1. حوزه‌های سیاستی
  2. >
  3. سیاست محیط زیست
  4. >
  5. آب
  6. >
  7. محیط دریایی

نوع مطلب: مقاله سیاستی

20 آبان 1394 ساعت 09:07 شماره مسلسل: 1100150

بررسی وضعیت تولید و مدیریت پسماندهای خانگی در مازندران

بررسی وضعیت تولید و مدیریت پسماندهای خانگی در مازندران

در شمال ایران، بویژه مازندران، دپوی غیراصولی زباله در جنگل، ساحل دریا و رودخانه‌ها، با از بین بردن قدرت پایایی سرزمین، به آلودگی گسترده، خطرناک و غیر قابل جبران محیط و منابع آب (شرب و کشاورزی) مبدل شده‌است. گزارش حاضر به توصیفی از وضعیت پسماندها از نظر میزان تولید و شیوه‌های موجود و محتمل مدیریت در مازندران، به عنوان بحرانی‌ترین استان شمالی می‌پردازد.


حجم انبوه تولید، رهاسازی و دفن غیراصولی پسماندها در استان‌های شمالی ایران به یک معضل عظیم محیطزیستی تبدیل شده‌است و بیراه نیست که برخی فعالان محیط‌زیست استان، در بیان میزان شدت و دامنه مسأله پسماندها در شمال کشور، آن را با بحران دریاچه ارومیه همتراز می‌دانند. در حقیقت، استدلال این است که بحران انباشتی ناشی از خشکسالی، استحصال بی‌رویه منابع آب زیرزمینی و ریزگردها، مسأله ارومیه را به یک بحران محلی و ملی تبدیل کرده‌است و حل نهایی دامنه تاثیراتش تقریبا دور از دسترس به نظر می‌رسد. در شمال ایران، بویژه مازندران، نیز دپوی غیراصولی زباله در جنگل، ساحل دریا و رودخانه‌ها، با از بین بردن قدرت پایایی سرزمین، به آلودگی گسترده، خطرناک و غیر قابل جبران محیط و منابع آب (شرب و کشاورزی) مبدل شده‌است.

در همین راستا، گزارش حاضر به توصیفی از وضعیت پسماندها از نظر میزان تولید و شیوه‌های موجود و محتمل مدیریت در مازندران، به عنوان بحرانی‌ترین استان شمالی می‌پردازد. داده‌های این تحقیق، شامل آمارهای ارائه شده توسط مسئولان استانی، گفتگوی تلفنی برخی فعالان محیط‌زیستی حوزه پسماند در مازندران، همچنین داده‌های حاصل از گفتگوهای صورت گرفته با فعالان محیط‌زیست استان درشبکه‌های مجازی است.

2.بررسی وضعیت موجود

1-2.پسماند خانگی در مازندران از نظر میزان تولید

مدیرکل محیط‌زیست استان مازندران اعلام کرده است که در مازندران روزانه 3150 تن زباله تولید می‌شود. از این میزان1450 تن به محدوده روستایی و 1700 تن به محدوده شهری تعلق دارد[1]. این رقم در استان گیلان 2 هزارتن، و در استان گلستان هزار و صد تن زباله در روز[2] اعلام شده‌است.

قابل ذکر است که این آمارها مربوط به روزهای معمولی سال است و پیداست با انبوه گردشگرانی که در روزهای تعطیل در شمال کشور به سر می‌برند، افزایش قابل توجهی می‌یابد. به عنوان مثال، فعالان محیط‌زیستی معتقدند، مازندران با جمعیتی بیش از 3 میلیون نفر، در تعطیلات نوروز با افزایش 3 برابری جمعیت رو به رو است و به همین میزان تولید زباله در این ایام به 3 برابر افزایش می‌یابد.

بطور کلی در بین استان‌های شمالی، استان مازندران بیشترین تولید زباله را به خود اختصاص داده است و به گفته فعالان محیط‌زیست رتبه اول تولید سرانه زباله هم مربوط به این استان می‌باشد. اولادزاده، تولید سرانه زباله در مازندران را یک کیلوگرم در روز می‌داند. حال آنکه استان گیلان با سرانه 850 گرم و گلستان با سرانه 750 گرم تولید زباله در رتبه‌های بعدی جای می‌گیرند (سهیل اولاد زاده، فعال محیط‌زیست و دبیر طرح 50 گرم زباله کمتر).

