1. حوزه‌های سیاستی
  2. >
  3. سیاست خارجی
  4. >
  5. مسائل منطقه‌ای و بین‌المللی
  6. >
  7. امنیت منطقه‌ای و بین‌المللی

نوع مطلب: خلاصه سیاستی

23 آبان 1397 ساعت 18:52 شماره مسلسل: ۳۳۰۰۷۲۰

چالشی تازه برای کنترل تسلیحات هسته‌ای

خروج آمریکا از معاهده نیرو‌های هسته‌ای میانبرد

خروج آمریکا از معاهده نیرو‌های هسته‌ای میانبرد

دونالد ترامپ عمدتا به بهانه مقابله با تهدیدات موشک‌های میانبرد هسته‌ای چین، یا کره شمالی می‌خواهد از معاهده INF خارج شود ، این در حالی است که موشک های میانبرد چین یا کره شمالی و حتی جمهوری اسلامی ایران به هیچ وجه خاک آمریکا را تهدید نمی‌کند.

مقدمه

جان بولتون مشاور امنیت ملی کاخ سفید در دیدار اخیر خود از مسکو اعلام کرد که ایالات متحده در نظر دارد از معاهده نیروهای هسته‌ای میانبرد خارج شود. به گفته بولتون این معاهده مربوط به دوران جنگ سرد و دنیای چند قطبی موشک‌های بالستیک بود و دیگر ضرورتی برای ادامه آن وجود ندارد. معاهده نیروهای هسته‌ای میان برد یا INF در سال 1987 به امضای سران دو ابرقدرت هسته‌ای جهان، رونالد ریگان رئیس جمهور وقت امریکا و میخائیل گورباچف رهبر اتحاد جماهیر شوروی، رسیده بود.

مقامات آمریکایی در سال‌های اخیر روسیه را به خاطر تولید و آزمایش موشک‌های کروز زمین‌پایه میانبرد متهم به نقض این معاهده کرده‌اند و در مقابل روسیه ضمن رد ادعای آمریکا، ایالات متحده را به خاطر تلاش برای استقرار سامانه‌های پدافند موشکی در خاک اروپا ناقض این معاهده می‌داند. با وجود طرح این ادعا، مقامات امریکایی از ارائه شواهد کافی برای تایید آن خودداری کرده‌اند. سخنان بولتون بازتاب دهنده کلام اخیر دونالد ترامپ است که با این مضمون بیان شد، من به این معاهده به این دلیل پایان می‌دهم که روسها آن را نقض کرده اند. وقتی از وی سئوال شد که آیا این سخنان به معنی تهدید پوتین است، گفت: من هر کسی را که شما می‌خواهید تهدید می‌کنم. خواه روسیه یا چین ، و هر کس دیگری که می‌خواهد با من بازی کند.

در سال 2007، ولادیمیر پوتین نیز یکبار به این دلیل تهدید به خروج از معاهده INF کرده بود که ، ما از طرح‌های تعدادی از کشورهای همسایه صحبت می‌کنیم که در حال تولید و توسعه سامانه‌های موشکی کوتاه برد و میانبرد هستند . و دیمیتری پسکوف سخنگوی کرملین از چین، هند، و پاکستان نام برد، و گفت، این در حالی است که تنها دو کشور روسیه و آمریکا به این معاهده متعهد هستند.

ایالات متحده پیشتر نیز در سال 2001 از یک معاهده مهم دیگر ، معاهده ضد موشک‌های بالستیک (ABM) خارج شده بود ، معاهده‌ای که در سال 1972 به امضای سران آمریکا و اتحاد شوروی رسیده بود. این معاهده دو طرف را محدود به داشتن تعداد معدودی سامانه پدافند ضد موشک بالستیک می‌کرد. جورج بوش (پسر) در سال 2001 به بهانه مقابله با تهدیدات موشک‌های بالستیک کشورهای خاورمیانه به ویژه ایران و استقرار سامانه‌های ضد موشک بالستیک در اروپا از معاهده ABM خارج شد.

