1. حوزه‌های سیاستی
  2. >
  3. سیاست اقتصادی
  4. >
  5. كشاورزی

نوع مطلب: خلاصه سیاستی

12 خرداد 1398 ساعت 00:42 شماره مسلسل: ۲۲۰۰۸۱۹

راهی برای کمک به معیشت و توانمندسازی کشاورزان

معرفی سامانه اطلاعات بازار کشاورزی

معرفی سامانه اطلاعات بازار کشاورزی

اگر کشاورز بتواند محصول خود را با کمترین واسطه و قیمت بالاتری به دست مصرف‌کننده برساند، می‌توان به آینده روستاهای ایران امیدوار بود. کمترین فایده راه‌اندازی بازار آنلاین محصولات کشاورزی کمک به معیشت کشاورزان ایرانی خواهد بود.

از این حقیقت نمی‌توان چشم پوشید که کشاورزی دارای اهمیتی راهبردی در اقتصاد ایران است. تأمین کالاهای اساسی و دستیابی به امنیت غذایی ازجمله مهم‌ترین ضروریات کشور هم‌زمان با افزایش رشد جمعیت، نوسانات نرخ ارز و هرگونه تهدید خارجی و داخلی محسوب می‌شود. ازآنجاکه در اسناد بالادستی جمهوری اسلامی ایران همچون سند چشم‌انداز بیست‌ساله کشور و سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی به‌کرات بر ضرورت دستیابی به خودکفایی و پایداری در تولیدات اساسی بخش کشاورزی تأکید شده است، به نظر می‌رسد که متناسب با افزایش رشد جمعیت و به‌تبع آن افزایش تقاضا برای انواع محصولات کشاورزی در کشور در طی سال‌های آینده، مسئله تأمین نیاز بازار، کشور با چالش‌های بیشتری مواجه خواهد شد. بسیاری از اقتصاددانان اعتقاددارند که انتقال از یک اقتصاد مبتنی بر روابط صنعت مستلزم استفاده از سیاست‌های حمایت‌گرایی است. تغییر فناوری و گسترش سرمایه هم‌زمان منجر به افزایش کارایی اقتصادی بخش‌ها و درآمد افراد می‌شود. کارایی در بخش صنعت به گونه نسبی از بخش کشاورزی بیشتر است، لذا افزایش درآمد سبب می‌شود تا سهمی کمتر از درآمد صرف مواد غذایی شود. بنابراین، رابطه مبادله به زیانِ بخش کشاورزی تغییر کرده و سهم این بخش در تولید ناخالص داخلی و ملی و مزیت نسبی کاهش می‌یابد. طبعاً در چنین شرایطی لازم است از تولیدکنندگان بخش کشاورزی در مقابل کاهش درآمد حمایت شود (مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، 1385).

به این ترتیب، ایجاد سازوکار بازاری بر اساس معیارها و شاخص‌های استانداردی که بتواند قیمت‌های شفاف و دقیق در اختیار قرار دهد و همزمان واسطه ها را حذف کند و سهم کشاورز را از تولید افزایش دهد، ضروری است. راه‌اندازی بازار آنلاین محصولات کشاورزی یکی از این حمایت‌ها است. سامانه‌ای که به‌منظور جمع‌آوری، تحلیل و انتشار اطلاعات تدارک دیده‌شده است و این سیستم اطلاعات لازم را برای فعالان مختلف در زنجیره تأمین محصولات کشاورزی فراهم می‌سازد. از این سیستم انتظار می‌رود اطلاعاتی برای فعالان بازار کشاورزی مانند کشاورزان (تولیدکنندگان انواع گیاهان زراعی و دام)، تجار و فرآورده کنندگان فراهم کند که به‌واسطه آن بتوانند از وضعیت سرمایه‌گذاری، بازاریابی و یا حتی موقعیت‌های شغلی آگاه شوند. این سیستم همچنین می‌تواند به‌عنوان کانال بازاری بالقوه عمل کند. بدین معنی که این بازار با داشتن سامانه‌های مختلف (مانند قیمت به‌روز و واقعی محصولات، پرداخت آنلاین، معرفی تولیدکنندگان به خریداران، فرصت‌های سرمایه‌گذاری، پیش‌خرید محصول و غیره) در خریدوفروش محصولات کشاورزی کمک کند. نقش اصلی این بازار آنلاین محصولات کشاورزی را می‌توان در برآورد واقعی عرضه و تقاضا دید. به‌عنوان‌مثال در صورت راه‌اندازی، در این سیستم تولیدکنندگان در هرکجای ایران با اعلام اطلاعات و ظرفیت تولید خود، بازه زمانی تولید محصولات خود (مثلاً یک‌تن آلبالو رقم خوشه مولر درجه‌یک از 15 خردادماه تا 20 تیرماه) می‌توانند به خریداران واقعی خود اطلاعات لازم را ارائه دهند.

