1. حوزه‌های سیاستی
  2. >
  3. سیاست خارجی
  4. >
  5. مسائل منطقه‌ای و بین‌المللی
  6. >
  7. امنیت منطقه‌ای و بین‌المللی

نوع مطلب: مرور سیاست

2 خرداد 1397 ساعت 13:51 شماره مسلسل: 3300591

جریان مقاومت؛ چرایی و چگونگی پیروزی در انتخابات پارلمانی لبنان

جریان مقاومت؛ چرایی و چگونگی پیروزی در انتخابات پارلمانی لبنان

تا پیش از برگزاری این انتخابات، دولت سعد حریری با در اختیار داشتن ٦٨ رای در پارلمان در برابر ٦٠ رای جریان ٨ مارس از جایگاه قدرتمندتری برخوردار بود، اما بعد از انتخابات شرایط به‌طور کامل تغییر کرد؛ چرا که دست‌کم ٦٧ کرسی پارلمان در اختیار جریان ٨ مارس خواهد بود.

مقدمه

یکشنبه 16 اردیبهشت 1397هخ پس از 9 سال وقفه، انتخابات پارلمانی لبنان برگزار شد. در این انتخابات بر خلاف پیش‌بینی نیروهای مخالف مقاومت، حزب‌الله و هم‌پیمانانش موفق به کسب اکثریت کرسی‌های مجلس شدند. آخرین بار انتخابات پارلمانی لبنان در ژوئن 2009م برگزار شد و طی 9 سال در این کشور انتخابات پارلمانی برگزار نشد. دوره قانونی مجلس کنونی در می 2013م پایان یافت، اما 3 بار تمدید شد؛ نخستینبار در ژوئن 2013م برای مدت 17 ماه، دومینبار در نوامبر 2014م برای 31 ماه و سومینبار در ژوئن 2017م برای مدت 11 ماه. علت اصلی این اتفاق به شرایط سیاسی داخلی لبنان بازمی‌گردد؛ زیرا اختلاف‌‌‌‌‌‌های سیاسی سبب شده بود که در تشکیل دولت به‌خصوص دولت تمام سلام و سپس، تعیین رئیس‌جمهوری جدید وقفه طولانی ایجاد شود، به‌نحوی‌که لبنان پس از پایان ریاست جمهوری به مدت 30 ماه رئیس‌جمهوری نداشت. توضیح آنکه، با پایان ریاست جمهوری میشل سلیمان در می 2014م، لبنان تا اکتبر 2016م رئیس‌جمهور نداشت و پارلمان این کشور 45 بار تشکیل جلسه داد، اما موفق به انتخاب رئیس‌جمهوری جدید نشده بود. سرانجام، نوزدهمین دوره انتخابات پارلمانی لبنان با توافق گروه‌های داخلی برگزار شد.(1)

تغییر قانون انتخابات

در انتخابات پارلمانی اخیر قانون انتخابات تغییر کرده است. پیش از این، انتخابات پارلمانی در لبنان مطابق قانون مصوب دهه 1960م برگزار می‌شد که بر اساس الگوی اکثریت بود. همه اعضای فهرستی که در هر حوزه حایز اکثریت آراء می‌شدند، به پارلمان راه می‌یافتند و احزاب دیگر از ورود به پارلمان بازمی‌ماندند. 128 کرسی پارلمان لبنان به‌طور مساوی میان مسلمانان و مسیحیان این کشور تقسیم می‌شود. از 64 کرسی مسلمانان نیز 27 کرسی به اهل تسنن و 27 کرسی به شیعیان اختصاص داده شده و 8 کرسی نیز متعلق به دروزی ‌ها و 2 کرسی تحت اختیار علوی‌هاست. از 64 کرسی مسیحیان نیز 34 کرسی به مسیحیان مارونی اختصاص دارد، 14 کرسی در اختیار مسیحیان ارتودوکس، 8 کرسی به مسیحیان کاتولیک، 6 کرسی به ارمنی‌ها، 1 کرسی به انجیلی‌ها و 1 کرسی به سایر اقلیت‌های مسیحی اختصاص داده شده است. پارلمان لبنان در 16 ژوئن 2017م قانون جدید انتخابات این کشور را تصویب کرد که بر مبنای «نسبیت» قرار دارد و به سال‌ها منازعه سیاسی درباره نظام انتخاباتی بر مبنای اکثریت پایان داد. بر اساس قانون نسبیت، هر گروه و حزبی در هر حوزه انتخابی به اندازه آراء خود در پارلمان نماینده خواهد داشت. بر این اساس، ترکیب پارلمان لبنان تغییر خواهد کرد؛ زیرا احزاب کوچک‌تر نیز می‌‏توانند در پارلمان کرسی داشته باشند. روزنامه «قطر تریبون» در 8 مارس 2018م در این خصوص نوشت: «در قانون جدید شمار حوزه‌های انتخاباتی به 15 حوزه کاهش یافت که این اتفاق نیز می‌تواند تاثیر مهمی بر شمار کرسی‌‏های جریان‌‏ها به‌خصوص جریان المستقبل داشته باشد.» این قانون لبنان را به 5 منطقه و 15 حوزه انتخابی تقسیم کرده است: منطقه انتخاباتی شرق لبنان (3 حوزه با 23 کرسی)، منطقه جنوب لبنان (3 حوزه با 33 کرسی)، جنوب بیروت (2 حوزه با 19 کرسی)، شمال لبنان (3 حوزه با 28 کرسی) و منطقه جبل لبنان (4 حوزه با 25 کرسی). در هریک از این حوزه‌ها اهل سنت، شیعیان و مسیحیان متناسب با کرسی‌هایی که در اختیاردارند، رقابت می‌کنند.(2)

