1. حوزه‌های سیاستی
  2. >
  3. سیاست خارجی
  4. >
  5. مسائل منطقه‌ای و بین‌المللی
  6. >
  7. امنیت منطقه‌ای و بین‌المللی

نوع مطلب: مرور سیاست

20 اردیبهشت 1397 ساعت 11:47 شماره مسلسل: 3300578

پیروزی حزب‌الله در انتخابات لبنان؛ برآورد سه پیامد خارجی

پیروزی حزب‌الله در انتخابات لبنان؛ برآورد سه پیامد خارجی

پیش‌بینی‌ها عمدتاً به عدم تغییر آرایش سیاسی پارلمان در انتخابات پارلمانی لبنان اشاره داشتند. اما اکنون و با اعلام نتایج رسمی، مشخص شده است که این آرایش تغییرات قابل تاملی داشته است.

انتخابات پارلمانی لبنان در حالی پس از چهار سال تاخیر در 16 اردیبهشت‌ماه امسال برگزار شد که پیش‌بینی‌ها عمدتا به عدم تغییر آرایش سیاسی پارلمان اشاره داشتند. اما اکنون و با اعلام نتایج رسمی، مشخص شده است که این آرایش تغییرات قابل تاملی داشته است:

حزب‌الله و متحدان سنتی‌اش در جریان 8 مارس، تقریبا 38 کرسی کسب کرده‌اند و در شرایط کنونی و بدون احتساب امکان هم‌گرایی گروه‌های دیگر در پارلمان، می‌توان آن‌ها را بزرگ‌ترین ائتلاف مجلس آینده نامید. این مهم‌ترین دستاورد سیاسی برای حزب‌الله است.

فهرست جریان ملی آزاد لبنان به رهبری میشل عون که اکنون رئیس جمهور است، باز هم اکثریت‌بودن خود در میان مسیحیان را ثابت کرد و توانست 29 کرسی پارلمان را از آن خود کند. این جریان اگرچه در مساله‌ای راهبردی مقاومت با حزب‌الله و امل همسو است اما در برخی دیدگاه‌های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی با آن‌ها و به صورت مشخص با امل اختلاف‌نظر دارد که بعضا به تخاصم و تخریب نیز نزدیک می‌شود. پیش از آغاز رسمی تبلیغات انتخاباتی، میان نبیه بری و داماد میشل عون که ریاست جریان ملی آزاد را برعهده داشته و وزیر خارجه کنونی لبنان نیز هست، حملات لفظی سختی درگرفت. نبیه بری از جمله مخالفان ریاست جمهوری میشل عون بود. با این وجود، با توجه به حضور جریان ملی آزاد در ائتلاف 8 مارس، می‌توان گفت این ائتلاف 67 کرسی را از آن خود کرده است. به بیان دیگر، بیش از نیمی از اعضای پارلمان از خط کلان مقاومت حمایت خواهند کرد.

در مقابل اما در جریان 14 مارس، حزب المستقل به رهبری سعد الحریری با از دست‌دادن 14 کرسی، به 21 کرسی بسنده کرد؛ حزب قوات اللبنانیه به رهبری سمیر جعجع با پیشرفت 7 رقمی به 14 کرسی دست یافت و حزب کتائب به 3 کرسی دست یافت. بر این اساس، 14 مارس در پارلمان آینده 38 کرسی دارد که احتمالا با برخی ائتلاف‌ها کمی بیشتر شود.

بر اساس این نتایج، گفتمان مقاومت با وجود اختلافات میان برخی بازیگرانش که البته بر سر اصل اساسی ضدیت با اسرائیل توافق دارند، به پیروزی سیاسی معناداری دست یافته است. سیدحسن نصرالله گفته به هر آن‌چه در این انتخابات می‌‌خواستیم، دست یافته‌ایم.