2-2.پسماند خانگی در مازندران از نظر مواد تشکیل دهنده

بر اساس اظهارات مدیر کل حفاظت محیط‌زیست استان مازندران از کل زبالههای تولیدی استان، 68 درصد زباله‌های ‌تر هستند و بقیه زباله‌های استان شامل 9 درصد کاغذ، 5 درصد شیشه، 7 درصد پلاستیک، 3 درصد فلز، 3 درصد چوب و 5 درصد منسوجات است. حدود 90 درصد از زباله‌های تولیدی به‌صورت غیراصولی و غیربهداشتی دفع می‌شوند و تنها 3 درصد زباله‌ها به‌صورت بهداشتی دفن شده و 7 درصد مابقی کمپوست می‌شوند.[3] این ارقام به میزان تولید زباله در کل کشور بسیار نزدیک است، چنانچه طبق آمار در ایران، از کل زباله‌های تولیدی 70 درصد زباله تر، کاغذ و پسماند انواع فراورده‌های چوبی 8.7 درصد، پلاستیک 4.7 درصد، شیشه و کریستال‌ها 1.4 درصد و قوطی‌های آهنی،مسی، آلومینیومی 2.7 درصد می‌باشد.

3-2.پسماند خانگی در مازندران از نظر محل‌های دپو

شیوه متداول مدیریت پسماند در مازندارن، به سان سایر نقاط در ایران، رهاسازی و دفن غیر اصولی زباله‌هاست. چنانچه بیش از 90 درصد زباله‌های تولید شده در استان مازندران در 27 مرکز بصورت غیرفنی و کاملا ابتدایی در کنار رودخانه، ساحل دریا، جنگل‌ها و مراتع دپو می‌شود. به غیر از سواحل، در مجموع 137 کیلومتر مربع از مراتع و جنگل‌ها در این استان محل دپو پسماند است.

به گفته فعالان محیط‌زیست، روش دپو در دنیا منسوخ شده‌است و در هیچ کجای دنیا به این شکل مورد استفاده قرار نمی‌گیرد. در خود ایران هم به استناد ماده 12 قانون مدیریت پسماندها و ماده 23 آیین‌نامه اجرایی آن، ضوابط مشخصی، شامل 34 بند برای انتخاب اماکن دفن زباله شهری وجود دارد که تقریبا به دلیل محال بودن پایبندی به بندها، بنا به مشخصات سرزمینی، یافتن چنین مراکزی ناممکن است. بنابراین مثلا در مازندان تنها به دلیل کاستن از تنش اجتماعی، محل‌هایی انتخاب می‌شود که دور از شهرها و انظار عمومی باشد. ناگفته پیداست که لحاظ کردن این بند در انتخاب محل دپو در استان مازندران، مساوی است با انتخاب مکان‌های بکر طبیعی، بویژه در حوزه مرتع و جنگل. علاوه براین در برخی مناطق به دلیل شرایط جغرافیایی محل، امکان لحاظ بند مذکور نیز ممکن نیست. (جدول شماره1).

جدول شماره1. محل دپوی زباله در چند شهر مازندران

شرایط اقلیمی و جغرافیایی خاص مناطق شمال کشور، هم از نظر ویژگی‌های محیط‌زیستی و هم چسبندگی و فاصله نزدیک بین شهرها و روستاها، امکان جانمایی مناسب و کم خطر دپوهای رهاشده پسماند را سلب می‌کند. ولی کماکان این مهم‌ترین گزینه مدیریت زباله در این استان‌هاست.

پرداختن به این امر به لحاظ نظری و روی کاغذ بسیار جدی پیگیری شده است. چنانچه «بر اساس ماده 4 آیین نامه اجرایی قانون مدیریت پسماندها باید تا پایان سال 92 همه پسماندهای عادی به صورت تفکیک شده جمع آوری می‌شد و بر اساس ماده 193 قانون برنامه پنجم توسعه تا پایان سال چهارم برنامه (سال 94)، دفن پسماند در شهرهای شمالی و ساحلی و با جمعیت بیش از 200 هزار نفر ممنوع شود»[4]. فارغ از اینکه برنامه‌ها و سیاست‌های عملی تا چه میزان با تحقق این هدف‌ها مطابقت دارند؟ یا اصولا این برنامه و سیاست‌ها بصورت مشخص شامل چه مشخصات جزیی و عملیاتی هستند؟ باید گفت، آنقدر اجرای آنها کند و نامحسوس است که محال است به نتایج در نظر گرفته شده نزدیک شود.

