ای که پایتخت انرژی ایران لقب گرفته‌ است. شناسایی مسائل و موانع توسعه استان بوشهر می ‏تواند نقش ه‏ای برای دولتمردان ترسیم کند که با تمرکز بر آن، توسعه استان را با سرعت بیشتری رقم بزند. گزارش حاضر، منعکس‏ کننده مهم‏ترین نظرات نخبگان و صاحبنظران در خصوص مسائل اساسی استان می‏ باشد که توسط «اتاق فکر استان بوشهر» تهیه و تدوین شده است. گزارش حاضر مهم‏ترین مسائل استان را بر اساس مصاحبه‏ های فردی حضوری و غیر‏حضوری، برگزاری جلسات گروهی مجازی با فعالان اجتماعی، صاحبنظران و نخبگان دانشگاهی و غیر‏دانشگاهی استان بوشهر تهیه شده است. جهت تهیه این گزارش از نظرات متخصصین در حوزه‏ های گوناگون استفاده شده است.

مسائل اساسی استان بوشهر

1. عدم دسترسی استان به شبکه حمل و نقل ریلی سراسری

یکی محرومیت‏ های زیرساختی که نقشی بسیار مهم در توسعه اقتصادی و صنعتی هر منطقه ایفا می ‏کند، راه ‏آهن است، که فقدان آن در استان بوشهر باعث شده است که این استان نتواند نقش برجسته خود در توسعه و رونق اقتصادی کشور را به خوبی ایفا نماید. وجود شبکه گمرکی وسیع در استان و لزوم دسترسی سریع به پس کرانه‏ های خلیج ‏فارس به منظور حمل و نقل کالا و سرمایه ‏گذاری‏ های عظیم در پارس جنوبی و صنایع جنبی مختلفی که امکان گسترش آن‏ها وجود دارد(بویژه پتروشیمی) ضرورت حمل و نقل ریلی را روزافزون می‏ کند. لزوم ارتباط گسترده ‏تر استان بوشهر با مناطق میانی کشور و استفاده متقابل از مزیت‏ های موجود در این مناطق و استان‏ های همجوار با آن‏ها، به ویژه استفاده استان بوشهر از امکانات گسترده استان‏ های فارس و اصفهان برای توسعه صنعتی و اقتصادی متکی به امکانات داخلی کشور و صدور کالاهای تولیدی این استان‏ ها و پیوند دادن مزیت‏ های تولیدی موجود در این سه استان و نیز منابع موجود در آنها با یکدیگر و رشد سریع صنعت و تجارت در مجموعه این سه استان می ‏تواند از طریق دسترسی به راه‏ آهن میسر شود. این امر موجب جذب سرمایه ‏های داخلی و خارجی به استان بوشهر( به دلیل تسهیل حمل و نقل) و سود‏آور شدن سرمایه‏ گذاری در استان و استان‏ های همجوار می شود. علاوه بر آن جذب نیروهای متخصص از سراسر کشور برای فعالیت در صنایع بوجود آمده علاوه بر اشتغال برای نیروهای بومی و گسترش جمعیت این مناطق و برداشتن گامی اساسی در برنامه ‏ریزی آمایش سرزمین از لحاظ جمعیتی، از نظر آمایش زیرساخت‏ها و زیر‏بناهای تولیدی نیز موثر است. امکان حمل و نقل چند وجهی با دسترسی بنادر به شقوق مختلف حمل و نقل از جمله اتصال راه‏ آهن می‏ تواند برای بنادر مزیت رقابتی ایجاد نموده و باعث رشد بهره وری بندر و بالا رفتن ظرفیت بندری، کاهش ماندگاری کالا و کاهش هزینه‏ ها در استان شود.

افزایش سرعت تخلیه و بارگیری کالا، کاهش ترافیک جاده‏ای،صرفه‏ جویی بسیار زیاد در مصرف انرژی، آلودگی کمتر و سازگاری بیشتر با محیط زیست، سلامت سفر و ایمنی مسافرت، تسهیل فرآیند جابجایی کالاهای ترانزیتی، محصولات کشاورزی و کالاهای صادراتی و افزایش کیفیت محصولات صادراتی از دیگر مزیت‏ های دسترسی استان به حمل ‏و‏نقل ریلی است.

