1. حوزه‌های سیاستی
  2. >
  3. سیاست اجتماعی و فرهنگی
  4. >
  5. گروه‌های اجتماعی خاص
  6. >
  7. سالمندان

نوع مطلب: مقایسه سیاستی

8 دی 1397 ساعت 18:54 شماره مسلسل: 7700744

بررسی شهر دوستدار سالمند در اروپا

بررسی شهر دوستدار سالمند در اروپا

در کشورهای اروپایی به منظور تحقق خواسته‌های سالمندان در فضاهای شهری اقداماتی انجام شده است که از جمله می‌توان به مواردی مانند ایمنی فضاهای شهری، رمپ‌ها و پله‌های ورودی ساختمانها، کف‌سازی پیاده‌روها، ایجاد فضای سبز مطلوب، ایجاد واحدهای مسکونی مجهز به خودکارسازی خانگی و حمل‌ونقل خوب به‌منظور دسترسی به امکانات بهداشتی اشاره نمود.

۱-مقدمه

جمعیت اروپا دارای بالاترین میانگین متوسط سن در جهان است و امید به زندگی در بسیاری از کشورهای اروپایی بالاست. هدف از ایجاد محیط دوستدار سالمند تشویق سالمندان به فعالیت با بهینه‌سازی سلامت، تحرک و ایجاد آرامش در سن سالمندی است. فضای شهری، محیط اجتماعی و خدمات شهری باید با نیازهای سالمندان مطابقت داشته باشد. مفهوم سازگاری فرد با محیط به این نکته اشاره دارد که توانایی فرد وابسته به رابطه بین توانایی فیزیکی و ذهنی او و موانع محیطی برای اوست. برای مثال یک فرد سالمند که به‌طور مستقل در خانه خود زندگی می‌کند ممکن است به علت مشکلات سلامتی و ناتوانی جسمی نتواند از پله‌ها بالا برود. وقتی آن‌ها خود را با شرایط محل سکونتشان تطبیق می‌دهند برای مثال بالابر یا آسانسور نصب می‌کنند و موانع محیطی را رفع می‌کنند به‌نوعی سازگاری با شرایط محیطشان می‌رسند. در این نوشتار درصدد هستیم شهر دوستدار سالمند در اروپا را بررسی کنیم.

۲-سالمندان تندرست: یک اولویت برای اروپا

اتحادیه اروپا سالمندان فعال و سالم را به‌عنوان بخشی از اهداف وسیع‌تر برای دستیابی به اهداف استراتژی اروپا ۲۰۲۰ در نظر گرفته است که شامل رشد هوشمند، پایدار و همه‌جانبه است. بهبود شرایط سالمندان یکی از اهداف کلیدی کمیسیون اروپاست. محیط‌های حمایتی برای سالمندی سالم کمک به بهینه‌سازی فرصت‌هایی برای ارتقاء سلامت مردم در طول دوره زندگی و در سن بالاتر می‌کنند. در طول ده سال گذشته بسیاری از جوامع در اروپا خود را متعهد نمودند تا جامعه دوستدار سالمند ایجاد کنند (۱).

۳-مفهوم شهر دوستدار سالمند

توسعه جامعه دوستدار سالمند روندی رو به رشد دارد. از آغازین گام‌های این مسیر تائید طرح پیری فعال مادرید از جانب سازمان ملل متحد در سال ۲۰۰۲ بود. در گام‌های بعدی این روند با مشارکت ۳۳ شهر از نقاط مختلف صنعتی و توسعه‌یافته جهان در طرح شهر دوستدار سالمند دنبال شد. پیری فعال به‌عنوان اصطلاحی رایج در تعریف این نوع طراحی، فراهم آورنده سلامتی، مشارکت اجتماعی و امنیت به‌منظور افزایش کیفیت زندگی سالمندان است. از قاره اروپا کشورهای آلمان، ایرلند، ایتالیا؛ سوئیس و انگلستان در ارائه این خدمت برای سالمندان پیش‌قدم شدند (۲).

