1. اولویت‌های سیاستی
  2. >
  3. امنیت منطقه‌ای و تهدید افراط‌گرایی

نوع مطلب: مرور سیاست

28 آبان 1397 ساعت 18:06 شماره مسلسل: 3300724

معمای جذب بوکوحرام

معمای جذب بوکوحرام

پول و انگیزه مالی ناشی از فقر و بیکاری جوانان، بهره‌برداری از احساسات و عواطف جنسی دوران جوانی و تحریک این احساسات، و در نهایت اجبار جوانان از طریق ارعاب و تهدید به قتل، سه ضلع اصلی جذب نیرو در سازمان بوکوحرام بعد روی کار آمدن ابوبکر شیکاو بوده است.

مقدمه

فاکتورهای متعددی در عضوگیری و جذب نیرو در بین گروه‌های تروریستی نقش دارند. هر کدام از گروه‌های تروریستی به منظور یارگیری و استخدام نیرو از تاکتیک‌ها و شگردهای مختلفی بهره می‌گیرند. به عنوان مثال گروه تروریستی داعش از طریق تأکید بر حذف مرزها و تأسیس حکومت اسلامی و همچنین جهاد نکاح توانست ده‌ها هزار نفر را به سمت خود جذب کند و سازمانی فراملیتی تشکیل دهد. گروه تروریستی بوکوحرام نیز سعی کرده است با اتخاذ تاکتیک‌های متعدد نیروهای مورد نیاز خود را جذب نماید. با این حال شگردهای این گروه در جذب نیرو در برهه‌های زمانی مختلف متغیر بوده است به عنوان مثال محمد یوسف، مؤسس و رهبر معنوی این گروه از طریق خطابه و سخنرانی‌های متعدد توانست با جذب جوانان مسلمان شمال نیجریه هسته اصلی این گروه را ایجاد کند اما بعد از کشته شدن وی در سال 2009 و روی کار آمدن ابوبکر شیکاو رویکرد این گروه در جذب نیرو دچار تغییر گردید. در دوره رهبری شیکاو این گروه با اتکا به سه عامل توانسته است تلفات انسانی خود را از طریق جذب نیروی جدید جبران نماید.

مثلث جذب بوکوحرام

پول و انگیزه مالی ناشی از فقر و بیکاری جوانان، بهره‌برداری از احساسات و عواطف جنسی دوران جوانی و تحریک این احساسات، و در نهایت اجبار جوانان از طریق ارعاب و تهدید به قتل، سه ضلع اصلی جذب نیرو در سازمان بوکوحرام بعد روی کار آمدن ابوبکر شیکاو بوده است که در ادامه به این سه مورد اشاره می‌شود.

انگیزه مالی؛ ضلع نخست

بسیاری از اعضای بوکوحرام را جوانان فقیر و یا کسانی تشکیل می‌دهند که جویای کار و به‌دنبال کسب درآمد هستند؛ بنابراین هدف این افراد از عضویت در گروه بوکوحرام انگیزه مادی است. دریافت وام‌های بدون بهره و هدایا و کمک‌های مالی بلاعوض نیز نقش تعیین کننده‌ای در ورود جوانان به بوکوحرام ایفا می‌کند. اکثر جوانان منطقه دریای چاد معتقدند که بوکوحرام برخلاف دولت‌های خود، قادر است برای آنها شغل مناسب با حقوق کافی را فراهم کند.

مطاﻟﻌﺎت ﺑﺴیﺎری حاکی از آن است کﻪ ﻣﺴﺎﺋﻞ اﻗﺘﺼﺎدی و ﻓﻘﺮ ﻋﺎﻣﻞ ﻣﻬﻤی اﺳﺖ کﻪ ﻫﻢ زﻣیﻨﻪ ﮔﺮایﺶ اﻓﺮاد ﺑﻪ ﺳﻤﺖ خشونت و ﮔﺮوه‌ﻫﺎی ﺗﺮوریﺴﺘی را ﻓﺮاﻫﻢ می‌کند و ﻫﻢ ﺑﺴﺘﺮ و شرایط ﻻزم را ﺑﺮای رﺷﺪ ﮔﺮوه‌ﻫﺎی ﺗﺮوریﺴﺘی در درون کشورها مهیا می‌نماید.