واکنش سه بازیگر

1. کاهش امکان نبردی مشابه نبرد سال 2006

با توجه به تقویت قدرت و نقش گفتمان مقاومت در صحنه سیاسی لبنان و آشکار شدن نشانه‌هایی درخصوص افزایش محبوبیت مردمی حزب‌الله، امکان حمله‌ی مشابهی با نبرد 33 روزه در سال 2006، تا حد زیادی کاهش خواهد یافت. در محاسبات اسرائیل، فضای سیاسی داخلی لبنان حائز اهمیت است. در ادبیات نظامی رژیم صهیونیستی در خصوص جنگ احتمالی آینده، دو نظر طرح شده است. نخست این‌که ضاحیه‌ی بیروت مورد هجوم قرار گیرد، مشابه آن‌چه در سال 2006 رخ داد. دوم این‌که تمامی لبنان هدف جنگ قرار گیرد. هر دو گزینه بر این باور طرح شده است که باید در جنگ، مردم را تحت فشار قرار داد تا در مقابل حزب‌الله قرار گیرند و موجب تغییر رفتار این جنبش شوند. با توجه به آن‌چه اکنون در انتخابات مشخص شده است، به نظر می‌رسد محبوبیت حزب‌الله ارتقاء یافته است. منحصرا از این حیث، نتایج انتخابات احتمال نبردی مشابه سال 2006 را کم‌ می‌سازد. این انتخابات ثابت کرد برخی تحلیل‌ها در خصوص کاهش محبوبیت حزب‌الله به دلیل ورود نظامی به بحران سوریه، حداقل در شرایط فعلی چندان محلی از اعراب ندارد. البته این به معنای انکار برخی نفرت‌ها و واگرایی‌‌ها از این جنبش در لبنان نیست. به نظر می‌رسد عملکرد ملی‌گرایانه سیدحسن نصرالله در ماجرای استعفای حریری و ایفای نقش سازنده‌ی حزب‌الله در کاهش خطر تروریسم برای مردم لبنان در مناطق شرقی این کشور، در ترمیم چهره ملی آن موثر واقع شده است.

البته اگرچه امکان نبردی مشابه 2006 در لبنان کمتر شده است اما اسرائیل با توجه به معادلات نظامی و امنیتی در سوریه و ایفای نقش موثر حزب‌الله در بحران این کشور، حملات نقطه‌ای به حزب‌الله را ادامه خواهد داد. تلاش برای تضعیف حزب‌الله در صحنه سیاسی لبنان نیز احتمالا با شدت بیشتری ادامه خواهد یافت.

2. افزایش فشارهای آمریکا بر حزب‌الله

آمریکا مدت‌هاست که روی واگراسازی مردم لبنان از حزب‌الله و تبدیل این واگرایی به ضدیت گسترده (کیفی و کمی) متمرکز شده است. مهم‌ترین برنامه‌ی آمریکا در این خصوص، اعمال تحریم‌های بانکی بر حزب‌الله است. این تحریم‌ها از سال 2014 طرح شد و اخیرا جدی‌تر شده است. تا کنون چندین بار هیئت‌های آمریکایی برای مذاکره و اعمال فشار به دولت لبنان و بانک‌های این کشور جهت همراهی با این تحریم‌ها، به لبنان سفر کرده‌اند. هدف آمریکا این است که مردم لبنان را میان دو گزینه مخیر کند؛ حمایت از حزب‌الله و همراهی با آن یا پذیرش فشارها و موانع اقتصادی. واقعیت این است که این‌گونه فشارهای نیمه‌سخت که به صورت سیستمی فشاری را بر بازیگری اعمال می‌کند، برخلاف فشارها و تهدیدات سخت، می‌تواند موثر واقع شود. بر همین اساس به نظر می‌رسد حزب‌الله در صورت غفلت از این تهدید، ناچار است هزینه‌های معناداری بدهد. نتایج انتخابات اخیر نشان داد که همان مقدار از تحریم بانکی که عملیاتی شده، عملا نتوانسته بر حزب‌الله کارگر افتاد. بر همین اساس به نظر می‌رسد آمریکا در تحقق این تحریم‌ها تلاش بیشتری خواهد کرد. البته موانع جدی‌ای در لبنان در این خصوص وجود دارد تا جایی که حتی برخی رقبای حزب‌الله از جمله سعد الحریری هم نظر مثبتی به این تحریم‌ها ندارند چرا که آن را موجب تضعیف هرچه بیشتر اقتصاد آشفته‌ی لبنان می‌دانند.

دیگر اقدام آمریکا، احتمالا فشار بیشتر بر اتحادیه اروپا برای تروریستی نامیدن کلیت حزب‌‌الله است. از جمله تفاوت‌های آمریکا و اروپا در مواجهه با حزب‌الله این است که اتحادیه اروپا تنها شاخه نظامی این جنبش را تروریستی می‌داند. به نظر می‌رسد با توجه به خروج آمریکا از برجام و تلاش برای همراه‌سازی اروپا جهت فشار بیشتر بر ایران برای مهار منطقه‌ای آن، حزب‌الله بیشتر از قبل تحت فشار آمریکا قرار خواهد گرفت.