سازمان بهداشت جهانی روند ساخت شهر دوستدار سالمند را در یک چرخه شامل سه مرحله برنامه‌ریزی، پیاده‌سازی برنامه‌ها و ارزیابی پیشرفت کار ارائه داده است (۳).

اهداف کلی مطرح‌شده برای طراحی و اجرای شهر دوستدار سالمند از سوی سازمان بهداشت جهانی شامل به رسمیت شناختن طیف گسترده ظرفیت‌ها و منابع در سالمندان، پیش‌بینی و پاسخگویی منعطف به نیازهای دوران سالمندی و ترجیحات این دوران، حفاظت از افراد آسیب‌پذیر و مشارکت آن‌ها در همکاری وزندگی اجتماعی است (۲).

پس از تعیین اهداف طرح، بحث روش نیازسنجی مطرح است. به دلیل ناهمگونی گروه سالمندان ازنظر شرایط مختلف سنی، جنسی، امکانات مالی، نگرش، سلامت، تحرک و غیره. در همین راستا برای ایجاد درک کلی از شاخص‌ها و استخراج فهرست بازبینی از خصوصیات شهر دوستدار سالمند، سازمان بهداشت جهانی ۳۳ کشور عضو در این طرح را مأمور به تهیه گزارشی از نیازهای سالمندان مناطق خود نمود (۲). جهت شروع پروسه طراحی و اجرای شهر دوستدار سالمند، مشارکت سالمندان محلی برای شناسایی نقاط ضعف و قوت و ارائه مشاوره بسیار مهم است (۲). برای اجرای این طرح در لندن از تجهیزات جدیدی مانند حس‌گرها جهت آزمایش‌های روان‌شناختی در محیط بهره گرفته شد (۴). همچنین این طرح در ایتالیا با مشارکت مراکز تحقیقاتی و برنامه‌هایی جهت درک بهتر روابط بین سالمندان و محیط شهری انجام پذیرفت. زمینه‌های خاص که مروج و مجری برنامه‌های خاص هستند می‌توانند منجر به موفقیت برنامه شهر دوستدار سالمند شوند (۵).

در همین راستا پس از نظرسنجی جهانی از خصوصیات شهر دوستدار سالمند خلاصه‌ای از خصوصیات کالبدی جمع‌آوری‌شده از نقاط مختلف دنیا در فهرست‌های بازبینی از سازمان بهداشت جهانی منتشر شد. البته این فهرست بازبینی جهت رتبه‌بندی شهرها نسبت به یکدیگر نیست و صرفاً برای ارزیابی میزان پیشرفت شهر نسبت به این استاندارد جهانی است (۲).

از راهکارهای دریافت شده از سوی سازمان بهداشت جهانی از شهرهای مختلف دوستدار سالمند می‌توان به پاکیزگی، دلپذیری محیط، وجود فضای سبز، اماکنی جهت استراحت، پیاده‌رو مناسب، امنیت در معابر، امنیت در فضای شهری، گردشگاه‌ها و مسیرهای چرخشی، بناهای دوستدار سالمند و اولویت خدمات‌دهی به سالمندان است.

۴-روند سالمندی جمعیت در اروپا

به دلیل کاهش نرخ باروری و افزایش امید به زندگی جمعیت سالمند در اروپا در حال افزایش است. بین سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۵ امید به زندگی در اروپا ۳٫۷ سال افزایش‌یافته است و به ۸۰٫۲ سال رسیده است. در همین دوران، میانگین امید به زندگی در مردان ۵٫۱ سال افزایش‌یافته است و به ۷۳٫۲ سال رسیده است. درنتیجه با افزایش امید به زندگی افراد بیشتری در سن ۶۵ سال و بالاتر قرار می‌گیرند درنتیجه تعداد افراد سالمند در جامعه افزایش پیدا می‌کند و میزان جمعیت جوان کاهش پیدا می‌کند (۶).

