1. حوزه‌های سیاستی
  2. >
  3. سیاست خارجی
  4. >
  5. مسائل منطقه‌ای و بین‌المللی
  6. >
  7. امنیت منطقه‌ای و بین‌المللی

نوع مطلب: یافته‌های‌ پژوهشی سیاستی

21 آذر 1397 ساعت 19:40 شماره مسلسل: ۳۳۰۰۷۳۸

نابسندگی حقوق بین‌الملل در مقابله با تروریسم اقتصادی آمریکا علیه ایران

نابسندگی حقوق بین‌الملل در مقابله با تروریسم اقتصادی آمریکا علیه ایران

در این یادداشت، به بررسی موضوع چالش‌های نهادهای حقوقی بین‌المللی در دفاع از حقوق ملت ایران در برابر تحریم‌های یک‌جانبه آمریکا می‌پردازیم و در طی یادداشت ابتدا توضیح می‌دهیم که چگونه تحریم‌های آمریکا، نامشروع، غیرحقوقی و به‌مثابه اقدامات تروریستی می باشد و در انتها، به نابسندگی حقوق بین الملل، در موضوع مقابله با این نوع تروریسم اقتصادی، اشاره می‌نماییم.

مقدمه

تحریم عبارت از امتناعی نظام‌یافته در برقراری روابط اجتماعی، اقتصادی، سیاسی یا نظامی یک دولت یا مجموعه‌ای از دولت‌ها جهت تنبیه یا ایجاد رفتار موردقبول است. بااین‌وجود چهره تحریم بیشتر در روابط اقتصاد بین‌الملل آشکار می‌گردد؛ آنجا که کالاها و خدمات یک دولت خاص بایکوت می‌شود، فشار اقتصادی و تحریم، حربه‌ای است که در بعضی زمان‌ها؛ دولت‌های قدرتمند و زورگو برای نیل به مقاصد سیاسی خود از آن علیه کشورهای دیگر استفاده می‌کنند و استفاده از آن به‌منظور اجرای مقاصد سیاسی روش جدیدی نیست، لذا تحریم اقتصادی جزئی از مهارت‌های دیپلماتیک بوده که‌ علاوه بر اهداف معمول، به‌عنوان یک استراتژی قهرآمیز و جایگزین جنگ لحاظ می‌شود. در طول سالیان پس از انقلاب اسلامی ایران؛ یکی از شگردهای فشار اقتصادی برای به‌زانو درآوردن این کشور، استفاده از تحریم به‌عنوان ابزاری در ایجاد ناامنی، فشار اقتصادی و نیز ایجاد فشار روانی بوده است و ایالات‌متحده آمریکا، سالیان سال از این شگرد برای فشار بر ملت و دولت ایران استفاده‌ نموده است.

درواقع جمهوری اسلامی ایران ازجمله معدود کشورهایی است که سال‌ها تحت‌فشار اقتصادی ناشی از تحریم‌های آمریکا و متحدانش قرار داشته است و تحریم‌ها و فشارهایی با رگ و بوی اقتصادی به‌دفعات علیه آن صورت پذیرفته است. تحریم‌هایی که سه دلیل عمده را می‌توان برای آن ذکر کرد:1. وادار کردن ایران به کنار گذاشتن سیاست‌های ناخوشایند در برابر آمریکا؛2. مجازات ایران برای اتخاذ سیاست‌های غیرقابل‌قبول و پذیرش از سوی آمریکا و متحدانش و 3. ابراز مراتب مخالفت نمادین با ایران به‌منظور جلب نظر گروه‌های لابی و طرفدار رژیم صهیونیستی در این کشور است. (1)