3.مسأله محیط‌زیستی زباله در مازندران

در ایران زبالهها رها سازی یا دفن میشوند و پیداست که گازهای حاصل از دفن بی‌هوازی در سایت دفن به‌طور دائم در حال افزایش است، شیرابهها در حال نفوذ به منابع آبی است و بهداشت محیط در حال تهدید است. با این همه باید توجه داشت که آلودگی ناشی از رهاسازی و دفن زباله در برخی نقاط کشور به دلیل موقعیت جغرافیایی ویژه منطقه بر شدت تاثیر مسأله محیط‌زیستی میافزاید. در استان مازندران از آنجایی که بیشتر مناطق این استان در فاصله نزدیکی به‌هم، از شمال به دریا و از جنوب به جنگل وصل می‌شوند و سطح خاک این مناطق مرطوب و جلگه‌ای است، محلی برای دفن زباله‌ها باقی نمانده و از جنگل برای دفن زباله استفاده میشود. انباشت زباله‌های‌ تر در این مناطق موجب می‌شود شیرآبه‌های تولیدی به سطح رودخانه‌ها و سفره‌های آب زیرزمینی وارد شود و از طرف دیگر باعث آسیب به پوشش گیاهی جنگل شده و بوی تعفن آزار‌دهنده‌ای را به ‌دنبال دارد.

جنگلهای مازندران روزانه 753 هزار لیتر شیرابه را در خود جای میدهند در حالی که طبق اظهارات فعالان و کارشناسان محیط‌زیست، به لحاظ سیستمی قدرت خودپایی خود را از دست دادهاند. تغییر کاربریها، تخریب و بهرهبرداریهای بیرویه از جنگلهای شمال، باعث بریده بریده شدن جنگل و بر هم زدن اکوسیستم یکپارچه آن شدهاند و در نتیجه امروزه جنگلهای ناپایداری باقی ماندهاند که کارکرد تصفیه طبیعی ندارند. بنابراین عمده شیرابهها بدون گذشتن از فیلتر طبیعی جنگل وارد منابع آب زیرزمینی تامین کننده آب شرب شهروندان مازنی و گردشگران این استان و همچینن منابع آبی مورد نیاز بخش کشاورزی میشوند. کارشناسان معتقدند شیرآبه‌ها به‌مراتب خطرناک‌تر از فاضلاب در آلوده کردن منابع آب عمل میکنند. شیرابه حاصل از زباله‌ها می‌تواند با گرفتن آلودگی‌های دیگری که در اطرافش قرار دارد به کانون قابل‌توجهی از باکتری‌ها و سایر میکروب‌های مضر تبدیل شود.

در یک چرخه تخریب، متقابلا تشدید آلودگیها خود به تاثیرات اجتماعی منجر میشوند. تاثیراتی که از مهمترین آنها میتوان 1) به پیامدهای مختلف نفوذ شیرآبهها به منابع آبی اشاره کرد. پیداست که شیوع بیماریها، بخصوص بیماریهای انگلی ناشی از آب آلوده و تهدید سلامت اجتماعات انسانی بدیهیترین و البته مهمترین پیامد اجتماعی این ضایعه است. در حال حاضر نتایج مطالعات انجام شده و نیز شواهد موجود حاکی از شیوع بیماریهای گوارشی و انگلی در نواحی جلگهای و جنگلی مازندران میباشد. 2)علاوه بر این آلودگی زبالهای و شیرآبهها منجر به آلودگی خاک و مزارع کشاورزی و دریاها میشوند که نه تنها سلامت جامعه بلکه امنیت غذایی ساکنان منطقه و در برخی موارد (همچون تولید محصول استراتژیک برنج و ماهی) کل کشور را هدف آسیبها قرار خواهد داد. 3)آلودگیها علاوه بر تهدید سلامت و امنیت غذایی جامعه باعث ایجاد مشکلاتی در بحث مدیریت شهری فضای زندگی اجتماعی نیز شده است. چنانچه نازیبایی، آلودگی و بوی تعفن فضاهای زندگی (محل زندگی، کار و بازی و تفریح) باعث پیشروی سکونتگاهها به مناطق بالادستی و بکر تر میشود و هم اکنون نیز در بسیاری نقاط مازندارن شیوع یافته است. همچنین مشکلاتی که در بحث اداره عاقلانه مسائل شهری به دلیل چیرگی مشکلات محیط‌زیستی رخ مینماید از جمله این نوع معضلات است. 4) اما شاید بهتر باشد در اشارهای کلیتر به تاثیراتی پرداخت که آلودگی زبالهای در برهم زدن تعادل سامانههای جنگل و آب و خاک میگذارد و باعث تغییرات شدید در تنوع زیستی منطقه میشود. علی رغم آنچه غالبا تصور میشود تنوع زیستی یک مسأله صرف محیط‌زیستی نیست چراکه تنظیم حیات اکوسیستمها بسته به آنهاست و پیداست خلل در اکوسیستم یعنی خلل در حیات همه جاندارن و من جمله انسانها.