۵-فضای شهری و تأثیر آن بر سالمندان

اهمیت فضای شهری و ساختمان‌ها در سلامت و فعالیت سالمندان حائز اهمیت است. ارتباط بین طراحی و خصوصیات فضای عمومی در ارتقای فعالیت فیزیکی سالمندان و جلوگیری از سقوط آن‌ها در تحقیقات مختلف مورد تائید قرارگرفته است. الگوی استفاده از زمین، طراحی شهری و سیستم حمل‌ونقل سه بعد فیزیکی هستند که می‌تواند محدودیت عملکرد و ناتوانی را از طرق مثبت و منفی تحت تأثیر قرار دهد. مسائلی مانند محله‌هایی که شیب‌دار هستند یا سالمندانی که مبتلابه زوال عقل هستند یا در شرایط اقتصادی سخت هستند باید موردتوجه قرار بگیرد. همچنین افراد سالمند آسیب‌پذیرتر هستند و بیشتر تحت تأثیر شرایط زیست‌محیطی مانند آلودگی هوا قرار می‌گیرند. ساختمان‌ها، زیرساخت‌ها، مقررات، فرهنگ تجربه سالمندان را در هر محله خاص شکل می‌دهد. به‌منظور شکل‌گیری شهر دوستدار سالمند درک موانع، محدودیت‌ها و نقاط قوت فضای شهری به‌منظور تکامل آن‌ها و کاهش موانع برای سالمندان حائز اهمیت است. زنان و مردان سالمند خود منبع خوبی برای نظارت و ارزیابی کیفیت محیط شهری هستند (۷).

در ذیل به خطراتی که در فضای شهری سالمندان را تهدید نموده است اشاره‌شده است:

  • بر اساس گزارش سازمان بهداشت جهانی در منطقه اروپا ۴۶۰۰۰ نفر که سن آن‌ها بالای ۷۰ سال بود به علت سقوط فوت کردند.
  • بر اساس برآورد سازمان بهداشت جهانی ۲۶ درصد از این سقوط‌ها به دلیل شرایط محیطی مانند محیط مسکونی، سایت‌های ساختمانی بوده است. درنتیجه طراحی بهتر فضاهای ساختمانی می‌تواند به کاهش خطر سقوط کمک کند.
  • نتایج بررسی در اتحادیه اروپا در سال ۲۰۱۲ نشان می‌دهد که ۱۳ درصد از افراد بالای ۶۵ سال در منطقه خود با خشونت یا جرم مواجه می‌شوند (۸).

۶-فضاهای عمومی بدون مانع و ساختمان‌های قابل‌دسترس توسط افراد با اختلالات

همگامی که افراد به سالمندی می‌رسند حساسیت بیشتری به خصوصیات فضای شهری دارند خصوصیاتی که ممکن است احساس امنیت آن‌ها را در فضای شهری کاهش داده درنتیجه آن‌ها از بیرون رفتن و حضور در فضای شهری اجتناب می‌کنند. برای مثال کمبود امکانات در فضای شهری مانند آسانسور، نیمکت یا سرویس بهداشتی عمومی باعث انزوای سالمندان و عدم حضور آنان در فضای شهری می‌شود (۹). ازاین‌رو برنامه ریزان و سیاست‌گذاران باید به همه نیازهای سالمندان در فضای شهری به‌منظور ارتقای کیفیت زندگی آن‌ها توجه نموده و در فرآیند تصمیم‌گیری آن‌ها را مداخله دهند. اقدامات ذیل می‌تواند به‌منظور برنامه‌ریزی گسترده از انسجام، قابلیت زندگی، پایداری به‌منظور ایجاد مکان‌هایی که رفاه را برای همه گروه‌های سنی ارتقا دهد.