در حال حاضر، دولت کنونی ایالات‌متحده آمریکا، از توافقنامه برجام که موجبات توقف تحریم‌های جهانی علیه ایران را فراهم نموده است؛ خارج گردیده و تحریم‌های اقتصادی شدیدی را به‌طور یک‌جانبه‌ علیه ایران، وضع نموده است و تلاش گسترده‌ای را نیز برای همراهی کشورهای دیگر باسیاست تحریمی خود علیه ملت ایران به کار گرفته است، لذا ازآنجاکه تحریم‌ها، آسیب‌های جدی را بر وضع معیشت و پیشرفت ملت ایران وارد کرده و می‌کند و موجب محرومیت ملت ایران در برخورداری از حقوق لازم و ضروری خود که در اسناد متعدد و لازم‌الاجرای حقوق بشر به آن‌ها اشاره‌شده گردیده است و سازمان ملل متحد و کشورهای متعدد و البته نهادهای بین‌المللی و حقوق بشری نیز با آن‌ها مخالف بوده و بر غیرحقوقی بودن آن‌ها صحه گذاشته‌اند، اما نکته اینجاست که به‌رغم این مخالفت‌ها، تاکنون هیچ‌یک از نهادهای حقوقی، بین‌المللی، کاری اساسی و مؤثر در مقابله و توقف تحریم‌ها، انجام نداده‌اند و به عبارتی نیز نهادهای حقوق بین‌المللی، برنامه‌ای را برای توقف این تحریم‌ها، ارائه نداده و مدنظر ندارند. بر همین اساس، ما در این یادداشت، به بررسی موضوع چالش‌های نهادهای حقوقی بین‌المللی در دفاع از حقوق ملت ایران در برابر تحریم‌های یک‌جانبه آمریکا می‌پردازیم و در طی یادداشت ابتدا توضیح می‌دهیم که چگونه تحریم‌های آمریکا، نامشروع، غیرحقوقی و به‌مثابه اقدامات تروریستی می باشد و در انتها، به نابسندگی حقوق بین الملل، در موضوع مقابله با این نوع تروریسم اقتصادی، اشاره می‌نماییم.

تحریم‌های نامشروع و غیرحقوقی آمریکا به‌مثابه اقدامات تروریستی

تحریم و فشارهای اقتصادی اگرچه در کوتاه‌مدت می‌تواند تأثیراتی با اغراض سیاسی بر عمل سیاست‌مداران کشور مورد هدف تحریم داشته باشد، ولی خود می‌تواند با اختلال در همکاری‌های بین‌المللی و زیر سؤال بردن منافع مشترک بین کشورها به صلح و ثبات بین‌المللی لطمه وارد آورد که این مسئله چالشی بزرگ برای حقوق بین‌الملل به‌حساب می‌آید که با اهداف و اغراض تشکیل سازمان ملل متحد نیز منافات دارد. علاوه براین به نظر می‌رسد که تحریم‌های اقتصادی از منظر حقوق بین‌الملل اقتصادی که مبتنی بر اصول نوکلاسیک اقتصادی هست، در تناقض آشکار با تجارت آزاد و حق حاکمیت کشورها نیز قرار می‌گیرد. از سویی نیز پیرامون تحریم‌های اقتصادی یک‌جانبه از منظر حقوق بین‌الملل عام، نظریه و دیدگاه عدم مشروعیت تحریم‌های اقتصادی با عنایت به فقدان مشروعیت کاربرد زور در عرصه‌ی بین‌الملل جهت تحمیل نظرات سیاسی و تعرض تحریم‌های اقتصادی به حاکمیت آزاد کشورها در عرصه‌ی مبادلات اقتصادی، قائل به عدم مشروعیت این امر هست. از زاویه‌ای حقوق بین‌الملل اقتصادی، تحریم‌های اقتصادی، ناقض اصل حق توسعه است، چنانچه تحریم‌ها از زاویه حق توسعه، موجب وقفه درروند همزیستی بین‌المللی و نهایتاً ضربه به صلح و امنیت جهانی می‌گردد و این امری انکارناپذیر است.

براین اساس تحریم‌های یک‌جانبه آمریکا برمبنای حقوق بین‌الملل، سازمان ملل و حقوق بشر، غیرحقوقی و غیر مشروع است و عمل یک‌جانبه‌ی آمریکا نیز در تحریم ایران، ناقض اصل همزیستی مسالمت‌آمیز در میان دولت‌ها است. تحریم‌های یک‌جانبه آمریکا مغایر با تضمین صلح و تحکیم امنیت جهانی، همبستگی‌ اجتماعی ملل، به رسمیت شناختن حق تعیین آزادانه سرنوشت و عدم توسل به‌زور در روابط بین‌‌المللی در پرتو منشور سازمان ملل متحد است. همچنین، منافی با برقراری همکاری‌های بین‌المللی در شرایط عادلانه و منصفانه بر اساس میثاق بین‌المللی مربوط به حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی (مصوب 1966) ناقض حق توسعه اقتصادی کشورها به‌موجب منشور حقوق و وظایف‌ اقتصادی دولت‌ها (مصوب 1974) و مخالف با مقررات سازمان‌ تجارت جهانی (مصوب 1995) است که طلایه‌دار بسط و توسعه نظام تجارت آزاد متکی بر چندجانبه گرایی در سطح بین‌المللی هست. بدین‌جهت می‌توان با قطعیت بیان داشت که تحریم‌های اقتصادی یک‌جانبه آمریکا، ازنظر مفهومی به «اقدامات تروریستی» نیز شباهت بسیاری دارد و مطابق با آن مسئولیت بین‌المللی نیز می‌آورد که جریمه و تبعات آن، برگرداندن وضع به حالت سابق و جبران خسارت اقتصادی را بر دوش آمریکا می‌گذارد. (2)

