1. اولویت‌های سیاستی
  2. >
  3. امنیت منطقه‌ای و تهدید افراط‌گرایی

نوع مطلب: مقاله سیاستی

19 اردیبهشت 1397 ساعت 11:31 شماره مسلسل: 3300576

انتخابات پارلمانی عراق: اهمیت و ائتلاف‏‌ها

انتخابات پارلمانی عراق: اهمیت و ائتلاف‏‌ها

اهمیت انتخابات می 2018 در آن است که اولین انتخابات پارلمانی پس از پایان تهاجم داعش به عراق است. در این نوشتار علل اهمیت و آخرین وضعیت ائتلاف‌های انتخابات آینده عراق بررسی می‌شود.

عراق از سال 1925 تا سال 1958 که با کودتای «افسران آزاد عراق» به رهبری عبدالکریم قاسم، نظام پادشاهی برکنار شد نزدیک به 10 انتخابات پارلمانی برگزار کرد. عراق تا زمان روی کار آمدن صدام در سال 1979 انتخابات پارلمانی نداشت اما از زمان به قدرت رسیدن تا سقوط صدام شش دوره انتخابات پارلمانی در این کشور برگزار شد ولی مجلس کاملاً تحت کنترل حزب بعث بود. پس از سقوط صدام نیز تا کنون سه انتخابات در سال های 2005، 2010 و 2014 برگزار شد و انتخابات 2018 چهارمین انتخابات پارلمانی عراق جدید و بیستمین انتخابات تاریخ عراق معاصر خواهد بود. در این نوشتار علل اهمیت و آخرین وضعیت ائتلافهای انتخابات آینده عراق بررسی میشود.

علل اهمیت انتخابات پارلمانی 2018

قرار است چهارمین انتخابات پارلمانی عراق روز 12 می 2018 (22 اردیبهشت) برگزار شود. طبق آمارهای دولتی، حدود 7 هزار و 367 نامزد از 188 حزب و 27 ائتلاف در 18 استان عراق برای دستیابی به 329 کرسی مجلس نمایندگان با همدیگر رقابت خواهند کرد و کسانی که از حق رأی دادن برخوردار هستند، بیش از 24 میلیون نفر در سراسر کشور هستند. (القدس العربی، 4 می 2018) انتخابات سال 2018 عراق از ابعاد مختلفی اهمیت دارد.

نخستین بعد اهمیت انتخابات می 2018 این است که اولین انتخابات پارلمانی پس از پایان تهاجم داعش به عراق است. در حالی انتخابات 2018 عراق برگزار خواهد شد که این کشور طی چهار سال گذشته بیش از هر موضوعی درگیر مبارزه با داعش بود. شکست داعش، امتیازی است که حیدر العبادی از آن سود میبرد.

دومین دلیل انتخابات پارلمانی آتی عراق این است که ائتلاف جدیدی با محوریت حشد الشعبی در این انتخابات مشارکت خواهد کرد. حشد الشعبی مهمترین نقش را در جریان مبارزه با تروریسم داعشی در عراق ایفا کرد و به همین دلیل محبوبیت زیادی در میان مردم عراق دارد. با این حال، حشد الشعبی یک نهاد امنیتی حکومتی است و طبق قانون نمی‌تواند در انتخابات شرکت کند. این موضوع را هم کمیساریای انتخابات و هم خود فرماندهان حشد الشعبی اعلام کرده‌اند ولی نیروهای سیاسی وابسته به آن میتوانند با ایجاد جریان سیاسی جدید نامزد شوند. ائتلاف «الفتح» که با محوریت حشد الشعبی در انتخابات آتی پارلمانی عراق شرکت خواهد کرد، سبب شد که یکی از تمایزات ویژه انتخابات 2018 با سه انتخابات قبلی عراق نوین ایجاد شود.