2. فقدان تاسیسات کافی مهار آب های سطحی و کاهش آبهای زیرزمینی

خشکسالی متمادی چندسال اخیر منابع آب استان را در وضعیت بحرانی قرارداده است. تأمین بیش از 85 درصد از منابع استان از استان‏ های همجوار و رخ‏دادن خشکسالی همزمان در استان بوشهر و فارس به شدت منابع آبی استان را تحت فشار قرار داده است. هدر رفت بیش از هشت میلیارد متر مکعب آب از نه میلیارد متر مکعب آب ورودی به استان در طول سال که بدون استفاده تبخیر شده یا به دریا می‏ ریزند. شور شدن آب چاه‏ ها و کاهش طول بهره ‏برداری از آن‏ها، بر اثر استحصال سالانه 50 میلیون متر مکعب آب بیش از تغذیه طبیعی و مصنوعی؛ کسری سالانه 110 میلیون مترمکعبی آب در دشت‏ های استان بوشهر، برداشت 300 میلیارد مترمکعب از 500 میلیارد مترمکعب آب زیرزمینی در سال‏های اخیر همگی نشان از وضعیت بحرانی آب در استان بوشهر دارد.

از طرفی هدر رفتن این میزان آب درحالی است که در استان بوشهر بیش از ۱۳ هزار حلقه چاه مجاز پروانه‏ دار و غیر‏مجاز بدون پروانه برای بیرون کشیدن آب از اعماق زمین حفر شده و هر سال نیز به دلیل کاهش سطح آب سفره ‏های زمینی چند متر برعمق چاه‏ ها افزوده و میزان منابع آب زیر‏زمینی استان کاسته می‏ شود. همچنین به دلیل کم آبی، سالانه ده‏ها هکتار باغ و مزارع کشاورزی خشک و به زمین غیر قابل کشاورزی تبدیل و برداشت آب در برخی دشت‏ های استان بوشهر ممنوع می‏ شود.

همچنین به دلیل کمبود سازه‏ های کنترل سیلاب، طرح ‏های تغذیه مصنوعی، سدها و بند‏های ذخیره آب بارندگی‏ های شدیدباعث طغیان رودخانه‏ ها و جاری شدن سیل در شهرستان‏ های این استان و تلفات جانی و خسارت مالی زیاد به خانه‏ های مردم، تأسیسات زیربنایی و مزارع کشاورزی می ‏شود.کاهش پوشش گیاهی، فقر مراتع، تشدید پدیده گرد و غبار و ضعف بنیه گیاهان در مقابل آفت‏ها از دیگر پیامدهای منفی خشکسالی در استان بوشهر است.

کنترل آب همواره نقش تعیین ‏کننده‌ای در نظام سیاسی کشور داشته است و با توجه به افزایش جمعیت و نیازهای ضروری غذایی ضرورت تدوین برنامه راهبردی آب ضرورت می‏ یابد. با توجه به کاهش شدید آب زیرزمینی و مشکل اساسی در تأمین آن در استان بوشهر ضرورت تدوین برنامه‏ راهبردی آب در این استان بیش از پیش ضرورت می ‏یابد.

