1. اتاق فکر استان‌ها

نوع مطلب: خبر

سيستان و بلوچستان 7 مهر 1394 ساعت 14:06

بررسی پیامدهای مثبت و منفی احداث دیوار مرزی در استان سیستان و بلوچستان

بررسی پیامدهای مثبت و منفی احداث دیوار مرزی در استان سیستان و بلوچستان

<br/>سومین جلسه اتاق فکر سیستان و بلوچستان در خصوص بررسی پیامدهای مثبت و منفی احداث دیوار مرزی در استان سیستان و بلوچستان روز چهارشنبه مورخ 94.03.6ساعت 16:30 تا 19در محل دانشگاه سیستان و بلوچستان با حضور جمعی از نخبگان دانشگاهی و مدیران استانی استان برگزار گردید.

حاضرین نشست

جناب آقای دکتر مصیب پهلوانی، دانشیار اقتصاد دانشگاه سیستان و بلوچستان و رئیس بنیاد نخبگان استان
جناب آقای دکتر محمد رضا پودینه، استادیار جغرافیای دانشگاه سیستان و بلوچستان و معاونت پژوهشی پژوهشکده علوم زمین و جغرافیا
جناب آقای دکتر امان الله تمنده رو، جامعه شناس و کارشناس روابط عمومی استانداری سیستان و بلوچستان
جناب آقای دکتر محمد عثمان حسین بر، استادیار جامعه شناسی دانشگاه سیستان و بلوچستان و مدیر اتاق فکر استان
جناب آقای دکتر حبیب الله سالارزهی، دانشیار مدیریت دولتی دانشگاه سیستان و بلوچستان و معاونت آموزشی دانشکده مدیریت و اقتصاد
جناب آقای دکتر محمد نبی شهیکی تاش، دانشیار اقتصاد دانشگاه سیستان و بلوچستان و رئیس پارک علم و فنآوری استان
جناب آقای محمد گمرکی‌زاده، فرماندار سابق شهرستان هیرمند و معاونت سیاسی فرمانداری زاهدان
جناب آقای مهندس علی اصغر میرشکار، معاونت امنیتی- انتظامی استانداری سیستان و بلوچستان
جناب آقای سرهنگ محمد ملاشاهی، جانشین فرماندهی مرزبانی استان سیستان و بلوچستان
جناب آقای دکتر محمودرضا میرلطفی، استادیار جغرافیا و برنامه ریزی روستایی دانشگاه زابل

مقدمه
مرزها خطوط قراردادی و اعتباری جغرافیایی هستند که قلمرو کشورها را مشخص و از هم جدا می کنند. دولت های ملی معمولاً سعی دارند با کنترل شرایط داخلی از اثرگذاری خارجی بویژه از اثرات ناخواسته جلوگیری کنند. به همین جهت در مورد مرزهای خود به عنوان محلی برای ورود این اثرات حساسیت های خاصی دارند. ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست و حساسیت های خاصی نسبت به مرزها و مناطق مرزی دارد. یکی از این مناطق با حساسیت های خاص خود، استان سیستان و بلوچستان است. استان سیستان و بلوچستان دارای 1250 کیلومتر مرز خاکی و 310 کیلومتر مرز آبی است. در راستای مقابله با برخی ناامنی های ناشی از نفوذ گروهک های تروریستی و نیز مبارزه با قاچاق مواد مخدر و کالا، احداث دیوار مرزی بین استان سیستان و بلوچستان و کشورهای افغانستان و پاکستان در سال 1388 به تصویب رسید. احداث این دیوار از منطقه سیستان شروع شد و اکنون به محدوده شهرستان سراوان رسیده است. احداث این دیوار، امروزه باعث بروز بحث های متعددی در مورد پیامدهای مثبت و منفی آن شده است.

پیامدهای مثبت احداث دیوار مرزی

اهم نکات

  1. کاهش تهدیدهای خارجی با کنترل ورود اشرار و گروههای تروریستی به کشور و ایجاد شرارت در مناطق مرزی
  2. کاهش ورود مواد مخدر به کشور
  3. کاهش قاچاق سوخت و کالا از کشور
  4. افزایش امنیت رانندگی جاده ها و کاهش سوانح رانندگی
  5. کاهش قاچاق کالا به کشور
  6. کاهش قاچاق انسان و ورود غیرقانونی خارجی ها و بویژه افغانی ها به کشور