سومین دلیل اهمیت انتخابات پارلمانی 2018 عراق این است که نخستین انتخابات پس از همه پرسی جدایی کردستان از عراق نیز است. دولت محلی کردستان عراق با وجود مخالفتهای گسترده داخلی و خارجی و با پافشاری مسعود بارزانی، رئیس سابق منطقه کردستان در روز 25 سپتامبر همه پرسی جدایی کردستان از عراق را برگزار کرد. با این حال، دولت مرکزی بغداد به ریاست حیدر العبادی با لشگرکشی به کرکوک و مناطق مورد منازعه با کردستان، کنترل این مناطق را در اختیار گرفت و شکست همه پرسی را رقم زد. در عین حال، میان برخی گروههای سیاسی منطقه کردستان با اداره محلی و حزب دموکرات اختلافهای جدی به وجود آمد، به نحوی که مسعود بارزانی یکی از دلایل موفقیت نیروهای عراقی در گرفتن کنترل مناطق مورد منازعه را «خیانت» برخی گروهها و شخصیتهای کرد عنوان کرد. انتخابات پارلمانی عراق در حالی برگزار خواهد شد که اختلاف میان گروههای کردی و همچنین اختلاف میان اربیل و بغداد شدید است. این انتخابات محک جدی برای کردها در فضای جدید عراق و اربیل خواهد بود.

چهارمین دلیل اهمیت چهارمین انتخابات پارلمانی عراق نیز تاثیر بر تعیین دولتمردان جدید این کشور است. نخست وزیر، رئیس جمهوری و رئیس پارلمان باید توسط پارلمان عراق انتخاب شوند. در عین حال، وزیران دولت نیز باید از پارلمان رای اعتماد بگیرند. این شاخصه مختص به انتخابات پارلمانی آتی عراق نیست بلکه کارکرد پارلمان عراق است.

پنجمین دلیل اهمیت این دوره از انتخابات این است که رقابت میان ائتلافها و نامزدها بیش از سه دوره قبلی انتخابات در عراق است. در همین راستا، «هاشم الهاشمی»، کارشناس امور گروههای مسلح عراق نیز گفت: «محیط انتخابات در عراق را نمیتوان محیط سبز (آرام) نامید بلکه محیطی نگرانکننده است زیرا امنیت هنوز به طور کامل برقرار نشده است. 9 مورد سوء قصد به نامزدها در زمان تبلیغ برنامههای انتخاباتی خود گزارش شده، در حالی که تشکیلات دولت اسلامی (گروه تروریستی و تکفیری داعش) این سوء قصدها را به عهده نگرفته است. تخلفات دوران تبلیغات انتخابات کنونی نیز در مقایسه با تبلیغات انتخاباتی سالهای 2005 ، 2010 و 2014 در بالاترین سطح خود قرار دارد.» «عبدالعزیز حسان»، کارشناس کمیسیون امنیتی و دفاعی مجلس نمایندگان عراق نیز ضمن بیان این مطلب که پدیدۀ سوء قصد به نامزدها نشان میدهد که رقابت انتخاباتی بین تشکّلهای سیاسی به اوج خود رسیده است، گفت: «برخی شخصیتهای سیاسی در سوء قصدهای اخیر دست دارند تا بتوانند رقبای خود را از گردونه انتخابات بیرون کنند.» با توجه به این سطح از رقابت، کمیسیون عالی مستقل انتخابات عراق اعلام کرد که 25 سازمان بینالمللی و عراقی برای نظارت بر انتخابات مجلس ثبتنام کردهاند. (القدس العربی، 4 می 2018) در همین حال، «مازن عبد القادر»، رئیس کمیسیون انتخابات در منطقه کردستان عراق نیز گفت بیش از 250 هزار ناظر انتخاباتی عراقی، روند برگزاری انتخابات پارلمانی 2018 را پوشش خواهند داد؛ این ناظران انتخاباتی به عنوان اعضای کمیسیون انتخابات، در 54 هزار حوزه انتخاباتی در همه استانهای عراق، مستقر خواهند شد. (الشرق، 1/5/2018)

