1. حوزه‌های سیاستی
  2. >
  3. سیاست خارجی
  4. >
  5. مسائل منطقه‌ای و بین‌المللی
  6. >
  7. امنیت منطقه‌ای و بین‌المللی

نوع مطلب: مرور سیاست

12 آذر 1397 ساعت 19:10 شماره مسلسل: 3300732

نبرد دوروزه غزه و جدال سیاسی نتانیاهو و لیبرمن

نبرد دوروزه غزه و جدال سیاسی نتانیاهو و لیبرمن

موج جدید تنش و ناآرامی‌ها در نوار غزه از ۱۱ نوامبر و در پی عملیات سری کماندوهای ارتش اسرائیل در داخل نوار غزه آغاز شد. در نوشتار حاضر ضمن واکاوی دلایل استعفای لیبرمن به جدال سیاسی نتانیاهو و لیبرمن بر سر برگزاری انتخابات زودهنگام و سیاست نتانیاهو برای حفظ کابینه و ممانعت از برگزاری انتخابات زودهنگام پرداخته می‌شود.

مقدمه

موج جدید تنش و ناآرامی‌ها در نوار غزه از ۱۱ نوامبر و در پی عملیات سری کماندوهای ارتش اسرائیل در داخل نوار غزه آغاز شد. در این عملیات تروریستی هفت تن از فلسطینیان از جمله نورالدین برکه از فرماندهان گردان‌های عزالدین قسام، شاخه نظامی حماس به شهادت رسیدند و در مقابل نیز یک افسر عالی‌رتبه ارتش اسرائیل کشته و یک افسر دیگر زخمی شد. به دنبال ناکامی و فاش‌شدن عملیات سری ارتش اسرائیل، نیروهای مقاومت با آنها درگیر شدند. درگیری نظامی ارتش اسرائیل با نیروهای مقاومت حماس بعد از دو روز تبادل آتش و شلیک شدن بیش از ۴۵۰ موشک مقاومت با بردهای مختلف به سمت شهرک‌های یهودی‌نشین و تحمیل ۳ کشته و حدود ۸۵ زخمی به صهیونیست‌ها، کابینه امنیتی اسرائیل در نهایت به پذیرش توافق آتش‌بس با گروه‌های مقاومت در غزه رأی داد. جنگ دو روزه غزه ویژگی و پیامدهای متعددی نظیر: ظهور موشک نقطه‌زن کورنت، نمایش بازدارندگی حماس، ناکارآمدی سامانه ضد موشکی «گنبد آهنین»، تزلزل در کابینه اسرائیل و افزایش تقاضاها برای استعفای نتانیاهو را به دنبال داشته داشته است. در این میان یکی از پیامدهای مهم تنش اخیر غزه، استعفای آویگدور لیبرمن، وزیر دفاع اسرائیل و ایجاد تزلزل در کابینه نتانیاهو بوده است. از این‌رو در نوشتار حاضر ضمن واکاوی دلایل استعفای لیبرمن به جدال سیاسی نتانیاهو و لیبرمن بر سر برگزاری انتخابات زودهنگام و سیاست نتانیاهو برای حفظ کابینه و ممانعت از برگزاری انتخابات زودهنگام پرداخته می‌شود.

نبرد دو روزه غزه و استعفای لیبرمن

کابینه بنیامین نتانیاهو در سال 2015 با ائتلاف 6 حزب شکل گرفت. این در حالی است که کابینه‌های پیش از آن با تعداد احزاب کمتری شکل می‌گرفت. لیکود (30 کرسی)، یهودیان متحد (6 کرسی)، شاس (7 کرسی)، کولانو (10 کرسی) و خانه یهودی (8 کرسی) احزاب تشکیل دهنده ائتلاف دولت سی و چهارم اسرائیل بودند. نتانیاهو با پایین‌ترین تعداد یعنی 61 کرسی توانست دولت چهارم خود را شکل دهد. ترکیبی شکننده که با خروج یک حزب می‌توانست از هم بپاشد. اما سال 2016 این ائتلاف شکننده با حضور لیبرمن تقویت شد؛ هنگامی که نتانیاهو پس از اختلافات دامنه‌دار با موشه یعلون، وزیر دفاع و هم‌حزبی‌اش را کنار گذاشت و این پست را به آویگدور لیبرمن از حزب «اسرائیل خانه ما» داد. با این تغییر، حزب لیبرمن با 6 کرسی وارد ائتلاف دولت چهارم نتانیاهو شد و ائتلاف شکننده به 67 کرسی رسید.