پیامدهای منفی احداث دیوار مرزی

اهم نکات

  1. از بین رفتن بسیاری از فرصت های شغلی اعم از قانونی و غیر قانونی و تشدید بیکاری
  2. اثرات منفی بر مشاغل سنتی کشاورزی و دامداری و از بین بردن بسیاری از فرصت های شغلی در این حوزه؛ برای مثال احداث دیوار بخش قابل توجهی از زمین های کشاورزی و محدوده های دامداری (طبق برخی برآوردها حدود 4000 هکتار فقط در منطقه سیستان) را در پشت دیوار مرزی قرار داده و از دسترس مردم خارج کرده است.
  3. مسائل اجتماعی ناشی از بیکاری و فقر؛ از بین رفتن فرصت های شغلی قبلی، و عدم ایجاد فرصت های شغلی جایگزین، موجب بروز بسیاری از مسائل اجتماعی ناشی از بیکاری همانند سرقت و ناامنی با منشاء درونی شده است.
  4. تشدید مهاجرت مردم از مناطق و محدوده های مرزی؛ احداث دیوار و انسداد مرز، علاوه بر ایجاد نوعی فضای امنیتی و دغدغه روانی در منطقه، با از بین بردن بسیاری از فرصت های شغلی و همراه با بحران های زیست محیطی کمبود آب و طوفان های گرد و خاک، موجب مهاجرت بسیاری از مردم از محدوده های مرزی و حتی استان شده است.
  5. خالی از سکنه شدن بسیاری از روستاها و آبادی ها؛ گذشته از خالی شدن روستاها این امر سبب تشدید حاشیه نشینی در شهرهای مقصد شده و مسائل اجتماعی آنها را افزایش می دهد.
  6. از بین بردن ارتباطات و پیوندهای اجتماعی؛ باتوجه به اینکه بسیاری از مرزنشینان دوسوی مرز باهم خویشاوند هستند، احداث دیوار مرزی و انسداد مرز این پیوندهای اجتماعی را تضعیف و یا از بین می برد.
  7. هزینه های سنگین احداث دیوار یا کانال مرزی؛ یکی از انتقادات اصلی به احداث دیوار مرزی این بوده است که با اعتبارات تخصیص داده شده برای احداث این دیوار، این امکان وجود داشت تا هزاران فرصت شغلی ایجاد شود و بنابراین بجای یک نگاه امنیتی با یک نگاه اقتصادی می شد با اشتغال زایی مناسب، علاوه بر تسریع توسعه، کمک بزرگی به امنیت پایدار منطقه نمود.
  8. هزینه های سنگین نگهداری از دیوار مرزی؛ باتوجه به شرایط اقلیمی منطقه، باد، طوفان های شن و ماسه، باران های موسمی و سیلاب ها، کانال و دیوار مرزی در معرض فرسایش شدیدی هستند، همین موارد هزینه های نگهداری دیوار مرزی را سنگین می کند.
  9. نگاه منفی اجتماعی؛ باتوجه به عوارض منفی ذکر شده برای دیوار مرزی و ایجاد نوعی نامنی روانی و درحصار بودن برای مردم، به نظر می رسد یک نگاه منفی در مردم منطقه نسبت به دیوار مرزی وجود دارد.
  10. احداث دیوار مرزی و انسداد مرز؛ بسیاری از فعالیت های غیرقانونی را زیرزمینی می سازد و فشار و لابی گری بر مجریان قانونی در این زمینه را تشدید می کند.
  11. در بسیاری از جاها و موارد؛ باتوجه به پیشرفت های صورت گرفته در تکنولوژی های نفوذ و نیز ارتباطات دیجیتال، دیوارها و کانال های مرزی کارایی لازم را ندارند.

