1. حوزه‌های سیاستی
  2. >
  3. سیاست خارجی
  4. >
  5. مسائل منطقه‌ای و بین‌المللی
  6. >
  7. امنیت منطقه‌ای و بین‌المللی

نوع مطلب: مرور سیاست

25 اردیبهشت 1397 ساعت 23:11 شماره مسلسل: 3300584

حفظ حقوق هسته‌ای ایران؛ نقش موازنه‌گری روسیه

حفظ حقوق هسته‌ای ایران؛ نقش موازنه‌گری روسیه

به تجربه دیده شده که همواره روسیه در مرحله نهایی با گرفتن امتیازاتی از آمریکا، ایران را تنها گذاشته و همراه با دولت‌های غربی علیه ایران رای داده است. نزدیکی به قدرت‌های اروپایی در مرحله اول و تنش‌زدایی با آمریکا در مراحل بعدتر به‌صورت خودکار روسیه را به سمت ایران می‌کشاند.

مقدمه

با اعلام تصمیم ترامپ مبنی بر خروج آمریکا از توافق برجام، نگرانی‌ها در خصوص پایداری این توافق در سطح منطقه‌ای و جهانی افزایش‌یافته است. همه پنج قدرت دخیل در این توافق یک‌صدا مخالفت خودشان را با تصمیم ترامپ اعلام داشته و معتقدند که برجام پایه‌ای قابل‌اطمینان برای ثبات و امنیت منطقه خاورمیانه است. جمهوری اسلامی ایران به‌عنوان قدرتی که بیشترین نفوذ و اعتبار را در خاورمیانه دارد، به همان نسبت ظرفیت بالایی برای مقابله با بی‌ثباتی در این منطقه پرآشوب دارد. حال، بههمخوردن این توافق مساوی با بی‌توجهی به ظرفیت‌های ثبات‌بخش ایران در خاورمیانه است. از سوی دیگر، از دید این قدرت‌ها در شرایطی که آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در طی 10 گزارش جامع پایبندی ایران را به توافق برجام اعلام داشته و اینکه کوچک‌ترین تخطی از سوی تهران نسبت به این توافق صورت نگفته، دلیلی برای برهمزدن این توافق وجود ندارد.

از این منظر، تلاش ترامپ برای خارجشدن از برجام امری فراتر از توافق برجام بوده و باید برای فهم رفتار ترامپ به سراغ دیگر عوامل رفت. در درجه اول، باید گفت ترامپ طی کمتر از دو سال از زمامداری در کسوت ریاستجمهوری آمریکا نشان داده علاقه خاصی به بزرگ‌نمایی بحران‌ها و به عبارتی، بحرانسازی دارد. از منظری، ترامپ مرد چالش‌هاست و راز بقای خود را در نظام سیاسی آمریکا در ایجاد چالش و بحران دیده است. به‌طور میانگین، هر 3 ماه شاهد تحرک و اقدام سیاسی غیرقابل‌پیش‌بینی از سوی ترامپ بوده و جالب اینجاست که به‌محض فروکشیافتن یک بحران به ناگاه شاهد بحرانسازی جدیدی از سوی وی هستیم.

ترامپ طی کمتر از دو سال از زمامداری در کسوت ریاست‌جمهوری آمریکا نشان داده علاقه خاصی به بزرگ‌نمایی بحران‌ها و به عبارتی، بحران‌سازی دارد.