نتایج انتخابات پارلمانی

پارلمان لبنان قوی‌ترین موسسه قانون‌گذاری این کشور است و از سوی دیگر، دولت را تشکیل می‌دهد و برنامه کاری دولت را نیز از طریق بیانیه وزارتی خود مشخص می‌کند. پارلمان لبنان رئیس‌جمهور را در راس حاکمیت این کشور انتخاب می‌کند و از طریق کمیسیون‌های متعدد خود بسیاری از پروژه‌ها را بررسی می‌کند. همچنین، در نشست‌های پارلمانی قوانین مختلف موردبررسی قرار می‌گیرد. در یک محاسبه ساده مشخص می‌شود که مجلس جدید متشکل از 45 نماینده وابسته به جریان 8 مارس (حزب‌الله، جنبش امل، حزب قومی اجتماعی سوریه، جریان المرده، جمعیت المشاریع، أسامة سعد، جمیل السید، عبدالرحیم مراد، فیصل کرامی، جهاد الصمد، ایلی الفرزلی وادی دمرجیان) است. جریان 14 مارس (المستقبل، القوات، الکتائب، میشال معوض، شخصیات 14 آذار) به 40 کرسی پارلمانی دست پیدا کرده و 25 نماینده نیز به فراکسیون اصلاح و تغییر (جریان آزاد ملی و حزب طاشناق) تعلق‌گرفته است که آنها نیز به مواضع خود در حمایت از محور مقاومت معروف هستند. علاوه بر این‌ها، 18 نماینده از گروه‌ها و شخصیت‌های دیگر حضور دارند که از جمله آنها می‌توان به لیست نجیب میقاتی و فراکسیون گفتمان دموکراتیک و میشال المر، فؤاد مخزومی، فرید الخازن و متحدانش اشاره کرد.(3)

تا پیش از برگزاری این انتخابات، دولت سعد حریری با در اختیار داشتن ٦٨ رای در پارلمان در برابر ٦٠ رای جریان ٨ مارس از جایگاه قدرتمندتری برخوردار بود، اما بعد از انتخابات شرایط به‌طور کامل تغییر کرد؛ چرا که دست‌کم ٦٧ کرسی پارلمان در اختیار جریان ٨ مارس خواهد بود. بر اساس نحوه توزیع کرسی‌های پارلمانی در دور جدید می‌توان به این نتیجه رسید که ائتلاف شیعیان با 29 کرسی پارلمان و ائتلاف جریان آزاد ملی به رهبری میشل عون و ریاست جبران باسیل با 29 کرسی پارلمان بزرگ‌ترین فراکسیون‌های پارلمانی را تشکیل می‌دهند. اگر این دو فراکسیون را به کرسی‌های متعلق به عناصر مستقل وابسته به جریان 8 مارس (8 کرسی) و کرسی‌های حزب قومی و اجتماعی سوریه (3 کرسی) و جریان المرده (3 کرسی) اضافه کنیم، می‌توان نتیجه گرفت که حدود 72 کرسی پارلمانی در اختیار حزب‌الله و متحدانش قرار گرفته و آنها موفق به کسب اکثریت کرسی‌های پارلمانی شده‌اند(4)