کاهش پیامدهای منفی دیوار مرزی

اهم راهکارها

  1. فراهم کردن زمینه برای استفاده مناسب از زمین های کشاورزی و منابع آب پشت دیوار مرزی که در محدوده کشور قرار می گیرند.
  2. ایجاد معبرهای کافی و مناسب برای تعاملات و تبادلات بین مرزی و بویژه افزایش مجاری رسمی ورود و خروج از کشور
  3. جایگزینی نظارت الکترونیک و رصد هوایی (بویژه با پهپادها) و فضایی (ماهواره ای) در کنترل مرز بجای دیوار فیزیکی
  4. افزایش تعاملات و همکاری های اقتصادی، سیاسی و امنیتی با کشورهای همسایه افعانستان و پاکستان در راستای استفاده بهینه، متقابل و مشترک از پتانسیل های مرز و کنترل مناسب تر آن
  5. فعال کردن بازارچه های مرزی موجود و توسعه کمی و کیفی آنها با هدف اشتغالزایی بیشتر برای مرزنشینان
  6. تصویب و بروز کردن قوانین و بخشنامه های موجود با هدف تسهیل تردد و فعالیت های اقتصادی و تجاری مردم و بویژه مرزنشینان
  7. ساماندهی و قاعده مند کردن مبادلات غیررسمی بین مرزی برای از بین بردن و یا به حداقل رساندن قاچاق سوخت و کالا
  8. قانونگرایی و حذف نگاههای قومی و مذهبی تبعیض آمیز از سیاست ها و برنامه ها و اقدامات دولت و مسئولین باهدف تقویت هویت ملی، کمرنگ کردن شکاف دولت- ملت و افزایش اعتماد و انسجام اجتماعی
  9. فراهم کردن زمینه برای مشارکت همه اقشار و همه گروههای قومی و مذهبی در همه دستگاههای دولتی و بویژه ارگان های سیاسی و امنیتی و در همه سطوح محلی، منطقه ای و ملی
  10. فراهم کردن زمینه برای مشارکت حداکثری مردم منطقه و مرزنشینان در ایجاد و مدیریت امنیت منطقه با تأکید بر مرزها
  11. تأکید بر راه حل های اجتماعی و سیاسی برای ناامنی های موجود در منطقه
  12. احداث و راه اندازی واحدهای تولیدی باتوجه به پتانسیل های منطقه، هزینه های پایین تولید و بازاریابی داخلی و خارجی
  13. فراهم کردن زیرساخت های لازم برای استفاده مناسب از پتانسیل ترانزیتی استان و بویژه بندر چابهار
  14. آسیب شناسی طرح توسعه محور شرق و اجرایی کردن آن به شکل مناسب و بروز
  15. توسعه مناطق آزاد تجاری- صنعتی به کل و یا سایر نقاط استان بویژه سیستان، میرجاوه و سراوان
  16. استفاده بهینه از پتانسیل های مناطق آزاد و بویژه منطقه آزاد تجاری- صنعتی چابهار برای توسعه همه جانبه و پایدار منطقه با تأکید بر ظرفیت های استان و مرزهای خاکی و آبی آن
  17. فعال کردن کنسولگری سایر کشورها بویژه کشورهای منطقه و شرکای تجاری ایران
  18. برنامه ریزی مناسب برای استفاده از پتانسیل و ظرفیت های توریستی و بویژه توریسم مرزی
  19. ایجاد پژوهشکده مطالعات مرز در دانشگاه سیستان و بلوچستان

سخن پایانی

احداث دیوار و کانال های مرزی در سرحدات استان سیستان و بلوچستان با کشورهای پاکستان و افغانستان بطور عمده بر مبنای یک نگاه امنیتی و نه همه جانبه صورت گرفته است. مدیریت مناسب و هماهنگ مرز و یک نگاه همه جانبه و بویژه با تأکید بر جنبه های اقتصادی و اجتماعی می توانست بجای صرف هزینه های سنگین احداث این دیوار، فرصت ها و اعتبارات مناسبی برای استفاده بهینه از پتانسیل های منطقه و مرز ایجاد نموده و کمک شایانی به اشتغال زایی و توسعه منطقه نماید که خود می توانست به شکلی اصولی شالوده های امنیت درازمدت مرز و منطقه را فراهم نماید. هرچند احداث این دیوار مرزی در مناطق مرتبط با خود پیامدهای مثبت امنیتی داشته است، اما باتوجه به پیامدهای منفی قابل توجه اقتصادی و اجتماعی آن و انتقال تهدیدات امنیتی به سایر نقاط استان و یا درونی کردن آنها، ضروری است راهکارهای مناسبی برای مقابله با این چالش ها بکار گرفته شود. در این راستا ضروری است ضمن جلوگیری از صرف هزینه های گزاف برای ادامه احداث دیوار مرزی، از روش های مناسب تر، امروزی تر و به صرفه تر نظارت الکترونیکی و رصد هوایی و فضایی برای کنترل مرز استفاده شود. همچنین ضرورت دارد علاوه بر رفع برخی از پیامدهای منفی احداث این دیوار در کوتاه مدت، از راهبردهایی با محوریت رفع مشکلات مرزی با راه حل های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی، استفاده از پتانسیل ها و مزایای مرز و منطقه و مدیریت مناسب و هماهنگ مرز استفاده نمود.

استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.