ترامپ و شناسه ورود «شوک» به سیاست داخلی و خارجی آمریکا

اتفاقاتی همچون دیوارکشیدن به مرز مکزیک، اخراج مهاجران، انتقال سفارت به بیت‌المقدس، تصمیم به خروج نظامی از سوریه همگی نشان از این دارد که تیم فکری ترامپ بسیار هوشمندانه و گزینشی مدام در حال واردکردن شوک به سیاست در داخل و خارج از آمریکا هستند. با عطف به این امر، تصمیم ترامپ در خصوص برجام هم در همین راستا قابلارزیابی است. در شرایطی که جهانیان از لزوم ماندگاری این توافق سخن می‌گویند و تمامی رهبران سیاسی در دیدارهایشان با ترامپ بر حفظ این توافق تاکید کرده بودند، اما ترامپ با تصمیم خود نشان داد که قاعده و مرام سیاسی خاص خود را دارد. مطابق مرام ترامپ، هر اندازه افکار عمومی جهان به سمت حفظ پدیده‌ای میل پیداکنند، درست عکس این قضیه باید صورت گیرد و ترامپ نامش بیش از گذشته بر سر زبان‌ها بیفتد.

در این بین، جمهوری اسلامی ایران باید به‌عنوان کشوری که همواره بر استفاده صلح‌آمیز از فناوری هسته‌ای تاکید داشته، بیش‌ازپیش بر همکاری و تعامل با قدرت‌های جهانی جهت حراست از حقوق هسته‌ایش تلاش نماید. دنیای امروز بیش از هر دوران تاریخی به سمت تکثر قدرت و فناوری در حال حرکت است. قطب‌های قدرت در جهان دیگر بسیار پراکنده و متکثر شده است. از این حیث، دیگر آمریکا هژمونی سابقش را ازدست‌داده و توانایی مدیریت بحران‌ها و به‌تبع، منزویکردن کشورها را ازدست‌داده است. البته، در این خصوص کنشگری کشور هدف بسیار حیاتی است. جمهوری اسلامی ایران به‌عنوان هدف آمریکا برای انزوای بیشتر در منطقه و تضعیف توان دفاعی و صنعتیش باید به سمت راهبردی‌ترکردن روابطش با قطب‌های بزرگ قدرت در جهان امروز بپردازد. در این مسیر، کشورهایی همچون روسیه، چین و اتحادیه اروپا می‌تواند تامین کننده منافع و امنیت کشورمان در برابر راهبردهای آمریکا باشد.

بی‌گمان، در میان این کشورها، روسیه با عطف به مشارکت بیشتر با فعالیت‌های هسته‌ای ایران و اتحاد منافع با ایران در تحولات منطقه‌ای به‌خصوص سوریه بیش از سایر بازیگران موثر است. مهم‌ترین وجه تأثیرگذاری روسیه در این مسیر، استفاده از حق وتو این کشور در شورای امنیت سازمان ملل است. به‌طور طبیعی، با حمایت روسیه از ایران امکان بازگرداندن دوباره مساله هسته‌ای ایران به شورای امنیت و قرارگرفتن در بند 7 منشور سازمان میسر نخواهد بود. در همین راستا، شاهد بیانیه‌های متعدد از سوی رهبران بلندپایه روسیه در حفظ توافق برجام و مخالفت با رویکرد ضدبرجامی ترامپ هستیم. سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، با اعلام اینکه ایران متعهد به توافق بین‌المللی برجام است، از عدم همراهی کشورش با واشنگتن در جهت تغییر محتوای برجام سخن گفت. از دید لاوروف، تلاش برای تغییر توافق هسته‌ای ایران، اهمیت و اعتبار توافقات بین‌المللی را زیر سوال می‌برد. آمریکایی‌ها باید این مساله را در نظر داشته باشند که هر گونه تلاش برای برهمزدن برجام، این تصور را در میان سایر کشورها به وجود می‌آورد که امکان پایداری هیچ توافق سیاسی وجود ندارد. این امر بیشترین تاثیر را بر دولت کره شمالی خواهد گذاشت و مقامات پیونگ‌یانگ را به احتیاط در توافق هسته‌ای با آمریکا وا خواهد داشت.(1)

تیم فکری ترامپ بسیار هوشمندانه و گزینشی مدام در حال واردکردن شوک به سیاست در داخل و خارج از آمریکا هستند.