ششمین دلیل اهمیت انتخابات پارلمانی 2018 عراق، ورود کشورهای عربی به این انتخابات است. کشورهای عربی انتخابات پارلمان اول عراق در سال 2005 را تحریم کردند و همین پارلمان در سال 2009 به خروج آمریکا از عراق رای داد. در انتخابات 2018 عراق کشورهای عربی به رهبری عربستان سعودی نقش مهمی ایفا میکنند. عربستان سعودی از سال گذشته میلادی درصدد بهبود روابط با عراق است. افزایش دیدارهای دیپلماتیک میان مقامات سعودی و عراقی نشانه این بهبود در روابط دو کشور است. عادل الجبیر، وزیر امور خارجه عربستان اواخر فوریه 2017 به بغداد سفر کرد. حیدر العبادی، نخست وزیر عراق ابتدا در ژوئن و سپس در اکتبر 2017 به ریاض سفر کرد. «قاسم العراجی»، وزیر کشور عراق نیز در جولای 2017 به ریاض سفر کرد. در همین حال، مقتدی صدر، رهبر جریان صدر عراق نیز به دعوت محمد بن سلمان در جولای 2017 با سفر به ریاض با ولیعهد سعودی دیدار و گفتگو کرد. علاوه بر این دیدارهای دیپلماتیک، پروازهای مستقیم میان دو کشور از سر گرفته شد و گذرگاه مرزی عربستان با عراق نیز در اوت 2017 بازگشایی شد. همچنین عربستان سعودی درصدد افتتاح کنسولگری در نجف و بصره است. عربستان سعودی در این انتخابات تلاش میکند عناصر سکولار شیعه و شیعیانی که منتقد وضع موجود هستند نظیر جریان صدر را به سمت خود جذب کند. در همین حال، عربستان سعودی در انتخابات پارلمانی عراق ایجاد واگرایی و اختلاف میان گروههای شیعی را همزمان با تداوم حمایت از گروههای سیاسی وابسته به اهل سنت پیگیری میکند. در واقع، عربستان سعودی تلاش میکند در انتخابات پارلمانی آینده عراق گروههای نزدیک به حشد الشعبی یا ائتلاف دولت قانون به رهبری نوری مالکی حایز اکثریت کرسیها نشوند.

ائتلافهای انتخاباتی چهارمین انتخابات پارلمانی عراق

پارلمان آینده عراق 329 کرسی دارد و زنان نیز همانند دورههای گذشته حدود 25 درصد کرسیها را در اختیار خواهند داشت. 9 کرسی پارلمان به اقلیتهای دینی اختصاص دارد که 5 کرسی برای مسیحیان در نظر گرفته شد. انتخابات پارلمانی می 2018 در عراق در حالی برگزار خواهد شد که مانند انتخابات سالهای 2010 و 2014، رقابت میان شیعیان، اهل سنت و کردها است. این انتخابات در شرایطی برگزار میشود که واگرایی سیاسی از مهمترین شاخصه آن محسوب میشود. این واگرایی در درون هر سه گروه عراقی (شیعیان، اهل سنت و کردها) دیده میشود. آخرین وضعیت ائتلافهای انتخاباتی نیز به شرح زیر است:

1- شیعیان

شیعیان عراق در این دوره از انتخابات بیش از سه دوره دیگر شاهد واگرایی هستند. به طور کلی مهمترین ائتلافهای شیعی در انتخابات آینده عراق عبارتند از:

1-1: ائتلاف دولت قانون

ائتلاف دولت قانون مانند انتخابات 2014 به ریاست نوری مالکی در انتخابات 2018 شرکت خواهد کرد. نوری مالکی، نخست وزیر سابق عراق است که دو دوره این سمت را بر عهده داشته است، اما در سال 2014 با وجود اینکه ائتلاف دولت قانون اکثریت قابل ملاحظه کرسیها را کسب کرد، وی به دلیل اعتراضهای داخلی و خارجی مبنی بر اینکه بیش از دو دوره نمیتواند نخست وزیر باشد، نتوانست برای سومین بار مامور تشکیل دولت شود. در انتخابات 2018 نیز ائتلاف دولت قانون از شانسهای اصلی برای کسب اکثریت آراء محسوب میشود. گزارشها حاکی از این است که مجلس اعلای اسلامی عراق نیز در قالب ائتلاف دولت قانون در انتخابات آتی مشارکت خواهد کرد. عربستان سعودی، آمریکا، ترکیه و رژیم صهیونیستی مخالف پیروزی ائتلاف دولت قانون در این انتخابات هستند.