اما روز چهارشنبه ۱۴ نوامبر و به دنبال نبرد دو روزه غزه، آویگدور لیبرمن، وزیر دفاع اسرائیل در نشست فراکسیون حزب خود، اسرائیل خانه ما در کنست، ضمن اعلام کناره‌گیری از وزارت دفاع، از پایان هم‌پیمانی حزبش با دولت نتانیاهو خبر داد. لیبرمن در بیان دلیل استعفای خود، بنیامین نتانیاهو را به تسلیم شدن در برابر حماس متهم کرد و گفت که نمی‌تواند سرازیر شدن میلیون دلار به غزه را تحمل کند. به اعتقاد لیبرمن، «توان بازدارندگی اسرائیل» با این نحوه اداره عملیات جنگی و توافق با آتش‌بس، ضربه دیده و باید بازسازی شود. لیبرمن گفت که دولت نتانیاهو تنها به خاطر «آرامش برای یک دوره کوتاه» به قدرت بازدارندگی اسرائیل لطمه زده است. ساعاتی بعد از استعفای لیبرمن، پایگاه اسرائیل هیوم نوشت: «استعفای لیبرمن به دنبال موفقیت حماس در رویارویی با اسرائیل رخ داد و جنبش فلسطینی موفق به ساقط کردن کابینه اسرائیل شد.» پایگاه اینترنتی اسرائیلی واللا نیز نوشت: «یحیی السنوار، رئیس دفتر سیاسی حماس در غزه همان کسی است که دولت نتانیاهو را سرنگون می‌کند، او پیروز بزرگ طی چند سال اخیر است.»

استعفای لیبرمن و تلاش نتانیاهو برای حفظ کابینه

استعفای آویگدور لیبرمن، بنیامین نتانیاهو را با بحرانی جدی برای ادامه کار کابینه ائتلافی روبه‌رو کرده است. کابینه بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل که ائتلافی جناح راستی دارد برای نخستین بار در نزدیک به چهار سال گذشته با سخت‌ترین چالش برای حفظ ائتلاف خود رو به‌رو شده است. با عقب‌نشینی حزب «اسرائیل خانه ما»، اکثریت پارلمانی دولت کنونی به ۶۱ کرسی کاهش یافت که حداقل رأی برای باقی ماندن دولت است و وضع شکننده‌ای را در برابر کابینه قرار خواهد داد. نتانیاهو با از دست دادن حمایت حزب لیبرمن، تنها ۶۱ کرسی از ۱۲۰ کرسی پارلمان را در اختیار دارد. در این وضعیت، هر یک از احزاب عضو کابینه ائتلافی می‌توانند این ائتلاف را منحل کنند.

بعد از استعفای لیبرمن، وزیر دفاع اسرائیل، کابینه ائتلافی نتانیاهو از اکثریت خارج شد ولی سرهنگ نفتالی بنت، رهبر حزب راست‌گرای «خانه یهودی» و وزیر آموزش اسرائیل به نتانیاهو پیشنهاد کرد که به جای لیبرمن، سمت وزارت دفاع را نیز برعهده بگیرد. نتانیاهو با بنت جلسه‌ای برای مذاکره در این موضوع برگزار کرد اما توافقی حاصل نشد. بنت تهدید کرده بود که در صورت عدم موافقت با وی به عنوان وزیر دفاع از همراهی با نتانیاهو خودداری و از مقامش استعفا خواهد کرد؛ اقدامی که می‌تواند انتخابات زودهنگام را به دنبال داشته باشد. اما بنیامین نتانیاهو تلاش نمود تا مانع از برگزاری انتخابات زودهنگام شود و در مصاحبه‌ای گفت: «من با سران احزاب ائتلافی گفتگو خواهم کرد تا آنها را مجاب کنم که ائتلاف راست‌گرا را منحل نکنند.» وی همچنین برگزاری انتخاباتی زودهنگام را «غیرضروری و اشتباه» خوانده است.