پیام‌های انتخابات

انتخابات لبنان در حالی برگزار شد که محور عربی- عبری تلاش‌های زیادی را با هدف مقابله با محور مقاومت انجام داده‌اند. در واقع، از برنامه‌های عربستان و اسرائیل تلاش برای به شکست کشاندن این محور بود. در نتیجه، تلاش‌های زیادی با هدف تفرقه در بین نیروهای لبنانی با هدف شکست حزب‌الله صورت گرفت، ولی پیروزی حزب‌الله شکست بزرگی برای عربستان و هم‌پیمانانش بود.

در این راستا جمال خاشقچی، روزنامهنگار و نویسنده سرشناس عربستانی، در توئیتی نوشت: نتیجه انتخابات پارلمانی در لبنان شکست عربستان و پیروزی ایران در منطقه بود. وی افزود: نتیجه انتخابات لبنان نشان داد که تمام تلاش‌های ریاض برای کاهش نفوذ ایران در منطقه شکست‌خورده است. وی به حکام سعودی توصیه کرد: وقت آن فرا رسیده تا در برنامه‌ریزی و ائتلاف‌های خود نه تنها در لبنان که در کل منطقه بازنگری کنید.(5) بر این اساس، پیروزی مقاومت باعث تنگ‌ترشدن فضای این کشور برای مخالفان حزب‌الله خواهد شد. در نتیجه فضای ایجاد شده، مأموریت برخی گروه‌های داخلی لبنان در ادامه توطئه ضد محور مقاومت با مشکلات فزاینده‌ای مواجه خواهد شد؛ چراکه این محور از بستر مردمی قابل‌توجهی برخوردار است. پیامی که انتخابات لبنان به خارج از این کشور مخابره کرد، مبتنی بر این بود که این محور حضور سیاسی گسترده‌ای در لبنان دارد و می‌تواند به همراه متحدانش پوشش خوبی برای جلوگیری از هر نوع جنگ ضد این محور از سوی رقبای داخلی یا دشمنان خارجی ایجاد کند. دشمنی‌های متعدد ضد محور مقاومت حتی در خصوص گنجاندن کلمه مقاومت در بیانیه وزارتی نیز وجود داشته است که در بسیاری از موارد تصویب این بیانیه را با مشکلات متعددی مواجه کرده و آن را به تاخیر انداخته است. در گذشته، نیروهای سیاسی رقیب جریان 8 مارس اصرار زیادی برای حذف کلمه مقاومت از بیانیه وزارتی داشتند. این از ساده‌ترین نمونه‌هایی است که در این زمینه می‌توان به آن اشاره کرد، اما پارلمان جدید از موضع قدرتمندتر به پشتیبانی از محور مقاومت و استراتژی دفاعی سه‌جانبه لبنان برای حفظ امنیت و ثبات این کشور خواهد پرداخت.(6) نکته مهم دیگر اینکه، حزب‌الله حتی بدون جریان آزاد ملی لبنان و با همراهی سایر متحدانش موفق شده حد نصاب مربوط به یک‌سوم به‌علاوه یک (43 کرسی) نمایندگان پارلمان را از آن خود کند. به این ترتیب، هیچ مصوبه‌ای نمی‌تواند بدون موافقت شیعیان در پارلمان به تصویب برسد.