۱-۶-محیط‌های حمایتی و بدون مانع: محیط‌های حمایتی و بدون مانع می‌توانند بیشترین تفاوت را در افرادی که در معرض خطر بیشتر ناتوانی و سلامت هستند، ایجاد کنند. با افزایش سن میزان محدودیت و ناتوانی افراد افزایش پیدا می‌کند. مطالعات نشان می‌دهد فضای شهری و محیطی می‌تواند اثرات محدودی در میان افرادی که دارای اختلال ضعیف هستند داشته باشد اما به‌محض اینکه برخی اختلالات رخ دهد موانع بالقوه محیط ساخته‌شده می‌تواند به عامل مهمی تبدیل شود (۱۰).

داشتن بیماری مزمن یا زوال عقل باعث می‌شود اعتمادبه‌نفس سالمند برای حضور در جامعه کاهش پیدا کند و آن‌ها را در معرض خطر انزوای اجتماعی قرار بدهد

۲-۶-انطباق و یا طراحی محیط‌های عمومی به شیوه‌ای که برای همه قابل‌دسترسی باشد، صرف‌نظر از سن و سطح توانایی: قابلیت دسترسی به‌وسیله مفاهیمی مانند طراحی جامع و اصول طراحی جهانی ارتقا یافته است که در بعضی از کشورها (ازجمله در کشورهای شمال اروپا) بخشی از قوانین ملی است. این اصول در کنوانسیون حقوق بشر در رابطه با افرادی که معلول هستند به رسمیت شناخته‌شده است. برنامه‌های اقدام عملی باید سطح دسترسی در محله‌ها را ارزیابی کند و اطمینان حاصل کند که آن‌ها به لحاظ دسترسی به امکانات ارتقا یافته است. این به برنامه ریزان کمک می‌کند به‌منظور شناسایی شکاف در جوامع، در مشورت با افراد سالمند، سازمان‌های آن‌ها و سایر سهامداران مربوطه.

۳-۶-گذرگاه‌ها و پیاده‌روهای ایمن یک نگرانی عمده برای افرادی است که دچار نقص و ناتوانی هستند: برای مثال دکمه‌های ویژه در بعضی از شهرها در گذرگاه‌های مهم نصب‌شده‌اند که زمان بیشتری برای گذر از خیابان به افراد معلول اختصاص داده است. همچنین یک روش دقیق‌تر برای درخواست گذراندن گذر زمان، به شکل یک کارت الکترونیکی برای افراد معلول معرفی‌شده است.

۴-۶-راه‌حل‌های ویژه می‌توانند از افرادی که دارای اختلالات حسی یا کاهش بینایی یا شنوایی هستند حمایت کنند: سیگنال‌های صوتی در چراغ‌های راهنمایی و استحکامات ویژه‌ای طراحی‌شده که دید بیشتری را ارائه می‌دهند، از نمونه‌هایی است که در بسیاری از شهرها اجراشده است.

۵-۶-حق دسترسی به شهر برای افراد مبتلابه زوال عقل و همچنین افرادی که دارای محدودیت‌های تحرک هستند: بیشتر افراد سالمند مبتلابه زوال عقل در خانه‌هایشان زندگی می‌کنند. فضای شهری باید به‌گونه‌ای طراحی شود تا افراد مبتلابه زوال بتوانند از آن استفاده کنند. برای مثال طراحی شهری باید برای سالمندان قابل‌درک و دارای نشانه‌ها و خوانایی بالا باشد. همچنین نشانه‌ها و طرح‌های واضح، برای افراد مبتلابه زوال عقل بسیار مهم است. این شامل نه‌تنها محیط‌های در فضای باز است بلکه همچنین ساختمان‌ها و مکان‌های عمومی را نیز شامل می‌شود (۱۱).

۶-۶-حمایت از تعامل جامعه و استقلال شخصی: هنگامی‌که در فضای شهری ایمنی و امنیت وجود داشته باشد افراد سالمند بیشتر در خارج از منزل قرارگرفته و در زندگی روزمره با مردم مشارکت می‌کنند. در مقابل خیابان‌های شلوغ بدون چراغ راهنمایی می‌تواند برای سالمند موقعیت ترسناکی را ایجاد کند بنابراین برخی از افراد سالمند از رفتن به اجتماع خودداری می‌کنند.