4. راه‌حل‌های مختلف حل مسأله زباله در مازندران

با توجه به آنچه از نظر آمارهای مربوط به میزان تولید و مواد تشکیل دهنده اشاره شد و با دلایلی که برای رد روش فعلی دپوها و ضرورت پرداختن به زباله به مثابه مسأله محیط‌زیستی استان مازندران ذکر شد، در این بخش به بیان راه‌حل‌های متصور برای حل مسأله پسماند می‌پردازیم.

همانطور که تجربه جهانی مدیریت پسماندهای خانگی تایید می‌کند، تمرکز بر عاملیت، سیاستگذاری در جهت اصلاح رفتارهای فردی و مدیریت از مبدا مهم‌ترین نقش را در حل مسأله پسماند ایفا می‌کند. برنامه‌هایی چون تفکیک زباله، تشویق به اجتناب از تولید و بازاستفاده وسایل در جهت تسهیل بازیافت و تولید زباله کمتر، برنامه‌هایی صرفا مشارکتی است.

عمران سالخورده معتقد است که در مازندران و بویژه روستاهای استان نه تنها تفکیک زباله بلکه آموزش در جهت بازیافت خانگی هم امکان پذیر و اصولا ضروری است. این فعال محیط‌زیست به همراه دوستانش در سمن همیاران تبرستان، با اعتقاد قوی به اینکه حل مسأله زباله‌های آلی در مازندان شدنی و برای فعال کردن کشاورزی ارکانیک ضروری است، در روستای اسبوکلا ساری یک طرح ترویجی برای بازیافت زباله و به حداقل رساندن دورریختی‌های روستا اجرا می‌کنند. آموزش به مردم محلی در جهت جداسازی زباله‌های تر و خشک از لحظه تولید و بر روی سفره، تولید ورمی کمپوست، مصرف برخی مواد آلی زباله برای تغذیه دام‌ها، دفن زباله‌هایی که به مصرف ورمی و دام نمی‌رسد، آگاهی در جهت مضرات مصرف سموم شیمیایی و جایگزین کردن کمپوست، از جمله محورهای این طرح مشارکتی است. به اعتقاد سالخورده، بسیاری از روش‌هایی که امروزه در این طرح به کار گرفته می‌شود، در فرهنگ بومی و روستایی ایران در گذشته به کار گرفته می‌شد و سمن همیاران در تلاش برای زنده کردن این روش‌هاست. مثلا اتخاذ روش‌های سنتی برای تولید کرم در دپوهای کودهای حیوانی و استفاده از آنها در باروری خاک مزرعه، در گذشته‌های نه چندان دور در مازندران مرسوم بوده و آقای سالخورده اذعان می‌کند که در جلسات ترویجی برای اهالی روستا، افراد مسن به مقایسه این روش‌ها با روش تولید ورمی کمپوست می‌پردازند.

در حالیکه فعالیت گروه مذکور، یک فعالیت داوطلبانه و کاملا مردمی برای بازیافت و تولید کمپوست خانگی محسوب می‌شود، اخیرا شهرداری منطقه تنکابن نیز یک فعالیت قابل توجه ساختاری در این زمینه آغاز کرده‌است.

علی‌رضا فلاحتکار، عضو شورای شهر تنکابن، با جلب همکاری شهرداری و تلاش برای آموزش و آگاهی مردم منطقه، نمونه موفق یک طرح تفکیک و بازیافت پسماند را در سطح شهرستان عملیاتی کرد.