3. نبود یک بندر پیشرفته با ظرفیت مناسب برای فعالیت‏ های بندری وسیع

جغرافیای کرانه‏ ای به عنوان یکی از بزرگ‌ترین شاخصه‌های توسعه و پیشرفت سرزمینی است، همین امر موجب شده که توسعه و پیشرفت و عمران و آبادانی‌ها در کنار آب‌ها و رودخانه‌ها صورت بگیرد. اقتصاد کرانه‌ای در توسعه و رشد اقتصادی یک کشور نقش بسیار مهمی دارد و بسیاری از کشورها که دارای ساحل و کرانه هستند دارای تولید ناخالص بالایی از طریق اقتصاد کرانه‌ای هستند. استان بوشهر به دلیل دارا بودن سواحل گسترده و دسترسی به خلیج همیشه فارس، از ظرفیت‌های بسیار زیادی برخوردار است که می‏ تواند از مزیت‏ های اقتصاد کرانه ‏ای بهره ببرد، اما تاکنون میسر نشده است. یکی از دلایل آن عدم برخورداری استان از یک بندر پیشرفته است، به نحوی که بتواند زمینه مناسب برای صادرات و واردات کالا در حجم بسیار وسیع را فراهم سازد. عدم اتصال به راه ‏آهن نیز، که از ویژگی‏ های بندر‏های نسل چهارم جهان است، علت دیگری برای عقب‏ ماندگی بنادر استان است. بندر بوشهر به عنوان مرکز استان، هنوز دارای آبخور کافی و امکانات پشتیبانی لازم برای صادرات و واردات در حجم بسیار وسیع نیست. در شهر بوشهر، عمق کانال ورودی در حدود 8 متر است که برای پهلو گرفتن کشتی‏ های خیلی بزرگ مناسب نیست، در حالی که این عمق باید 15 متر باشد. از طرف دیگر، لایروبی این کانال به دلیل جنس کف آن، کاری بسیار هزینه‏ بر است و مقرون به صرف نمی ‏باشد، هر چند تاکنون چند بار این کار نیز صورت گرفته است.

4. عدم وجود برنامه راهبردی در بخش کشاورزی

کشاورزی یکی از مهم‏ترین ظرفیت‏ های استان بوشهر است که دچار مشکلات اساسی است. پائین بودن ضریب مکانیزاسیون، روش‏ های سنتی آبیاری، نبود زیر‏ساخت‏ در بخش کشاورزی، روش‏ های نامناسب برداشت محصولات کشاورزی، عدم ارائه خدمات بیمه‏ ای مؤثر، عدم ارائه تسهیلات مناسب جهت حمایت از کشاورزان، عدم برنامه جهت ارائه آموزش و مهارت‏ افزایی به کشاورزان، عدم ایجاد ارزش ‏افزوده از محصولات کشاورزی و خام فروشی برخی از محصولات کشاورزی از مشکلات اساسی این بخش است. تدوین نقشه جامع کشاورزی استان می‏ تواند به حل این مشکلات کمک کند.

5. عدم توسعه صنایع و خدمات گردشگری و تفریحی

استان بوشهر به واسطه دارا بودن بیشترین مرز آبی با خلیج‏ فارس و سواحلی زیبا، مردمانی خونگرم و مهمان‏ نواز و آب‏ و‏هوایی منحصر ‏به‏ فرد در چند ماه از سال دارای ظرفیت بسیار عظیمی در صنعت گردشگری و بالاخص گردشگری دریایی است. ظرفیت سواحل بوشهر، زمینه را برای توسعه ورزش‌ها و بازی‏ های دریایی و آبی و تفریحات و سرگرمی‌های مختلف ایجاد نموده است، اما به دلیل عدم وجود زیرساخت‏ ها و صنایع مرتب با گردشگری و تفریحی از جمله هتل چندان بهره ‏ای از آن برده نشده است. بنابراین جهت رونق صنعت توریسم و گردشگری نیاز به سرمایه‏ گذاری در این بخش هستیم.

6. نبود نگاهی جامع و راهبردی در زمینه تبدیل بوشهر به منطقه آزاد و عملیاتی نشدن این مسأله