براساس گزارش سازمان ملی آمار نیجریه، فقر نسبی در استان‌های شمالی این کشور آشکار است. در مناطق جنوب شرقی و جنوب غربی نیجریه، فقر نسبی به ترتیب 67 و 59 درصد است، درحالی که در مناطق شمال شرقی و شمال غربی، به 76 و 78 درصد می‌رسد. در حقیقت، فقر گسترده و تأمین نشدن نیازهای اساسی سبب شده است که گروه‌های رادیکال خود را در برابر موقعیت نابرابر مشاهده کنند. برای مثال، در ایالت بورنو که بوکوحرام فعالیت خود را از آنجا آغاز کرد، سه چهارم مردم در فقر به‌سر می‌برند و تنها 17 درصد از جوانان باسواد هستند و تقریباً نیمی از کودکان در سن تحصیل به مدرسه می‌روند. این آمار بیانگر اوضاع نامناسب و نابسامان استان‌های مسلمان‌‌نشین نیجریه است.

افراط‌گرایی بوکوحرام رابطه‌ای مستقیم با شرایط اقتصادی بسیار نامناسب در کشور نیجریه دارد. بنابراین می‌توان گفت گروه بوکوحرام به کانونی مناسب برای جوانان بیکار و بدون تحصیلات نیجریه و کشورهای هم‌مرز آن تبدیل شده است. در واقع، شرایط نابسامان اقتصادی و بیکاری موجب شده است که بوکوحرام به آسانی جوانان جویای کار و تندرو را به صفوف خود ملحق می‌کند.

رولاند مارچال درباره ریشه‌های بوکوحرام می‌گوید: بوکوحرام ریشه در حاشیه‌ای شدن اقتصادی - اجتماعی بخش بزرگی از مردم استان‌های شمالی نیجریه به‌ویژه بورنو، گومبه و باوچی دارد. هارونا یریما، پرفسور نیجریه‌ای نیز توسعه نفوذ بوکوحرام را در ارتباط مستقیم با فقر حاکم بر نیجریه می‌داند؛ کشوری که به‌رغم ذخایر نفت خود در فقر به‌سر می‌برد. یریما می‌گوید: «فقر به‌شدت در اعماق جامعه ریشه دوانده است. شمار زیادی از شهروندان نیجریه بیکار هستند. بسیاری از مردم این کشور سواد خواندن و نوشتن ندارند و این در حالی است که فساد مالی در کشور بیداد می‌کند. بنابراین عجیب نیست در چنین شرایطی گروهی مانند بوکوحرام قدرت گیرد و طرفدارانش افزایش یابند.»

انگیزه جنسی؛ ضلع دوم

بهره‌برداری از احساسات و عواطف جنسی دوران جوانی و تحریک این احساسات از ابزارها و تاکتیک‌های جدید گروه‌ تروریستی بوکوحرام جهت جذب نیروی انسانی بوده است. گروه‌های تروریستی همچون بوکوحرام و گروه‌های مشابه آن به‌خوبی می‌دانند که چگونه با تمرکز بر انگیزه‌های قوی جنسی جوانان در پوشش «جهاد» از آنها بهره‌برداری کنند. در حقیقت بوکوحرام از زنان و دختران به‌عنوان دامی برای بسیاری از جوانان آفریقایی و مسلمانی استفاده می‌کند که به‌دلیل بیکاری و تورم موجود در کشورهایشان، ازدواج به عقده‌ای بزرگ برای آنها تبدیل شده است.