نتیجه پژوهش

به‌طورکلی، تحریم‌های یک‌جانبه آمریکا، مغایر با تضمین صلح و تحکیم امنیت جهانی، همبستگی‌ اجتماعی ملل، به رسمیت شناختن حق تعیین آزادانه سرنوشت و عدم توسل به‌زور در روابط بین‌‌المللی در پرتو منشور سازمان ملل متحد است. همچنین، منافی با برقراری همکاری‌های بین‌المللی در شرایط عادلانه و منصفانه بر اساس میثاق بین‌المللی مربوط به حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی (مصوب 1966) ناقض حق توسعه اقتصادی کشورها به‌موجب منشور حقوق و وظایف‌ اقتصادی دولت‌ها (مصوب 1974) و مخالف با مقررات سازمان‌ تجارت جهانی (مصوب 1995) است که طلایه‌دار بسط و توسعه نظام تجارت آزاد متکی بر چندجانبه گرایی در سطح بین‌المللی هست و به‌طور جزئی نیز، اقدامات یک‌جانبه‌ی آمریکا نیز در تحریم ایران، ناقض اصل همزیستی مسالمت‌آمیز در میان دولت‌ها است که مستلزم احترام به اصول سیاسی حقوق بین‌الملل یعنی تساوی حقوقی دولت‌ها، عدم‌مداخله، همکاری و دوستی، احترام به استقلال و تمامیت ارضی دولت‌ها در میان اعضای جامعه‌ی بین‌المللی‌ است. این نوع اقدامات به علت عدم برخورداری از مشروعیت، فاقد وجاهت بین‌المللی می‌باشند.

با بررسی حقوقی تحریم‌های یک‌جانبه آمریکا علیه ملت ایران، اکنون دیگر محرز است که چالش و نقطه‌ضعفی اساسی در حقوق بین‌الملل و نهادهای حقوقی بین‌المللی، پیرامون دفاع از حقوق ملت ایران وجود دارد، تحریم‌هایی که در بسیاری از موارد، سبب نقض مبانی حقوق بین‌الملل و حقوق بشر شده و دولت آمریکا، با وضع آن‌ها، در حق برخورداری مردم ایران از حقوق خود، محدودیت اساسی وارد نموده که ضمن نقض معاهدات حقوق بشری، مرتکب تخلف از قوانین بین‌المللی مصرح در منشور سازمان ملل نیز شده است، به همین دلیل، این قبیل رفتارها ازنظر مفهومی «اقدامات تروریستی» محسوب می‌شود و مسئولیت بین‌المللی می‌آورد که حکومت آمریکا باید تبعات ناشی از آن ازجمله لزوم برگرداندن وضع به حالت سابق و جبران خسارت را بر دوش کشد. اما متأسفانه تاکنون، به دلیل فقدان یک سازوکار مشخص در حقوق بین‌الملل، نهادهای حقوقی، سیاسی و بین‌المللی نتوانسته‌اند که از حقوق مردم ایران در خصوص این تحریم‌ها و فشارهای اقتصادی غیر مشروع، دفاع نموده و حتی برنامه‌ای را ارائه دهند و سازمان‌های بین‌المللی مانند سازمان ملل، نتوانسته‌اند که مانعی حقوقی در برابر تحریم‌های غیر مشروع عضو دارای حق وتوی خود یعنی آمریکا، ایجاد نمایند که این مسئله نشانه‌ای قطعی از وجود نوعی خلأ و نابسندگی در حقوق بین‌الملل و نهادهای مرتبط دارد که نیازمند بازنگری و اصلاح است.

منابع

1. جاوید منتظران؛ دیپلماسی اقتصادی، راهبردی ضروری برای مقابله با جنگ اقتصادی آمریکا، انتشار در شبکه مطالعات سیاست‌گذاری عمومی

2. جاوید منتظران، مشروعیت تحریم‌های یک‌جانبه ایالات‌متحده آمریکا علیه ایران از منظر حقوق بین‌الملل و راهکار پیش روی ایران، انتشار در شبکه مطالعات سیاست‌گذاری عمومی

استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.
متون سیاستی منتشر شده در شمس، بیانگر دیدگاه نویسندگان بوده و لزوما نظر این شبکه نیست.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.