افراد سالمند مبتلابه زوال عقلی ترجیح می‌دهند:

-باهم محلی‌ها و اهالی محله خود در ارتباط باشند

-در خیابان‌های آرام با پیاده‌روهای گسترده و دسترسی بصری خوب حضور یابند

-اشکال مختلف شهری و ویژگی‌های معماری و ویژگی‌های زیبایی‌شناسی محیطی

-مکان‌ها، فضاها و ساختمان‌هایی که ورودی‌های آن واضح است

-علائم صریح ساده و صریح با گرافیک با وضوح‌بالا یک پس‌زمینه روشن در سطح شهر

-سطح خیابان‌های صاف و غیر لغزش

این یافته در همه مقیاس‌های طراحی شهری به‌منظور ایجاد شهر دوستدار سالمند باید موردتوجه قرار بگیرد (۱۲).

۷-۶-تلاش برای حمایت از استقلال شخصی سالمندان از طریق بهبود دسترسی به ساختمان‌ها و شبکه حمل‌ونقل محلی: محیطی که از تماس اجتماعی و دسترسی به حمل‌ونقل عمومی حمایت می‌کند باعث افزایش کیفیت زندگی شده و توانایی‌های فیزیکی در افراد سالمند را پرورش می‌دهد. همچنین زیرساخت‌های مرتبط با محله نه‌تنها مراکز تجاری و بهداشتی بلکه ایجاد مکان‌هایی برای تعامل و ملاقات سالمندان با یکدیگر نیز هست.

۸-۶-محیط‌های شهری و فیزیکی با سالمندان و اتحادیه‌های سالمندان در ارتباط باشد: مشارکت سالمندان و مورد مشورت قرار گرفتن آن‌ها در تحولات جدید شهری می‌تواند اطمینان ایجاد کند که نیازهای آن‌ها در برنامه‌ریزی شهری مورداحترام است. بسیاری از شهرها شورایی را ایجاد نموده‌اند که به مقامات محلی در ارتباط با مسائل زندگی سالمندان توصیه‌هایی را می‌کند. برای حمایت از فرآیند برنامه‌ریزی، شهرداری‌ها روش‌های متعددی برای بازرسی خیابانی و مشاوره‌های عمومی ایجاد کرده‌اند (۱).

۹-۶-امنیت: احساس امنیت در فضای اجتماعی در میان سالمندان یک فاکتور مهم است که منجر می‌شود آن‌ها خانه‌های خود را ترک کنند و در جامعه و تعاملات اجتماعی حضور پیدا کنند. احساس امنیت به عوامل مختلفی بستگی دارد مانند عوامل منفی مانند خشونت، رفتارهای ضداجتماعی و جرم و جنایت در فضای شهری باشد. عوامل مثبتی که بر احساس امنیت سالمند تأثیر می‌گذارد شامل روشنایی خیابان‌ها، دسترسی به تلفن‌های اضطراری و وسایل حمل‌ونقل عمومی است (۱۳).

۷-مداخلات سیاست‌گذاری و ابتکارات در فضای شهری به‌منظور تحقق شهر دوستدار سالمند

جدول ۱ مداخلات، اهداف و استراتژی‌های شهر دوستدار سالمند را نشان می‌دهد.براساس آنچه در جدول ۱ اشاره شده است مهمترین اهداف شهر دوستدار سالمند دسترسی به خدمات شهری،دسترسی به حمل و نقل عمومی،حمایت از سالمندان آسیب‌پذیر، دسترسی به امکانات رفاهی و ایجاد مکان هایی برای تفریح و اوقات فراغت سالمندان است.