بوکوحرام در آوریل 2014، بیش از 276 دانش‌آموز دختر دبیرستانی را از شهر چیبوک در شمال نیجریه ربود. در فوریه 2018 نیز عناصر بوکوحرام به یک مدرسه‌ دخترانه در شهر داپچی در ایالت یوبه حمله کردند و 111 نفر از دانش آموزان این مدرسه را ربودند. ابوبکر شیکاو، رهبر بوکوحرام، پس از ربودن 276 دختر دبیرستانی در یک ویدیوی ۵۷ دقیقه‌ای گفته است: «من دختران شما را ربوده‌ام. من آنها را به خواست خدا در بازار خواهم فروخت.» وی با خنده‌ای استهزاء‌آمیز خطاب به والدین دختران دانش‌آموز گفته «اگر بدانید دخترانتان امروز در چه وضعی هستند، ممکن است بعضی از شما از غم و اندوه بمیرید.» شیکاو همچنین اعلام کرد که «همه دختران دانش‌آموز ربوده شده نیجریه‌ای به اسلام گرویده و به ازدواج اعضای گروه درآمده‌اند.»

در سال ۲۰۱۴ سازمان ملل متحد با انتشار گزارش، فهرستی از رفتار ۴۵ گروه ازجمله بوکوحرام در نیجریه را ارائه داده و آنها را از متهمان به ارتکاب و یا داشتن مسئولیت در وقوع موارد متعدد و مکرر تجاوز معرفی می‌کند. در بخشی از این گزارش آمده است که در آوریل ۲۰۱۴، شاهد یکی از نگران کننده‌ترین رویداد‌های سال، یعنی «ربوده شدن و گروگان‌گیری ۲۷۶ دانش‌آموز دختر توسط بوکوحرام» در مدرسه‌ای در شهر چیبوک واقع در شمال نیجریه بودیم. در این گزارش آمده است که بوکوحرام معمولاً دختران و زنانی را که به اسارت می‌گیرد مجبور به ازدواج و در نتیجه به تحمل تجاوز مکرر محکوم می‌کند. براساس این گزارش: «ازدواج اجباری، به بردگی گرفتن، و فروش زنان و دختران ربوده شده از روش‌های عملی و ایدئولوژیک بوکوحرام است. دختران ربوده شده در صورت مخالفت با ازدواج و تماس جنسی با خشونت و یا تهدید به مرگ مواجه شده‌اند.»

امینه علی نکی، از جمله دختران ربوده شده، که پس از دو سال اسارت توانست از چنگ گروه تروریستی بوکوحرام فرار کند اعتراف می‌کند: «عناصر بوکوحرام دخترانی که حاضر به ازدواج نشدند را به خدمت در خانه‌هایشان گرفتند. ما جارو می‌کشیدیم و لباس و ظرف می‌شستیم. آنها گفتند ما برده‌هایشان هستیم و می‌توانند با ما بخوابند. ما را میان خود دست‌به‌دست می‌کردند. دیدم ازدواج کردن بهتر است، این‌طوری حداقل تنها یک نفر تجاوز می‌کند».

حسن علی از اعضای گروه بوکوحرام نیز بعد از بازداشت اعتراف کرد که با دو تن از دختران ربوده شده در آوریل 2014 ازدواج کرده است. وی پس از دستگیری توسط عناصر دفاعی در استان بورنو در اظهاراتی گفت که وی با این دختران در جنگل سامبیسا واقع در مرزهای نیجریه با کامرون ازدواج کرده است.

هراس از مرگ؛ ضلع سوم

اگر چه هدف بسیاری از مبارزان از پیوستن به بوکوحرام انگیزه مادی و جستجوی منافع مالی است اما این گروه تنها به این روش اکتفا نکرده و در کنار ترغیب جوانان به وسیله دختران، از عضویت اجباری از طریق ابزار ارعاب و تهدید به قتل برای جذب نیرو و دستیابی به مبارزان جدید بهره‌برداری می‌کند. از همین رو هر شخصی که تابع اوامر و دستورات آنها نباشد و از همکاری با آنها امتناع ورزد او را در مقابل خانواده و دوستان خود سر می‌برند.