از دیر‏باز تاکنون بحث تبدیل بوشهر به منطقه آزاد مطرح بوده و هرگاه بحث از فرصت‏ ها، شاخص ‏ها و پتانسیل منطقه‏ ای مناسب و مورد‏نیاز مناطق آزاد به میان آمده استان بوشهر به واسطه داشته ‏های بی‏شمارش در بین گزینه ‏ها همواره رتبه اول را از حیث پتانسیل و فرصت کسب کرده و اولویت‏ دار تلقی گردیده است. حال نکته و ضعف اساسی این است که همواره در عمل و تصمیمات عملیاتی این استان در اولویت توسعه و تبدیل آن به منطقه آزاد قرار نمی‏ گیرد که این مسأله به خودی خود استان را به نوعی از حق طبیعی خود محروم می ‏سازد. از سوی دیگر همواره در بحث توسعه مناطق آزاد در کشور، نبود نگاهی جامع و راهبردی در زمینه رسالت این مناطق و توسعه آن‏ها به چشم می‏ خورد. نبود نگاهی جامع در این زمینه مناطق آزاد را صرفاً به مناطقی تجاری جهت واردات کالا به داخل تبدیل نموده و به نوعی با خروج ارز از کشور، منطقه و در نگاهی وسیع‏ تر کشور را با آسیب‏ هایی جدی روبه ‏رو ساخته است. استان بوشهر نیز با توجه به توانمندی‏ ها و پتانسیل‏ های بالقوه‏ ای که دارد، می‏ تواند الگویی مناسب جهت توسعه مناطق آزاد با نگاهی متفاوت محسوب گردد که متأسفانه این استان علی‏رغم وجود پتانسیل‏ های سرشار در دل خود، از نبود این نگاه و طرحی راهبردی در حوزه توسعه مناطق آزاد در سطح خرد و کلان رنج برده و همچنان زمان و طرح توسعه ‏ای مشخصی جهت تبدیل آن به منطقه آزاد وجود ندارد.

7. مشکلات فاضلاب در شهرهای ساحلی استان بوشهر

توسعه و پیشرفت هر منطقه‌ای با توسعه زیرساخت‌های مورد نیاز مردم همراه است. یکی از مهم‏ترین زیرساختار‏ها، سیستم دفع فاضلاب است، که شهر‏های استان بوشهر از این شاخص مهم عمرانی برخوردار نیستند. نقص سیستم فاضلاب در شهرهای استان بوشهر باعث شده است که شاهد ورود فاضلاب به دریا و اراضی کشاورزی باشیم، که خطرات زیست محیطی فراوانی را می‏‏تواند برای مردم ایجاد کند. تشکیل شبکه جمع‌آوری فاضلاب ضمن جلوگیری از آسیب به محیط زیست دریا، زیستگاه‌های آبزیان و اراضی کشاورزی می ‏تواند به ساماندهی آب‌های سطحی نیز کمک کند.

8. ریزگردها در استان بوشهر

یکی از چالش‏ های استان در زمینه تخریب زیست محیطی، پدیده ریزگرد‏هاست. انتشار ریزگردها به ‌خاطر عوامل مختلفی در منطقه توسعه پیدا کرده است، خشکسالی‌ها، کاهش بارش جوی و تأثیر آن بر میزان آب‌های روان و رودخانه‌ها سبب شده تا بسیاری از مناطق به عنوان کانون‌های انتشار آن تبدیل شوند. مطالعات انجام شده نشان‏ می ‏دهد، که حدود ۸ کانون تولید ریزگرد در استان بوشهر وجود دارد که با توجه به وضعیت خشکسالی، پوشش گیاهی؛ جریان باد سبب ایجاد ریزگرد می‌شوند و آن مناطق یا مناطقی که جریان باد به آن سمت است تحت تاثیر قرار می‌گیرند.

ریز گردها تاکنون آسیب‌های بسیاری به مردم این استان چه در حوزه سلامت و جانوران محلی و چه در بحث محیط‌زیست و مسائل اقتصادی وارد کرده‌اند. بنابراین لازم است که فعالیت‏ های اجرایی برای تثبیت کانون‏ های بحران صورت بگیرد.

تثبیت و کنترل کانون‏های ریزگرد و بحران تنها در صورتی مؤثر است که از تبدیل و توسعه مناطقی که در حال حاضر کانون بحران نیستند جلوگیری شود که این موضوع تنها با خودداری از کشاورزی و توسعه صنعتی و تجاری غیر‏اصولی در شرایطی که کشور در خشکسالی طولانی‏ مدت به سر می‏ برد امکان‏پذیر است.