سرانجام بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل شامگاه یکشنبه 18 نوامبر در اوج بحران سیاسی در دولت ائتلافی خود، اعلام کرد که از این پس سمت وزیر دفاع را هم در اختیار خواهد گرفت. با این حال نفتالی بنت، وزیر آموزش اسرائیل اعلام کرد که از استعفا از کابینه منصرف شده‌ است. بنت با حضور در نشست خبری ضمن عقب‌نشینی از تهدیدهای پیشین خود مبنی بر لزوم انتخاب شدن وی به سمت وزارت دفاع، گفت که در بازی سیاسی بنیامین نتانیاهو شکست خورده‌ است. وی ضمن انتقاد از نتانیاهو گفت: «با ماندن در کابینه تاوان سیاسی مشخصی خواهم داد، اما بهتر این است که نخست‌وزیر از طریق من در نبردی سیاسی برنده شود، ولی اسماعیل هنیه رهبر حماس علیه اسرائیل پیروز نشود.» بدین ترتیب نفتالی بنت و حزبش در ائتلاف دولتی باقی می‌مانند و دولت ائتلافی در اسرائیل می‌تواند با اکثریتی بسیار شکننده، یعنی تنها یک رأی برتر در پارلمان (۶۱ کرسی از مجموع ۱۲۰کرسی موجود) به فعالیت‌های خود ادامه دهد و در چنین شرایطی دیگر نیازی به انتخابات زودهنگام نیست.

در همین راستا اسرائیل هیوم نوشت، عدم استعفای وزیران حزب «خانه یهودی» سبب می‌شود تا ثبات ائتلاف محقق شود به همین سبب حزب «لیکود» گفتگو و بررسی مسئله واگذاری پست وزارت خارجه به فردی دیگر را به جای اینکه در اختیار نتانیاهو بماند، آغاز کرده است. در حقیقت هدف از تغییر و تحولات در کابینه اسرائیل تقویت ائتلاف‌ها و روابط داخل حزب حاکم لیکود است.

فشار لیبرمن برای برگزاری انتخابات زودهنگام و مخالفت نتانیاهو

یکی از پیامدهای مهم ناآرامی‌های اخیر غزه افزایش درخواست‌ها برای برگزاری انتخابات زودهنگام بوده است. آویگدور لیبرمن در نشست مطبوعاتی که استعفای خود را اعلام کرد، خواستار برگزاری انتخابات زودهنگام شد اما نتانیاهو از این درخواست استقبالی نکرد. چنان‌که دفتر نخست‌وزیر در بیانیه‌ای تأکید کرد که «شرایط و زمان مناسب برای اسرائیل و امنیت شهروندانش را اعلام خواهیم کرد.»

افزایش تقاضاها و درخواست‌ها برای برگزاری انتخابات زودهنگام موجب شد که نتانیاهو سفر خود به اتریش را لغو کند. نخست‌وزیر اسرائیل قرار بود ۲۰ و۲۱ نوامبر برای شرکت در نشستی به اتریش سفر کند که به دلیل استعفای لیبرمن و انتخابات زودهنگام کنست این سفر لغو شد. در همین پیوند یدیعوت آحرونوت نوشت: «بنیامین نتانیاهو نخست‌وزیر اسرائیل سفر هفته آینده خود به اتریش را به دلیل انتخابات پارلمانی زودهنگام لغو کرد»

در حال حاضر نتانیاهو تمایلی به برگزاری انتخابات زودهنگام ندارد. از این‌رو وی به دنبال تضمین ثبات دولت ائتلافی است تا بتواند به فعالیت خود ادامه دهد و مذاکراتی را با رؤسای احزاب ائتلاف با هدف جلوگیری از برگزاری انتخابات زودهنگام انجام دهد؛ زیرا نتانیاهو خوب می‌داند که انتخابات زودهنگام به نفع حزب خود یعنی «لیکود» نیست. اگر نتانیاهو در چنین شرایطی وارد انتخابات زودهنگام شود، مورد بهره‌برداری انتخاباتی قرار می‌گیرد و مخالفان آن را پیروزی بزرگی برای حماس قلمداد می‌کنند و از این طریق در تبلیغات انتخاباتی، حزب «لیکود» را به شدت زیر سوال می‌بردند. علاوه بر آن اگرچه نتانیاهو در نتیجه عادی‌سازی روابط حکام عربی با تل‌آویو اوضاع مساعدی برای خود در برگزاری انتخابات زودهنگام پارلمانی می‌بیند، اما برخی نگرانی‌ها به‌ویژه در خصوص پرونده فساد مالی و تنش‌های اخیر در غزه، باعث شده است که برگزاری انتخابات پارلمانی به کابوسی برای وی تبدیل شود (1).