در کنار حمایت‌های حقوقی روسیه از ایران در حفظ برجام، باید به تقویت روابط هسته‌ای دو کشور نیز به‌عنوان زمینه‌ای برای حفظ و تداوم صنعت هسته‌ای کشورمان اشاره کرد. صنعت هسته‌ای به‌عنوان یکی از پویاترین و پرشتاب‌ترین صنایع جهان روزبه‌روز در حال پیشرفت است و با گذشت زمان کاربردهای جدیدتری از این صنعت در عرصه‌های پزشکی، کشاورزی و صنعتی دیده می‌شود. در همین خصوص، جمهوری اسلامی به‌عنوان کشوری که در پی رسیدن به قدرت اول منطقه‌ای در عرصه اقتصادی و صنعتی است، باید بیش از گذشته بر این صنعت تمرکز کند. در این میان، بهره‌گیری از توانایی قدرت‌های پیشرو در این عرصه می‌تواند یاریگر کشورمان در رسیدن به افق‌های جدید این صنعت باشد. از همین رو، ضروری است که عرصه همکاری هسته‌ای کشور با روسیه گسترده‌تر شود. پیشرفت صنعت هسته‌ای کشور و رسیدن به مقیاسی مطلوب در سطح جهانی خودبه‌خود تلاش‌های آمریکا را در تضعیف برنامه هسته‌ای ایران خنثی می‌سازد. در این مسیر، عضویت رسمی ایران در سازمان همکاری شانگهای نیز می‌تواند ضامن منافع ایران در برابر آمریکا باشد. دنیای امروز عرصه همکاری است و هر قدرتی که بتواند در سازمان‌های منطقه‌ای و جهانی بیشترین حضور و نفوذ را داشته باشد، به همان نسبت در تامین امنیت و منافع ملیش موفق‌تر خواهد بود. جمهوری اسلامی ایران نیز به‌عنوان یک کشور موثر در سطح منطقه‌ای باید به سمت تعامل استراتژیک با قدرت‌های بزرگ منطقه‌ای به‌خصوص چین و روسیه حرکت کند. همگرایی استراتژیک ایران با روسیه و چین و حضور رسمی در شانگهای، قدرت انتخاب را در سطح بین‌المللی افزایش می‌دهد. بدین رو، قدرت ایران یک قدرت شانگهایی می‌شود و به شکل مسلم، نوع نگاه دولت آمریکا به ایران هم متاثر از این فضا خواهد شد.

تحولات جدید منطقه‌ای و جهانی این فرصت را در اختیار ایران و روسیه قرار داده که از روابط تاکتیکی محدود نظامی و هسته‌ای به سمت رابطه استراتژیک حرکت کنند. هر دو کشور امروز با تهدیدات به نسبت مشابهی مواجه هستند. آمریکای ترامپ وجه مشترک تهدیدات ایران و روسیه است. در همین راستا، هر دو قدرت به‌شدت در پی کاهش نفوذ خاورمیانه‌ای آمریکا هستند.(2) بر این اساس، بی‌جهت نبود که مقام معظم رهبری در سفر اخیر پوتین به ایران فرمودند که افزایش تعامل ایران و روسیه ظرفیت این را دارد که نفوذ و حضور آمریکا را در منطقه بی‌اثر و منزوی سازد. با این حال، باید توجه کرد مطلوب روسیه، ایران مستقل و به دور از تعامل استراتژیک با قدرت‌های غربی به‌خصوص آمریکاست. بعد از توافق برجام در 2015م، از نگرانی‌های عمده کاخ کرمیلن ترس از بهحاشیهرفتن نفوذ و جایگاه روسیه بود. از دید رهبران روسیه، نزدیکی بیش‌ازحد ایران به آمریکا، قدرت مانور روسیه را در تحولات منطقه‌ای و جهانی کاهش می‌دهد. برقراری ارتباط مستقیم تهران و واشنگتن به‌کلی سمت‌وسوی بحران‌های منطقه‌ای را عوض می‌کند و ترتیببندی موجود امنیتی در منطقه را به هم می‌ریزد. بر این اساس، روس‌ها به‌نوعی تلاش دارند با حفظ فاصله ایران با آمریکا، تهران را در کنار خود نگه‌دارند. رهبران جمهوری اسلامی ایران باید این نکته طلایی را در نظر داشته باشند که مسکو همواره از کارت ایران در تعامل و تقابلش با قدرت‌های غربی بهره گرفته است.