9. عدم جذب و ماندگاری نیرو‏های نخبه

علی‏رغم وجود صنایع گوناگون در استان بوشهر و فرصت‏ های عظیمی که در این استان برای خلق ثروت وجود دارد، اما شاهد هستیم که بسیاری از نخبگان بومی از این استان خارج شده و در شهر‏های بزرگ‏تر جذب می‏ شوند. نبود امکانات، منابع و زیرساخت‏ ها، عدم به‏ کارگیری نخبگان در پست‏های مدیریتی و عملکرد صنایع نفت و گاز استان می‏ تواند از علل اصلی عدم جذب و ماندگاری نیروهای نخبه در استان است.

حضور صنایع نفت، گاز و پتروشیمی و نیز صنعت انرژی هسته‏ ای در استان‏ می ‏تواند زمینه را برای جذب نخبگان استان فراهم سازند، اما این صنایع با عملکرد جزیره‏ ای، به اقتصاد محلی کمک شایانی نکرده ‏اند و علی‏رغم امکانات و عوایدی که استان بوشهر در اختیار اقتصاد ملی قرار می ‏دهد، عدم تعادل زیادی در بهره‏ مندی استان بوشهر از اقتصاد ملی وجود دارد. برای کم کردن این عدم تعادل باید سعی شود اقتصاد محلی با صنایع نفت و گاز درگیر شود و این خود مراحلی دارد که اولین و ساده ‏ترین مرحله آن درگیر کردن نیروی محلی با این صنایع است.

10. عدم توسعه یافتگی مناطق ساحلی ومرزهای آبی استان؛ و عدم برنامه مناسب برای حفظ و نگه‏داشت آن‏ها

مرکز استان یا سایر شهرستان‏ ها، همواره شاهد مهاجرت مرزنشینان از مناطق ساحلی و مرزی استان و تجمع و اسکان‏ آن‏ها در شهرستان‏ های نزدیک به مرکز بوده و همچنان گله‏ مندی مرزنشینان سخت‏‏کوش مرز از شرایط زندگی و اشتغال خود پا بر‏جاست. توسعه مناطق مرزی آبی و ساحلی استان از منظر اشتغال و فراهم کردن زیر‏ساخت‏ های زندگی و کسب و کارهای مبتنی بر دریا و پتانسیل‏ های آن، می‏ تواند یکی از محور‎های توسعه استان باشد، که در حال حاضر به دلیل کم‏ توجهی به آن‏ها نه تنها این مهم رخ نداده، بلکه مهاجرت افراد بومی این مناطق به شهر‏ها یا حاشیه ‏نشینی آن‏ها، جامعه را با آسیب‏ های جدی فرهنگی، اجتماعی و اشتغال روبرو ساخته است.

از طرفی بخش زیادی از سواحل استان در تملک نفت است. سرزمین‏های ساحلی درشهرستان‏های کنگان وعسلویه درجنوب، جزیره خارک در بوشهر وبخش‏ هایی ازشهرستان گناوه ودیلم درشمال استان بخش عظیمی ازسواحل استان بوشهر است که به توسعه طرح‏های نفت و گاز تخصیص یافته است.

تبعات توسعه صنعتی درمناطق نفت وگاز وسواحل این محدوده؛ بدون شک درمناطق ساحلی درتملک استان، هم قابل ملاحظه خواهد بود.

بااین وجود بخشی قابل ازسواحل درتملک استان باقی خواهدماند، امابه نظر می‏ رسد برای نگهداشت وحفاظت ازاین سواحل نیاز به برنامه‏ ای جامع است .همچنین بخش عمده‏ ای از سواحل بکر و جذاب خلیج ‏فارس نیز به اماکن و پایگاه ‏های نظامی اختصاص یافته و این موضوع فرصت‏ های سرمایه‏ گذاری برای ساخت اماکن تفریحی، اقامتی و تجاری رو به ساحل را با محدودیت مواجه کرده است.

استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.
متون سیاستی منتشر شده در شمس، بیانگر دیدگاه نویسندگان بوده و لزوما نظر این شبکه نیست.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.