به همین جهت نتانیاهو زمانی را برای برگزاری انتخابات انتخاب خواهد کرد که بتواند طی آن پایگاه مردمی خود و حزبش را گسترش دهد تا بتواند پیروزی قاطعی را محقق کند؛ زیرا نظرسنجی‌های اخیر به خصوص پس از خروج ترامپ از برجام و انتقال سفارت آمریکا به بیت‌المقدس و همچنین عادی‌سازی روابط کشورهای عربی با تل‌آویو حاکی از پیروزی و پیشتازی حزب «لیکود» بود. اما در خصوص لیبرمن به نظر می‌رسد که او نیز از این استفعا سود برده است؛ زیرا برخی نظرسنجی‌ها پیشتر حاکی از شکست حزبش بوده است اما اکنون ممکن است موقعیتش بهبود یابد؛ زیرا توانست از موج اعتراضات شهرک‌نشینان بهره‌برداری کند و به آنها بپیوندد.

براساس نظرسنجی اولیه پیرامون توزیع کرسی‌ها در کنست اسرائیل در انتخابات سال 2019، حزب «اسرائیل خانه ما» تنها موفق خواهد شد که بین 4 تا 5 کرسی را کسب کند. این امر بیانگر کاهش محبوبیت حزب و نشانگر روند نزولی تعداد کرسی‌های این حزب در کنست است؛ زیرا این حزب در انتخابات سال 2009 توانست 15 کرسی کنست را تصاحب کند. به زعم برخی از کارشناسان این آمارها حاکی از آن است که هم‌پیمانی حزب «اسرائیل خانه ما» در سال 2016 با لیکود خطای راهبردی - سیاسی بوده و به ضرر حزب لیبرمن منجر شده است.

در واقع لیبرمن پست وزارت دفاع را فرصت تکرار نشدنی برای رسیدن به پست نخست‌وزیری در آینده می‌دانست به همین دلیل با حزب لیکود متحد شد. اما اخیراً لیبرمن به این نتیجه رسیده است که وی با هم‌پیمانی با نتانیاهو هزینه سیاسی بزرگی را متحمل شده است؛ زیرا سیاست مماشات و مخالفت با آغاز جنگ جدید در غزه که توسط نخست‌وزیر پیگیری می‌شود، کاهش کرسی‌های حزب «اسرائیل خانه ما» در انتخابات 2019 را به دنبال خواهد داشت.

در واقع استعفای لیبرمن با ملاحظات سیاسی همراه بوده و با نزدیک شدن به زمان انتخابات، او می‌خواهد به عنوان فردی که تحت تسلط حماس و خواسته‌های آن سازمان در نیامده در نظر افکار عمومی اسرائیل دیده شود. لیبرمن اکنون نتانیاهو را به عنوان فرد ترسویی ترسیم کرده و می‌خواهد از او در راستای اهداف سیاسی خودش بهره‌برداری کند. علاوه بر آن خروج لیبرمن از اتحاد با نتانیاهو موجب می‌شود که حزب «اسرائیل خانه ما» دوباره اعتماد یهودیان روس که از طرفداران اصلی این حزب و موضعی منفی نسبت به اعراب اسرائیل و از مخالفان روند صلح نیز هستند را جلب نماید.

شگرد نتانیاهو برای حفظ کابینه و جلوگیری از انتخابات زودهنگام

بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل که بعد از نبرد دو روزه غزه کابینه‌اش در آستانه سقوط قرار داشت با تکیه بر مسائل امنیتی و طرح این ادعا که با کنار رفتن کابینه او، اسرائیل در معرض تهدید جدی قرار می‌گیرد توانست مخالفان خود را از برگزاری انتخابات زودهنگام منصرف کند. نتانیاهو نیز طی سخنرانی در کمیته امور خارجی و نظامی کنست با «غیرمسئولانه» خواندن تصمیم هر وزیر یا حزبی برای سرنگون کردن کابینه و شکستن ائتلاف، مدعی شد این مسئله در چنین برهه زمانی - امنیتی خاص، تنها به نفع حماس و مقاومت در غزه است.

اما نظرسنجی رادیو ارتش نشان داد که اکثریت صیونیست‌ها بر این باورند که هدف نتانیاهو از هشدار نسبت به یک بحران امنیتی جدی برای اسرائیل، سیاسی و با هدف اجتناب از برگزاری انتخابات زودهنگام بود. بر اساس این نظرسنجی، 58 درصد از صهیونیست‌ها معتقدند هدف اصلی نتانیاهو از این استدلال امنیتی، سیاسی و با هدف اجتناب از انتخابات زودهنگام بود. 31 درصد بر این باورند که این استدلال ناشی از یک نگرانی واقعی برای اوضاع امنیتی اسرائیل بود و 11 درصد پاسخ نمی‌دانم را انتخاب کردند.