2-1: ائتلاف النصر

حیدر العبادی، نخست وزیر و یکی از رهبران حزب الدعوه عراق، در انتخابات 2018 رسماً از ائتلاف دولت قانون جدا شده و ائتلاف النصر را تشکیل داده است. ائتلاف النصر بزرگ‌‌‌ترین ائتلاف انتخاباتی با 31 حزب سیاسی است. العبادی از شکست داعش به عنوان برگ برنده در این انتخابات بهره میگیرد. اگرچه از ائتلاف النصر به عنوان شانس اصلی پیروزی در انتخابات یاد میشود، اما این ائتلاف با شبهاتی نظیر فساد برخی شخصیتهای عضو آن مواجه است. از این رو، احزابی نظیر الصادقیون، جریان حکمت ملی عراق به ریاست عمار حکیم و جریان صدر به ریاست مقتدی صدر از این ائتلاف جدا شدند. عربستان، آمریکا، ترکیه و رژیم صهیونیستی با پیروزی ائتلاف النصر در انتخابات مخالف هستند، اما پیروزی این ائتلاف را به سایر ائتلافهای شیعی ترجیح میدهند. در واقع، در ائتلافهای شیعی، گزینه مطلوب برای عربستان، آمریکا، ترکیه و رژیم صهیونیستی، پیروزی ائتلاف النصر به ریاست حیدر العبادی است.

3-1: ائتلاف الفتح

یکی از مهمترین ائتلافهای انتخابات آتی عراق، ائتلاف الفتح به ریاست ابوحسن العامری عراق است. این ائتلاف شامل مهمترین تشکیلات حشد الشعبی از جمله عصائب الحق، سازمان بدر، کتائب، الصادقون، جنبش اسلامی عراق، حزب طلیعه اسلامی، مجلس اعلای اسلامی عراق و ... است. با توجه به کارکرد مثبتی که حشد الشعبی در جریان مبارزه با تروریسم از خود نشان داد، این ائتلاف نیز شانس زیادی برای کسب اکثریت کرسیها دارد. کشورهای غربی، رژیم صهیونیستی و کشورهای عربی به رهبری عربستان سعودی مخالف سرسخت پیروزی ائتلاف الفتح در انتخابات عراق هستند زیرا ائتلاف الفتح را نزدیک به جمهوری اسلامی ایران میدانند.

4-1: ائتلاف سائرون

جریان صدر که خواستار تشکیل دولتی تکنوکرات متشکل از کارشناسان و تکنسینها و نه سیاستمداران است با ائتلاف سائرون در انتخابات مشارکت میکند. ریاست ائتلاف «سائرون» را «حسن عاقولی» بر عهده دارد. حزب کمونیست عراق نیز در این ائتلاف حضور دارد. ائتلاف سائرون شانس چندانی برای کسب اکثریت کرسیها ندارد.

5-1: ائتلاف تیار الحکمه

عمار حکیم با جدایی از مجلس اعلای اسلامی عراق و تشکیل جریان تیار الحکمه در ابتدا با ائتلاف النصر به ریاست حیدر العبادی ائتلاف کرد، اما در نهایت به علت اعتراض به لیست این ائتلاف از آن جدا شد تا نخستین شوک انتخاباتی به این ائتلاف وارد شود. ائتلاف تیار الحکمه به طور مستقل در انتخابات آینده حضور پیدا میکند، اما مانند جریان صدر شانس زیادی برای کسب اکثریت کرسیهای پارلمان ندارد.

2. اهل سنت

اعراب سنی، حدود 20 درصد از جمعیت عراق را شامل می‌‌شوند و به عنوان اقلیت محسوب می‌‌گردند. همچنین متناسب با این سهم جمعیتی، سهم این بخش از 328 کرسی مجلس نمایندگان فعلی عراق، 74 کرسی معادل 22 درصد است که این میزان نیز دارای گرایش‌‌های سیاسی و اعتقادی مختلفی می‌‌باشند و با هم متحد و همدل نیستند که این موضوع در انتخابات پارلمانی 2018 نیز وجود دارد.

1-2: ائتلاف الوطنیه

ائتلاف الوطنیه یکی از مهمترین ائتلافها در انتخابات 2018 عراق است. ریاست این ائتلاف را «ایاد علاوی»، از شیعیان سکولار بر عهده دارد، اما اهل سنت نیز بخش اصلی این ائتلاف را تشکیل میدهند. «صالح المطلک»، رئیس فراکسیون العراقیه نیز در این ائتلاف حضور دارد. این ائتلاف مورد حمایت مالی و سیاسی عربستان سعودی و کشورهای غربی قرار دارد. یکی از مطلوبترین گزینهها برای عربستان و کشورهای غربی، پیروزی ائتلاف الوطنیه است که سرمایهگذاری زیادی نیز به خصوص عربستان سعودی برای نیل به این هدف انجام داده است. این ائتلاف در سال 2010 حایز اکثریت کرسیهای پارلمان عراق شده بود، اما در سال 2014 شکست سنگینی را تجربه کرده بود. با این حال، به نظر میرسد در انتخابات 2018 توان کسب کرسیهای بیشتری دارد.