این بار نیز دونالد ترامپ عمدتا به بهانه مقابله با تهدیدات موشک های میانبرد هسته‌ای چین، یا کره شمالی می‌خواهد از معاهده INF خارج شود ، این در حالی است که موشک های میانبرد چین یا کره شمالی و حتی جمهوری اسلامی ایران به هیچ وجه خاک آمریکا را تهدید نمی‌کند.

پیشینه معاهدات راهبردی

ایالات متحده و اتحاد شوروی از نوامبر 1969 با هدف کاستن از تهدیدات سلاح‌های هسته ای گفتگوهایی را تحت عنوان گفتگوهای تحدید سلاه‌های راهبردی شروع کردند که در ماه مه 1972 منجر به امضاء نخستین معاهده در این زمینه تحت عنوان "سالت یک" شد که پدافند موشکی راهبردی را در سطح ملی محدود می‌کرد. در ماه ژوئن 1979 دوکشور معاهده "سالت دو" را با هدف محدود کردن موشک‌های قاره پیما ، موشک‌های بالستیک دریاپایه و هواپیماهای بمب افکن راهبردی را امضاء کردند. متعاقب آن دو ابر قدرت در دهه 1980 گفتگو در زمینه معاهده کاهش سلاح های راهبردی موسوم به استارت را پی گرفتند و در ژوئیه 1991 معاهده "استارت یک" ، و در ژانویه 1993 معاهده "استارت دو" را امضاء کردند و در مارس 1997 ،‌ بوریس یلتسین رئیس جمهور فدراسیون روسیه و بیل کلینتون رئیس جمهور آمریکا در باره چارچوب گفتگوها پیرامون معاهده "استارت سه" به توافق رسیدند. و سرانجام در 24 ماه مه 2002 جورج بوش و ولادیمیر پوتین معاهده "سورت" را امضاء کردند.

براساس معاهدات فوق دو ابرقدرت کوشیدند زرادخانه‌های هسته‌ای خود را تا میزان قابل توجهی کاهش دهند . این کاهش که به موجب معاهده استارت یک تعداد کلاهک های هسته‌ای را به 6000 عدد فرو می‌کاست در معاهده کلاهک‌های هسته‌ای دو طرف را بین 2200 – 1700 عدد محدود می‌کرد.

معاهده نیروهای هسته‌ای میان برد که در 8 دسامبر 1987 به امضای سران اتحاد شوروی و امریکا رسید آخرین معاهده میان دو ابر قدرت شرق و غرب ، پیش از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی محسوب می‌شود . براساس این معاهده دو کشور توافق کردند که تمامی موشک های بالستیک و کروز زمین پایه هسته‌ای و متعارف با برد بین 500 تا 5500 کیلومتر را از زرادخانه‌های خود خارج نمایند. این معاهده موشک‌های بالستیک و کروز کوتاه برد و میانبرد با برد مورد اشاره موجود در زرادخانه‌های آمریکا، روسیه، بلاروس، قزاقستان، اوکراین، ترکمنستان و ازبکستان را در بر می‌گیرد.

شایان ذکر است که زمان اعتبار آخرین معاهده راهبردی میان دو کشور در سال 2021 بسر می‌رسد و تاکنون تمهیدی برای تداوم بخشیدن به آن اندیشیده نشده است.

تحلیل و نظر

اوج گرفتن رقابت‌های تسلیحاتی میان دو ابر قدرت شرق و غرب به ویژه در اواخر در دهه 1960 و انباشت عظیم سلاح‌های مرگبار هسته ای در زرادخانه‌های دو طرف ، خطر وقوع جنگ هسته‌ای میان امریکا وشوروی را به بالاترین حد خود رسانده بود. تلاش‌های کارزارهای مدنی در سراسر دنیا که علیه خطر جنگ هسته‌ای براه افتاده بود سرانجام دو ابر قدرت را وادار به شروع گفتگوها برای کاهش سلاح‌های هسته ای و وسایل حمل‌کننده آنها کرد. حاصل این گفتگوها در طول دو دهه منجر به امضای معاهدات متعدد میان دو ابر قدرت هسته‌ای گردید ، ولی معاهده INF که در اوج ناتوانی اتحاد شوروی در رقابت اقتصادی و نظامی با امریکا به امضاء رسید نقطه عطفی در رقایت‌ها در زمینه سلاح‌های راهبردی محسوب می‌شود.