در حقیقت نتانیاهو با طرح حساسیت اوضاع منطقه، موضوع ایران، عادی‌سازی روابط با کشورهای عربی، احتمال تکرار تجربه فروپاشی کابینه اسحاق شامیر در سال 1992 و سرکار آمدن چپ‌گرایان و اسلویی دیگر در صورت فروپاشی کابینه، بدنه راست جامعه اسرائیلی را مخاطب قرار داد و از این طریق به احزاب راست‌گرا فشار آورد. آنها نیز از ترس اینکه مبادا با خروج‌شان از کابینه و فروپاشی آن، پیش‌بینی نتانیاهو مبنی بر احتمال سرکار آمدن چپی‌ها از طریق یک ائتلاف گسترده و رخ دادن اسلویی دیگر با فلسطینی‌ها درست از آب درآید، و این‌گونه مسئولیت این اتفاق بر گردن آنها بیفتد، فعلاً پذیرفته‌اند با همین شرایط در کابینه بمانند و با نتانیاهو کار کنند. از این‌رو، نتانیاهو با حربه احتمال پیروزی چپ‌گرایان در انتخابات آینده و تکرار اسلو در صورت فروپاشی دولت راست‌گرای تحت رهبری خودش توانسته است راست‌گرایان را به ماندن در کابینه متقاعد کند (2).

نتیجه‌گیری

بنیامین نتانیاهو اخیراً در سخنانی در کنفرانس صلح پاریس برای اولین بار اعلام کرد که دیگر به دنبال ادامه جنگ در غزه نیست؛ زیرا این جنگ جز ویرانی و کشتار نتیجه‌ای در پی نداشته است. وی که پیشتر معتقد بود که اسرائیل با تکیه بر برتری هوایی خود می‌تواند بدون اینکه آسیبی ببیند، هر کشور عربی را ویران کند، اکنون از صلح سخن می‌گوید و مدعی است جز صلح چیزی نمی‌خواهد. در حقیقت این‌گونه اظهارات نتانیاهو و اظهار علاقه و تمایل وی برای آتش‌بس در این برهه به دو دلیل صورت گرفت. دلیل نخست به افزایش قدرت و بازدارندگی مقاومت و موفقیت بالای موشک‌های حماس بازمی‌گردد. به عنوان مثال شلیک موشک نقطه‌زن کورنت به اتوبوس حامل نظامیان آن هم بعد از پیاده شدن نیروهای اسرائیلی حامل پیغام‌های متعددی برای تل‌آویو بوده که نتانیاهو این معنی این پیام‌ها را دریافت کرده است. دلیل دوم به تلاش‌های نتانیاهو برای تسریع عادی‌سازی روابط با کشورهای عربی و پیشبرد معامله قرن بازمی‌گردد. در واقع تشدید و تسریع روند عادی‌سازی روابط میان تل‌آویو و پایتخت‌های عربی و تلاش تل‌آویو برای پیشبرد معامله قرن موجب شده است که بنیامین نتانیاهو با تشدید و ادامه تنش و تبدیل آن به جنگ تمام عیار مخالفت کند. زیرا جنگ جدید با گروه‌های مقاومت فلسطینی در این برهه زمانی حساس سبب شکل‌گیری اخلال در روند سازش دولت‌های عربی با تل‌آویو و ایجاد مانع در موفقیت معامله قرن می‌شود از این‌رو در ساعات پایانی شب کابینه نتانیاهو به آتش‌بس در نوار غزه رأی مثبت داد. به تعبیر دیگر در این برهه هرگونه جنگ و درگیری سایر طرح‌ها و اهداف مورد نظر نتانیاهو را به بن‌بست خواهد کشاند. لذا وی در این وضعیت منافع حداکثری خود را در جلوگیری از شکل‌گیری جنگ جدید در نوار غزه دنبال می‌کند.

منابع

نجات، سیدعلی (1397)، «تشدید تنش در نوار غزه؛ دلایل و پیامدها»، پژوهشکده مطالعات راهبردی.

گل‌عنبری، صابر (1397)، «کابینه نتانیاهو ماندنی شد؟»، خبرگزاری تسنیم.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.