مقاومت و دلایل پیروزی

اما سوال اساسی مربوط به چرایی پیروزی بزرگ مقاومت لبنان برمی‌گردد. حزب‌الله لبنان در سال‌های گذشته موفق شده خود را به‌عنوان یک جنبش ملی به مردم این کشور معرفی کند. علت این مساله نیز به مقابله حزب‌الله با تروریسم برمی‌گردد. از زمان شروع بحران سوریه در 2011م از مهم‌ترین تهدیدات علیه لبنان احتمال سرایت بحران تروریسم به لبنان برمی‌گشت. با شروع بحران سوریه، گروه‌های داخلی لبنان نیز مواضع متفاوتی اتخاذ کردند. احزاب سیاسی لبنان در قبال بحران سوریه به دو بخش معارضان نظام سوریه و حامی آن تبدیل شدند، این در حالی است که این تقسیم‌بندی را می‌توان از 2005م و پس از ترور رفیق حریری، نخست‌وزیر سابق لبنان، ملاحظه کرد. این تفرقه باعث شد بین گروه‌ها به‌عنوان عاملی شتاب‌دهنده برای ورود تروریست‌ها به لبنان تبدیل شود. به همین دلیل، برخی از مناطق مرزی لبنان با سوریه به عرصه قدرت‌نمایی تروریست‌ها تبدیل شد. علاوه بر این، دولت لبنان نیز به دلیل عدم برگزاری انتخابات پارلمانی و خلا 30 ماهه ریاستجمهوری بیش‌ازپیش در موضع ضعف بود. در این شرایط، حزب‌الله اقدام به اعزام نیروهای خود به سوریه کرد و به مبارزه با تروریست‌ها پرداخت. حضور چندساله حزب‌الله در سوریه و مرزهای لبنان باعث شد تا تروریست‌های مستقر در مرز لبنان و سوریه شکست‌خورده و این منطقه را تخلیه کنند. چنین موردی مایه تامین امنیت مردم لبنان شد و به‌عنوان یک خدمت بزرگ حزب‌الله به لبنان ملاحظه گشت. در واقع، مردم لبنان به دلیل مقابله حزب‌الله با تروریست‌ها در انتخابات اخیر به جبهه مقاومت اقبال بیشتری نشان دادند.

در کنار موارد یادشده، نباید از نقش تغییر قانون انتخابات در پیروزی جبهه مقاومت نیز غافل بود. قانون انتخابات لبنان که قانونی تحمیلی و عربستانی بود و در طائف به نام توافق طائف شکل گرفت و از برخی طوایف خاص جانبداری می‌کرد، با تلاش حزب‌الله در پارلمان لبنان اصلاح شد. با این اصلاحات و بازنگری‌ها، انتخابات به جای اینکه به‌صورت طایفه‌ای برگزار شود، به‌صورت منطقه‌ای برگزار شد. این امر باعث گشت حزب‌الله با نفوذ مردمی خود یک گام جلوتر از رقبا قرار گیرد، به‌ویژه که سعی داشت با جوان‌گرایی و بدون تکیه بر طایفه‌ها، کسانی را که صلاحیت داشتند، وارد عرصه رقابت کند.(7) نکته مهم دیگر در مورد پیروزی حزب‌الله به نوع برخورد عربستان با سعد حریری برمی‌گردد. در پاییز 1396هخ عربستان سعد حریری را وادار به استعفا کرد. این مساله باعث خشم مردم لبنان شد و مداخله صریح و منفی عربستان در امور کشور خود را یک توهین شمردند. این در حالی بود که چند ماه پس از این ماجرا، حریری بار دیگر به جانب عربستان رفت و این کشور را بزرگ‌ترین هم‌پیمان خود معرفی کرد. چنین افتوخیزی جایگاه جریان المستقبل در بین مردم را متزلزل کرد و در نتیجه، نمایندگان مورد حمایت مقاومت شانس پیروزی بیشتری یافتند.

نتیجه

پیروزی حزب‌الله و هم‌پیمانانش در انتخابات پارلمانی اخیر باعث شد عربستان به دنبال نوعی بازنگری در سیاست‌های منطقه‌ای خود به‌ویژه در مورد لبنان برآید؛ چرا که حزب‌الله در شرایطی به این پیروزی دست‌یافت که محور غربی- عربی و عبری تلاش‌های زیادی را با هدف جداکردن مردم لبنان از حزب‌الله انجام داده بودند.

منابع

1- http://npps.ir/ArticlePreview.aspx?id=182163.
2- http://parstoday.com/fa/middle_east-i132340.
3- https://www.tasnimnews.com/fa/news/1397/02/19/1721347
4- https://www.tasnimnews.com/fa/news/1397/02/18/1720227
5- https://www.parsnews.com/بخش-بین-الملل-8/502695-نتیجه-انتخابات-لبنان-شکست-عربستان-پیروزی-ایران-در-منطقه-بود
6- https://www.tasnimnews.com/fa/news/1397/02/19/1721347
7- http://www.farsnews.com/news/13970218001633

استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.
متون سیاستی منتشر شده در شمس، بیانگر دیدگاه نویسندگان بوده و لزوما نظر این شبکه نیست.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.