از طرف دیگر، خریدار واقعی با توجه به نیاز خود و قیمت کارشناسی شده (کارشناسی که منفعتی از قیمت بالا یا پایین نمی‌برد) اقدام به پیش‌خرید و یا خرید در بازه زمانی مدنظر خواهند کرد. با توسعه و فراگیر شدن این بازار آنلاین، مزیتی که وجود دارد تصویر دقیقی از تولیدات کشاورزی در کشور مشخص خواهد شد. کشاورز قادر خواهد بود محصولات خود را به اقصی نقاط ایران بفروشد و خریداران او تنها محدود به خریداران میدان و یا حتی شهر او نخواهند بود. خریدار هم قادر خواهد بود که کیفیت موردنیاز خود را ازنظر کمیت و کیفیت تولید و بسته‌بندی سفارش دهد. این امر به بهبود حمل‌ونقل و کاهش هدر رفت و ضایعات کشاورزی کمک شایانی خواهد کرد. واسطه‌ها در این میان برداشته می‌شود و کشاورز قادر خواهد بود محصول خود را باقیمت بالاتر در مبدأ بفروشد و خریدار باقیمت پایین‌تری در مقصد خریداری کند.

درعین‌حال، چنین سامانه‌ای می‌تواند منجر به ارتقای کیفیت بازاریابی محصولات کشاورزی و یا حتی سرمایه‌گذاری در این بخش شود، چراکه با مشاهده بهره‌وری و عایدی تولیدات کشاورزی، می‌تواند انگیزه خوبی برای سرمایه‌گذاری در این بخش باشد. از دیگر مزایای این بازار ایجاد فرصت‌های شغلی برای طیف وسیعی از فارغ‌التحصیلان کشاورزی برای مدیریت بازار و همچنین همکاری با تولیدکنندگان خواهد بود.

اقدامات سیاست‌گذاری خاصی برای توسعه چنین سازوکار بازاری باید شکل بگیرد. بر همین اساس پیش از شروع و راه‌اندازی این بازار پیشنهاد‌های زیر ارائه می‌شود:

  • طراحی بازار آنلاین محصولات کشاورزی باید به نحوی باشد که نیازهای ذی‌نفعان هدف را لحاظ کند: در طراحی این بازار باید تمرکز اساسی بر محتوای اطلاعاتی باشد که این بازار در اختیار ذی‌نفعان قرار می‌دهد. اصلی‌ترین هدف این بازار باید کمک به ذی‌نفعان هدف یعنی همان کشاورزان، سرمایه‌گذاران، تجار و خریداران واقعی باشد و نقش واسطه‌ها را از میان بردارد. چنین بازاری نتیجه‌اش کاهش تنش‌های قیمتی در بازار خواهد بود.
  • بازار آنلاین محصولات کشاورزی باید بتواند اطلاعاتی در خصوص تحلیل روند قیمت‌ها و پیش‌بینی‌ها در کوتاه­مدت و بلندمدت به ذی‌نفعان ارائه کند: تولید بخشی از محصولات کشاورزی بر اساس مشاهدات و پیش‌بینی‌های فعالان بازار انجام می‌شود، بر همین اساس لازم است که بازار آنلاین محصولات کشاورزی اطلاعاتی را در خصوص قیمت‌ها و گزارش‌هایی از تحلیل روند قیمت‌ها، تقاضا و عرضه ارائه کند، تا بر اساس آن ذی‌نفعان توانایی اتخاذ تصمیمات کوتاه‌مدت و بلندمدت را داشته باشند. برای این منظور لازم است که بازار آنلاین بر ایجاد ظرفیت پیش‌بینی و آینده‌نگری خود با تشکیل گروه­های تحقیقاتی بیفزاید.
  • بازار آنلاین محصولات کشاورزی می‌تواند با دیگر نهادهای حامی بازار و/یا دیگر ابزارهای مدیریت ریسک ارتباط برقرار کند تا بتواند علاوه بر اینکه از مزایای این ارتباط سود می‌برد، قدرت مدیریت ریسک خود را نیز افزایش دهد: چنین کاری باعث خواهد شد که قیمت‌ها و تحلیل‌های ارائه‌شده در فضایی شفاف انجام شود و ارزیابی‌های دقیق خروجی این بازار آنلاین باشد. این ارتباط از پیش‌شرط‌های یک بازار آنلاین محصولات کشاورزی مؤثر و قابل‌اعتماد است.
  • در این بازار حاکمیت نقش‌هایی از کمک‌های یارانه‌ای تا حمایت خارجی بازار محصولات کشاورزی را بر عهده دارد: این بازار آنلاین درعین‌حال که استقلال خود را از حاکمیت حفظ خواهد کرد، ولی نیازمند ایفای نقش حاکمیت برای حفظ پایداری خود است. حاکمیت می‌تواند به قابل‌اطمینان بودن بازار آنلاین کمک کند. ازجمله حمایت‌های حاکمیت را می‌توان معرفی سرمایه‌گذاران بخش خصوصی و نیروی کار را به تولیدکنندگان نام برد.
  • سازوکارهای رسمی و غیررسمی می‌توانند به بهبود هماهنگی بین ذی‌نفعان کلیدی کمک کنند: به‌عنوان‌مثال بازار آنلاین محصولات کشاورزی می‌تواند پیش از اجرا از نهاده‌های قانون‌گذار و تنظیم‌کننده رسمی برای تدوین سازوکارهای این بازار کمک بگیرد. تشکیل کارگروه‌هایی که به حکمرانی سیستم کمک کند الزامی است. این کارگروه‌ها شامل نمایندگانی از دولت، تولیدکنندگان، ذی‌نفعان کلیدی، کارجویان کشاورزی و سرمایه‌گذاران خواهد بود. خروجی این کارگروه‌ها منجر به افزایش کارایی بازار آنلاین محصولات کشاورزی خواهد شد.
  • هشداردهی در خصوص تجارت محصولات کشاورزی، توسعه بازار و لحاظ سیاست‌های امنیت غذایی و اجرایی ازجمله کارکردهای این بازار خواهد بود: لحاظ و اجرای اهداف امنیت غذایی در خصوص کالاهای کشاورزی اساسی در بازار محصولات کشاورزی می‌تواند تضمین ثبات قیمت‌ها در بلندمدت را در پی داشته باشد. با سیگنال‌هایی که از این بازار دریافت می‌شود می‌توان به تأمین غذا و قیمت‌گذاری محصولات پاسخ داد. این بازار می‌تواند نیاز به محصولات استراتژیک را برآورد کرده و سیاست‌های حمایتی برای تولید و سرمایه‌گذاری در تولید این محصولات را از طریق سامانه اجرایی کند.
  • باید رضایت کاربران از اطلاعات تولیدشده توسط سامانه به‌صورت منظم موردسنجش قرار گیرد.
  • کیفیت، کمیت، ارتباط و به‌موقع بودن اطلاعات بازار به‌صورت خاص مورد ارزیابی‌های منظم قرار گیرد.
  • نقش این بازار در توسعه بازارهای کشاورزی مورد ارزیابی قرار گیرد (پیش از اجرای بازار، در حین اجرا و پس از اجرا).

کلام آخر آنکه

محصول تولیدی توسط کشاورز به کمترین مقدار خریداری‌شده و توسط واسطه‌ها به بیشترین میزان به مصرف‌کننده می‌رسد. این بازی است که در آن ابتدا و انتهای زنجیره متضرر خواهند بود. ضرری که در یک سمت 30 درصد اشتغال ایرانیان را نشانه رفته است. اگر کشاورز بتواند محصول خود را با کمترین واسطه و قیمت بالاتری به دست مصرف‌کننده برساند، می‌توان به آینده روستاهای ایران امیدوار بود. کمترین فایده راه‌اندازی بازار آنلاین محصولات کشاورزی کمک به معیشت کشاورزان ایرانی خواهد بود.

استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.
متون سیاستی منتشر شده در شمس، بیانگر دیدگاه نویسندگان بوده و لزوما نظر این شبکه نیست.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.