گزارش منابع امنیتی کامرون نیز تأیید کرده‌اند که گروه افراطی بوکوحرام از طریق توسل به عملیات ارعاب و تهدید جوانان در مناطق مرزی بین نیجریه و کامرون توانسته است نیروی جدید جذب نماید. بر اساس این گزارش، بوکوحرام از جوانان و نوجوانان روستاهای مرزی به منظور تشکیل گروه‌های کوچک برای راه‌اندازی حملات علیه ارتش و نیروهای امنیتی مستقر در مرز بهره می‌برد. این گزارش امنیتی حاکی از آن است که گروه بوکوحرام موفق شده است در منطقه کولواتا، در شمال کامرون، در مرز با نیجریه حدود 200 نوجوان بین سنین 15 تا 19 سال را جذب و به عضویت گروه خود درآورد.

برخی از شاهدان عینی نیز این مسئله را تأیید کرده‌اند. یکی از این شاهدان در مصاحبه با خبرنگار کامرونی می‌گوید: «هنگامی که عناصر گروه بوکوحرام از روستای ما گذشتند، به منظور متقاعد نمودن جوانان در عضویت گروه، گفتگو و اقناع را در پیش گرفتند؛ آنها برخی از آیات قرآن را می‌خواندند و به سلیقه خود تفسیر می‌کردند. در این بین هر کسی که با پیشنهاد همکاری و عضویت در گروهشان مخالف می‌کرد در مقابل دیدگان مردم سر می‌بریدند.

نتیجه‌گیری

اگرچه ارتش نیجریه طی چند سال اخیر نقش مهمی در مقابله با گروه بوکوحرام ایفا نموده و توانسته است بسیاری از عناصر این گروه تروریستی را به هلاکت برساند اما بوکوحرام از طریق سه فاکتور: بهره‌گیری از پول در بین بیکاران و فقیران، بهره‌گیری از دختران و زنان برای ترغیب و تشویق جوانان و با اتخاذ تاکتیک ارعاب و اجبار توانسته است عناصر متعددی را از کشورهای مختلف به سمت خود جذب کند و با این اقدام توانسته است تلفات انسانی خود را جبران کند.

در واقع هر اندازه که ارتش نیجریه عناصر بوکوحرام را به قتل برساند این گروه نیز سعی خواهد کرد با اتخاذ تاکتیک‌ها و شگردهای مختلف کاستی نیروی خود را از طریق جذب عناصر و نیروی انسانی جدید جبران نماید؛ از همین رو دولت نیجریه و هر کدام از کشورهایی که با معضل حضور گروه‌های تروریستی مواجه است برای مقابله می‌بایست زمینه کسب‌وکار و بهبود وضع اقتصادی را فراهم کند. پرداختن به مشکلات اقتصادی همچون فقر و بیکاری در کنار بی‌عدالتی اجتماعی، توزیع ناعادلانه ثروت و فساد اقتصادی که زمینه ساز پیوستن افراد بیشتر به این گروه‌های تروریستی است، باید مورد توجه جدی کشورها قرار گیرد. بدیهی است که در میان عوامل مؤثر در افراط‌گرایی دینی، فقر گسترده، بیکاری، فساد و حکمرانی نامناسب نقش محوری و بنیادی دارند. در چنین اوضاعی و همچنین در سایه ناکارآمدی نظام سیاسی در پاسخ‌گویی به خواسته‌ها و انتظارات شهروندان از کانال‌های دموکراتیک و قانونمند، افراد ناامید و سرخورده به شیوه‌های خشونت‌آمیز برای تغییر روی می‌آورند.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.