نتیجهگیری

به تجربه دیده شده که همواره روسیه در مرحله نهایی با گرفتن امتیازاتی از آمریکا، ایران را تنها گذاشته و همراه با دولت‌های غربی علیه ایران رای داده است. حال، دولتمردان کشور می‌توانند از این مساله در جهت ارتقای منافع ملی کشورمان بهره گیرند. نزدیکی به قدرت‌های اروپایی در مرحله اول و تنش‌زدایی با آمریکا در مراحل بعدتر به‌صورت خودکار روسیه را به سمت ایران می‌کشاند. در حال حاضر، روس‌ها هیچ متحد قوی غیر از ایران در منطقه خاورمیانه ندارند. رهبران روسیه نیک می‌دانند بدون ایران، قدرت مانوری در خلیج‌فارس و منطقه بزرگ خاورمیانه ندارند. این امر به عینی‌ترین شکل ممکن در بحران‌های منطقه‌ای به‌خصوص تحولات جاری در سوریه دیده شد. طی حملات اخیر موشکی آمریکا به پایگاه‌های نظامی سوریه، همه قدرت‌های مهم منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای به حمایت از آمریکا پرداخته‌اند. جالب اینجاست که روس‌ها با وجود تلاش‌های دیپلماتیک متعدد و برقراری تماس‌های مکرر تلفنی با مردان عدالت و توسعه، موفق به همراهساختن ترکیه در مخالفت با اقدام آمریکا نشدند. رهبران ترکیه با وجود حمایت‌های روسیه از عملیات شاخه زیتون، در نهایت اقدام موشکی دولت آمریکا را مورد تحسین قراردادند.

در برابر، جمهوری اسلامی ایران از همان ابتدا در کنار روسیه با اعلام اینکه هر گونه مداخله نظامی در سوریه نقض منشور سازمان ملل است، اقدام نظامی آمریکا را تلاش برای پایه‌ریزی تدریجی ورود مستقیم نظامی به سوریه اعلام کرد. با عطف به این امر است که مردان سیاسی کرملین بسیار تلاش دارند در مواجهه با همتایان اروپایی و آمریکایی، حمایت ایران را در کنار خود داشته باشند. به این شکل، ترکیبی از منافع و تهدیدات مشترک، دو قدرت مهم ایران و روسیه را به سمت اتحاد راهبردی سوق داده است. این اتحاد می‌تواند تضمین‌کننده منافع هر دو کشور باشد. در این زمینه، جمهوری اسلامی ایران با مشارکت روسیه هم اثرگذاری و جایگاهش را در بحران‌های خاورمیانه در سطح منطقه‌ای و بین‌المللی حفظ می‌کند و هم با بهره‌گیری از ظرفیت‌های فناورانه این کشور پیشگامی خود را در صنعت هسته‌ای حفظ خواهد کرد که این امر خودبه‌خود جنبه تحریمی رویکرد ترامپ را بی‌اثر می‌سازد.

منابع

1- Chalfant,Morgan(2018) Russia will not back US efforts to change Iran deal, Lavrov says, http://thehill.com/policy/defense/369019-russia-will-not-back-us-efforts-to-change-iran-deal-lavrov-says.

2- Wright, Robin (2018) Russia and Iran Deepen Ties to Challenge Trump and the United States, https://www.newyorker.com/news/news-desk/russia-and-iran-deepen-ties-to-challenge-trump-and-the-united-states.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.