«ساماندهی پسماند، کنترل شیرابه و تاسیس واحد مدیریت پسماند شهرداری تنکابن و سازمان مدیریت پسماند شهرستان تنکابن » اهداف طرح شورای شهر و شهرداری این منطقه است. به همین منظور فعالیت‌های ارزنده‌ای در سطح محلی و در چند شهر تنکابن انجام شد که از آن جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد؛

تعمیر و راه اندازی کامل دو خط دسته‌بندی و تفکیک زباله تر و خشک و خط تولید کمپوست.
تاسیس واحد مدیریت پسماند در شهرداری شهسوار
به کارگیری ناوگان جمع آوری زباله خشک
آموزش مدارس جهت تفکیک زباله
آموزش دهیاران و برگزاری کلاس تخصصی
اجرا و اعمال ماده ۱۶ قانون مدیریت پسماند برای اولین بار در ایران
تعلیم ضابطین قانونی در حوزه پسماند
اخذ حکم دادستانی و دستگیری سارقان زباله
ایجاد عنوان «سارقان شناسنامه‌دار زباله»برای شرکت‌هایی که فقط زباله خشک شهرها را با شعار تفکیک زباله از مبدا به چپاول برده‌اند.
ایجاد درآمدی معادل ۷.۰۹۳.۷۲۹.۲۲۰ ریال برای اولین بار از محل جمع آوری و فروش زباله خشک در فرصتی کمتر ۶ ماه بصورت مفید و ایجاد اولین درآمد پایدار شهرداری شهسوار از زمان تاسیس تا امروز.
جمع آوری کارتن‌ها و زباله‌های سطح شهر در دو نوبت.
آموزش و برگزاری جلسات متعدد با شهرداران و اعضای شوراهای شهرهای نشتارود، خرم آباد و شیرود جهت اجرای طرح تفکیک در این مناطق.
تاسیس کمسیون پسماند شهرستان در معاونت سیاسی فرمانداری تنکابن و برگزاری جلسات ماهانه با تمام مدیران و روسای ادارات شهری.

نکته جالب توجه در این طرح این است که بنا به گفته آقای فلاحتکار، تا کنون کلیه هزینه‌های ساخت، تعمیر، خرید قطعات، هزینه‌های کارگری، هزینه‌های استادکاران و متخصصین از منابع درآمدزایی خود سایت زباله بوده و کمک مالی از هیچ ارگان، نهاد و سازمانی دریافت نشده‌است.

ترویج و آموزش جامعه محلی برای کم کردن حجم زباله خروجی از روستاها و شهرها بسیار حائز اهمیت است. چراکه علاوه بر تاثیرش بر بهداشت محیط و حفظ محیط‌زیست، کاهش هزینه‌های شهری، سهولت مدیریت محلی و از این دست، می‌تواند در بهبود کشاورزی استان نیز تاثیر به سزایی داشته‌باشد. اصولا اعتقاد بر این است که زباله و کشاورزی در مازندارن را باید به مثابه دو محور بهم پیوسته در نظر گرفت و در هر طرحی برای حل مسأله زباله، مسأله تامین غذا، بهبود کیفیت محصول و کاهش سموم لحاظ گردد. بطورکلی در مازندران 58 شهرداری و بالغ بر 1845 دهیاری فعالیت دارند. تقریبا 45 درصد جمعیت این استان در روستاها و 55 درصد در شهرها سکونت دارند و همانطور که قبلا اشاره شد، میزان تولید زباله‌شان نیز به همین منوال است. با توجه به تجربه موفق و عملی نمونه‌های فوق الذکر در روستای اسبوکلا ساری و شهرستان تنکابن، امکان مدیریت محلی پسماندهای آلی (چیزی حدود 70 درصد زباله‌های خانگی) در مازندران با جلب مشارکت مردمی دور از دسترس نیست.

حال آنکه در طرح جامع پسماند، لااقل آن بخشی که در حال اجرا است، نشانی از جلب مشارکت مردمی و عمل مدیریت محلی دیده نمی‌شود.