3. عربستان؛ بی‌ثبات‌سازی داخلی و تغییر آرایش بازیگران

عربستان اکنون بیش از هر زمان دیگری خود را در صحنه سیاسی لبنان متضرر می‌بیند. طی دو سال اخیر، این سومین شکست عربستان در صحنه‌ی سیاسی لبنان تلقی می‌شود. نخستین شکست در ماجرای ریاست جمهوری میشل عون رخ داد. ریاض با بسیج نیروهای همسو و وابسته به خود در پارلمان لبنان، مانع از به رسمیت رسیدن پارلمان برای رای‌گیری در خصوص رئیس جمهور آینده لبنان می‌شد و این در حالی بود که لبنان از بهار 1392 بدون رئیس جمهور بود. در مقابل اما حزب‌الله تمام قامت از نامزدی میشل عون برای ریاست جمهوری حمایت می‌کرد و کوچک‌ترین تغییری در این سال‌ها در مواضع حزب‌الله در قبال عون رخ نداد. در نهایت عربستان پذیرفت تا عون رئیس جمهور لبنان شود.

دومین عقب‌نشینی مربوط می‌شود به ماجرای استعفای سعد الحریری. حریری در حالی که گروگان عربستان بود، از خاک این کشور استعفای خود را اعلام کرد. مواضع هوشمندانه و ملی حزب‌الله و رئیس جمهور عون و گرفتن انگشت اتهام به سوی عربستان به عنوان طراح این استعفای اجباری به همراه برخی موارد دیگر باعث شد تا در نهایت حریری به لبنان بازگشته و استعفای خود را پس بگیرد. این رفتار عربستان موجی از انتقادها را در میان رسانه‌های منطقه‌ای و بین‌المللی ایجاد کرد. عملا ریاض در این ماجرا نیز نتوانست به خواسته‌ی خود دست یابد.

اکنون با پیروزی حزب‌الله در انتخابات پارلمانی لبنان، به نظر می‌رسد سومین شکست مهم عربستان در صحنه سیاسی این کشور رخ داده است. حزب‌الله و متحدانش در حالی بیش از نیمی از کرسی‌های پارلمان را از آن خود کرده‌اند که حزب المستقبل نسبت به آخرین انتخابات که در سال 2009 برگزار شد، عقب‌گرد داشته و 14 کرسی از دست داده است، اگرچه جریان قوات اللبنانیه به ریاست سمیر جعجع پیشرفت داشته است.

اگرچه تعداد کرسی‌های جریان 8 مارس به دو سوم کرسی‌های پارلمان نرسیده و به دلیل نیاز به رای حداقل دو سوم پارلمان برای تصویب قوانین، این جریان نمی‌تواند بدون نظر دیگر گروه‌ها و منحصرا مبتنی بر نظر خود عمل کند، اما قدرت سیاسی آن به مراتب بیشتر از قبل خواهد شد. در چنین شرایطی، عربستان احتمالا به دو امر می‌اندیشد؛ نخست بازآرایی نیروهای همسو و وابسته به خود در لبنان و دوم، در صورت نیاز ایجاد بی‌ثباتی سیاسی و امنیتی در این کشور. همان‌گونه که حریری نیز در سخنرانی خود پس از اعلام نتایج غیررسمی انتخابات گفت، تشتت در جریانش تا حدی بر نتیجه انتخابات اثر گذاشته است. عربستان در صورتی که احساس کند نمی‌تواند با حریری به اهدافش در لبنان دست یابد، ابایی از بازآرایی در المستقبل و تغییر محوریت این حزب ندارد. ماجرای استعفای حریری از خاک عربستان به خوبی نشان داد که محمد بن سلمان حاضر است برای رسیدن به منافعش، از حریری عبور کند. از دیگر سو، در صورتی که معادلات منطقه‌ای مانند شرایط کنونی در مسیر خسران برای عربستان پیش رود، ریاض برای تضعیف حزب‌الله به راهکارهای خطرناک‌تری چون ایجاد بی‌ثباتی امنیتی و سیاسی خواهند اندیشید.

جمع‌بندی

پیروزی حزب‌الله در انتخابات پارلمانی این کشور، یک دستاورد سیاسی و اجتماعی است. این دستاورد که نشان‌دهنده‌ی سیاست‌ورزی دقیق و هوشمندانه حزب‌الله طی سال‌های اخیر است تا جایی که توانسته بر آثار سوء اجتماعی بحران سوریه فائق آید، فرصت‌های قابل تاملی را پیش روی این جنبش و لبنان قرار خواهد داد، از جمله این‌که امکان حمله نظامی اسرائیل به لبنان کاهش و فضا برای پیشبرد برنامه‌های حزب‌الله و متحدانش در لبنان افزایش خواهد یافت. با این وجود اما، بازیگران خارجی مخالف حزب‌الله برای برقراری موازنه‌ی داخلی از دست رفته خواهند کوشید تا فشارهای بیشتری بر این جنبش وارد سازند.

استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.
متون سیاستی منتشر شده در شمس، بیانگر دیدگاه نویسندگان بوده و لزوما نظر این شبکه نیست.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.