۸-راهکارهای معماری و شهرسازی در شهرهای دوستدار سالمند در اروپا

جدول ۲ راهکارهای معماری و شهرسازی در شهرهای دوستدار سالمند در اروپا را نشان می‌دهد.مهمترین اهداف کشورهای اروپایی برای تحقق شهر دوستدار سالمند ایجاد امنیت و آرامش برای سالمندان،افزایش کیفیت زندگی سالمندان،تامین امنیت و ایجا ارتباطات اجتماعی مطلوب برای سالمندان است.

نتیجه‌گیری

سالمندی سیر عادی در زندگی انسان است که هر فرد در طول زندگی خویش با آن مواجه است و در پی آن تغییراتی را در توان حسی و جسمی خود حس خواهد نمود.بر طبق آمار و ارقام موجود روند سالمندی در اروپا رو به افزایش است و این افراد با حضور خود در فضای شهری می توانند موجبات پایداری و سرزندگی فضاهای شهری و در نتیجه ارتقا کیفیت آنها شوند.ب سیاری از سالمندان از فضاهای شهری جهت گذران اوقات فراغت و تفریح با هم سن و سالان خود استفاده می‌کنند. سالمندان به عنوان گروه سنی آسیب‌پذیر برای حضور در فضاهای شهری خواسته‌ها و دغدغه‌هایی دارند که در این نوشتار به برخی از آنها اشاره شد و مشخص شد در کشورهای اروپایی به منظور تحقق خواسته‌های سالمندان در فضاهای شهری اقداماتی انجام شده است که از جمله می‌توان به مواردی مانند ایمنی فضاهای شهری، رمپ‌ها و پله‌های ورودی ساختمانها، کف‌سازی پیاده‌روها، ایجاد فضای سبز مطلوب، ایجاد واحدهای مسکونی مجهز به خودکارسازی خانگی و حمل‌ونقل خوب به‌منظور دسترسی به امکانات بهداشتی اشاره نمود.

منابع

1-Buffel T, Phillipson C, Scharf T (2012). Ageing in urban environments: developing “age-friendly” cities. Crit Soc Policy. ۳۲(۴):۵۹۷–۶۱۷.
2-WHO (2007a). Global age-friendly cities: a guide. Geneva: World Health Organization (http://www.who. int/ageing/age_friendly_cities_guide/en/, accessed 2 October 2015).
3-O’Hehir, J. (2014). Age-Friendly Cities and Communities: A Literature Review. Adelaide: the Centre for Work + Life.
4-London, K. c. (2013). Age Friendly London Report – draft for discussion. London: Institute of Gerontology.
5-Jackisch, J. Zamaro, G. Green, G. and Huber, M. (2015). Is a healthy city also an age-friendly city? Health Promotion International, 30 (S۱).
6-World Health Organization.(2015). Age-friendly environments in Europe. A handbook of domains for policy action.
7-Plouffe L, Kalache A (2010). Towards global age-friendly cities: determining urban features that promote active aging. J Urban Health. ۸۷(۵):۷۳۳–۹.
8-Organization, W. H. (2012). Age friendly world. (World Health Organization) Retrieved ۲۰۱۵, from http://agefriendlyworld.org/en/property/tehran/#prettyPhoto
9-Norgate S (2012). Accessibility of urban spaces for visually impaired pedestrians. Municipal Engineer. ۱۶۵(۴):۲۳۱–7.
10-Curl A, Ward Thompson C, Aspinall P (2015). The effectiveness of “shared space” residential street interventions on self-reported activity levels and quality of life for older people. Landscape Urban Plan. 139: 117–25.
11-Burton E (2012). Streets ahead? The role of the built environment in healthy ageing. Perspect Public Health. 132(4):161–2.
12-Center for Active Design. Active design guidelines. New York: Center for Active Design (http://center-foractivedesign.org/guidelines/, accessed 25 May 2016).
13- YL M., Yen IH (2014). Aging and place – neigh¬borhoods and health in a world growing older. J Aging Health. 26(8):1251–60.

استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.
متون سیاستی منتشر شده در شمس، بیانگر دیدگاه نویسندگان بوده و لزوما نظر این شبکه نیست.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.