مهم‌ترین بخش طرح جامع پسماند در مازندران، تاسیس و استقرار 9 کارخانه زباله‌سوز (و تعدادی کارخانه کمپوست) است. در حالیکه برخی از این طرح‌ها به مرحله نهایی رسیده و برخی دیگر در میانه راه و برخی در دست اقدام قرار گرفته‌اند، فعالیت قابل ملاحظه و ملموسی برای افزایش آگاهی جمعی و جلب مشارکت انجام نشده‌است. لحاظ ساختار فیزیکی بدون ایجاد بستر درک و عمل اجتماعی در بحث مدیریت پسماند، دقیقا یادآور طرح‌های توسعه وارداتی است که صرفاً برای نمایش توسعه و ایجاد کانال جدیدی برای سوء استفاده و رانت در ایران به وفور یافت می‌شود. ضمن اینکه کارشناسان تاکید می‌کنند که استقرارکارخانه زباله‌سوز در مازندران (و استان‌های شمالی بطورکلی) بنا به شرایط اقلیمی و رطوبت بالا، گستره زمین مورد نیاز، تبعات محیط‌زیستی و غیره باید بسیار محدود، مطالعه شده و با لحاظ حفظ بیشترین استانداردهای لازم، ممکن می‌شود.
در مازندران، با وجود استقرار ایستگاه‌های تفکیک و جمع‌اوری زباله‌های خشک در برخی شهرها (مثل ساری، آمل، بابل، بابلسر، چالوس و تنکابن)، هنوز مطالعه و بررسی قابل کاربردی از سوی مسئولان شهری برای پاسخ به اینکه چرا مردم در این برنامه شرکت نمی‌کنند و چه کاری باید برای جلب مشارکت کرد، انجام نشده‌است.
در شهرهایی که دارای کارخانه‌ی کمپوست (125 تنی بابل) و (250 تنی تنکابن) هستند، هنوز انرژی و هزینه زیادی در سالن پردازش صرف جداسازی زباله‌های تر و خشک می‌شود. به معنی ساده‌تر، بستر اجتماعی برای استفاده بهینه از ساختار ایجاد نشده‌است و زباله‌ها تفکیک نشده به محل کارخانه منتقل می‌شود.
دفع زباله، بصورت کنونی، یعنی به روش دپو، می‌تواند با ملاحظات بهداشتی‌ و الزامات ایمنی بیشتر به منظور حفظ محیط‌زیست اجرا شود. دپو به روش لندفیل با مزیت‌هایی چون مدیریت شیرآبه‌ها، جلوگیری از خفه‌شدن درختان بر اثر زباله‌سوزی غیر اصولی و بازیافت زباله به شکل کمپوست یکی از جایگزین‌های علمی و عملی می‌باشد.

با اینهمه، فقط با یک نگاه اجمالی به مصاحبه‌ها و سخنرانی‌های مسئولان استانی در می‌یابیم که چقدر ذهنیت‌ها به سمت مقصر جلوه دادن ساختار کلان دولت و عدم تامین بودجه و اعتبار است. و در یک تجربه زیسته در می‌یابیم که چقدر مردم بی‌تفاوت از کنار هر دو (مدیریت کلان و محلی) می‌گذرند.

5.نتیجه‌گیری

در پرداختن به علل اجتماعی بروز فاجعه زبالهای (مصرف‌گرایی مفرط و عدم کنترل مناسب ساختاری) و همچنین تاثیرات مستقیم و منفی که آلودگی زبالهای بر محیط‌زیست و حیات اجتماعات در معرض اثرات بر جای میگذارد و شرح آنها در بالا گذشت، نیک پیداست که حل مسأله پسماندهای خانگی بیش از هر مسأله محیط‌زیستی دیگری، مردم مدار است. صحبت بر سر این است که مسألهای که تا این حد به لحاظ دلایل وقوع و نوع تاثیرات اجتماعی است، پس رفع آن نیز به حل اجتماعی نیاز دارد. این سخن به معنی پاس دادن به زمین مردم و کناره‌گیری از وظایف ساختارنیست، بلکه جلب نظرها به لحاظ کردن نقش مردم و مسئولان محلی در برنامه‌ریزی‌ها و سیاست‌های مدیریت پسماند است. به برنامه‌ای جامع نیاز است که بصورت کاملا محلی در دراز مدت قابل مدیریت و اجرا باشد، یک اضطرار فوق العاده برای حل پسماندهای فعلی رها شده در منابع طبیعی را شامل شود، در استفاده از روش‌های نوین، مثل زباله‌سوزها، حداکثر تطابق اقلیمی در نظر گرفته شود و تنها برای مصارف خاص (همچون احتراق مواد غیرقابل بازیافت) مورد استفاده قرار گیرد، اولویت برنامه‌ها استفاده از روش‌های ارگانیک وبهبود وضعیت کشاورزی، مثل تولید کمپوست باشد.


[1] . http://www.mazandnume.com/fullcontent/12976/

[2] . http://www.salamatnews.com/news/130432

[3] . http://www.mazandnume.com/fullcontent/12976/

[4] . http://www.isna.ir/fa/news/93111810001

استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.
متون سیاستی منتشر شده در شمس، بیانگر دیدگاه نویسندگان بوده و لزوما نظر این شبکه نیست.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.