در دوران ریاست جمهوری رونالد ریگان در امریکا، 1989-1981 ، با مطرح شدن ابتکار دفاع راهبردی که به ابتکار جنگ ستارگان معروف شد، اتحاد شوروی که به خاطر مسائل و مشکلات شدید اقتصادی، توان رقابت تسلیحاتی با ایالات متحده را از دست داده بود ، پذیرفت که با امضاء معاهده INF تهدیدات وقوع جنگ هسته‌ای در جهان ، به‌ویژه در اروپا را به حداقل آن برساند.

در طول سه دهه گذشته ، به خاطر وجود این معاهدات راهبردی که حاصل آن کاهش خطر موشک‌های بالستیک و کروز زمین‌پایه و همچنین خروج بخش قابل توجه سلاح‌های هسته‌ای تاکتیکی از خاک اروپا بود، احتمال بروز یک جنگ هسته‌ای به حداقل رسیده بود. با این حال به قدرت رسیدن نئوکان‌های جمهوری‌خواه در کاخ سفید از یک سو، و اقدامات روسیه در اشغال شبه‌جزیره کریمه ، دخالت در اختلافات داخلی در اوکراین، گرجستان و همچنین گسترش نفوذ این کشور در دریای سیاه و مدیترانه، زمینه‌ساز خروج آمریکا از معاهدات مهم راهبردی از جمله معاهده ضد موشک‌های بالستیک (ABM) و اخیرا اعلام قصد خروج آمریکا از معاهده INF گردید.

تحولات اخیر می‌تواند پیامد های زیادی داشته باشد از جمله:

  1. تحقق یافتن خروج امریکا و متعاقب آن روسیه از معاهده INF
  2. احتمال استقرار مجدد موشک‌های بالستیک و کروز زمین‌پایه میانبرد هسته‌ای امریکا در اروپا و خاورمیانه و شرق آسیا
  3. اقدامات تلافی جویانه روسیه از طریق استقرار موشک‌های میانبرد هسته‌ای بالستیک و کروز زمین پایه در کالنینگراد و احتمالا در سوریه.
  4. تشدید فعالیت‌های تولید و توسعه موشک‌های میانبرد بالستیکوکروز هسته ای توسط چین، هند، پاکستان، و احیانا اسرائیل
  5. قرار گرفتن جهان در آستانه جنگ های هسته‌ای منطقه‌ای و جهانی.

با این وجود این تحولات می‌تواند واکنش های سیاسی و مدنی زیادی را در سطح اروپا و جهان به دنبال آورد. به ویژه آنکه اروپا به هیچ وجه پذیرای استقرار مجدد موشک‌های میانبرد هسته‌ای در خاک خود نیست ، زیرا این اقدام اروپا را به هدف نخست در یک جنگ احتمالی هسته‌ای تبدیل خواهد کرد.

علیرغم وجود خطر فروپاشی رژیم‌های کنونی کنترل تسلیحات، از جمله معاهدات سالت، استارت، و حتی معاهده منع اشاعه هسته‌ای NPT این احتمال وجود دارد که آمریکا و روسیه با دعوت از چین و حتی کشورهایی نظیر پاکستان و هند زمینه‌ای را برای شکل دادن به معاهده جدیدی در زمینه موشک‌های زمین پایه بالستیک و کروز فراهم آورند . تدوین و امضای چنین معاهده‌ای می‌تواند پیامد های محدود کننده‌ای برای فعالیت‌های جمهوری اسلامی ایران در زمینه تولید موشک های کوتاه برد و میانبرد بالستیک و کروز داشته باشد.

استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.
متون سیاستی منتشر شده در شمس، بیانگر دیدگاه نویسندگان بوده و لزوما نظر این شبکه نیست.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.