2-2: ائتلاف قرار العراقی

اسامه النجیفی ائتلاف «قرار العراقی» را تشکیل داد که با 11 حزب از مهمترین ائتلاف سنی محسوب میشود. همپیمانی النجیفی و «خمیس الخنجر» در این ائتلاف، بسیار قابل توجه کارشناسان و اصحاب رسانه قرار گرفت زیرا الخنجر بازرگان و میلیاردر عراقی مورد حمایت کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس است که در سالهای اخیر فعالیتهای تخریبی فراوانی در عراق داشته و از او به عنوان «پدرخوانده گروههای تروریستی» یاد میشود.

3-2: ائتلاف تجمع مدنی برای اصلاح

«سلیم الجبوری» رئیس پارلمان عراق که ریاست «حزب اسلامی» را بر عهده داشت، ائتلاف جدیدی به اسم «تجمع مدنی برای اصلاح» بدون استفاده از نام «حزب اسلامی» تشکیل داده است تا به‌ این‌ ترتیب، با احساسات مردمی جریان‌‌‌های مدنی که اصلاحات سیاسی را مطالبه میکنند، همصدا شود. با این حال، شانس این ائتلاف کمتر از ائتلاف الوطنیه و قرار العراقی است.

4-2: ائتلاف الانبار هویتنا

یکی دیگر از ائتلافهای وابسته به اهل سنت، ائتلافی تحت عنوان «الأنبار هویتنا» است. این ائتلاف، متشکل از برخی گروههای سنی استان الانبار از جمله «اتحادیه گروههای ملی» و «تشکل التعاون» است که از معروفترین رهبران آن، «محمد الکربولی» عضو کمیسیون امنیت و دفاع در مجلس نمایندگان عراق است. این ائتلاف بیش از همه بر استان الانبار عراق متمرکز است.

3. کردها

کردهای عراق در انتخابات 2018 این کشور بیش از هر زمان دیگری شاهد واگرایی سیاسی هستند و شکنندهترین شرایط را در رقابت با شیعیان و اهل سنت این کشور تجربه میکنند. علت اصلی این شرایط نیز با برگزاری همهپرسی جدایی از عراق در 25 سپتامبر 2017 باز می گردد که تبعاتی نظیر از دست دادن کنترل مناطق مورد مناقشه را در پی داشته است. در حالی که جنبش تغییر، جماعت اسلامی و حزب تازه تاسیس دموکراسی و عدالت به رهبری دکتر برهم صالح، با تشکیل ائتلاف «الوطن» به ریاست یوسف محمد، رئیس پارلمان محلی کردستان در انتخابات آتی شرکت خواهند کرد، دو حزب دموکرات و اتحادیه میهنی به صورت مستقل در این انتخابات حضور خواهند داشت. در انتخابات پیش رو، در استان اربیل 173 نامزد از 27 حزب و ائتلاف بر سر 16 کرسی این استان، در استان دهوک 115 نامزد از 24 حزب و ائتلاف بر سر کسب 12 کرسی و در استان سلیمانیه نیز 211 نامزد از 26 حزب و ائتلاف انتخاباتی بر سر 18 کرسی این استان رقابت میکنند. علاوه بر این، 12 کرسی استان کرکوک نیز در اختیار کردها قرار دارد. (خبرگزاری کردپرس، 1 اسفند 1396)

در میان احزاب کرد همچنان حزب دموکرات حایز بیشترین کرسی شود، اما با این حال به نظر میرسد شمار کرسیهای حزب دموکرات در پارلمان آینده کاهش خواهد یافت زیرا حزب دموکرات کردستان عراق که پرچمدار برگزاری همهپرسی و مدعی بازگرداندن «قدس کردستان» به دامان کشور مورد نظر خود بود، حضور در انتخابات پارلمانی کرکوک را که آخرین بار دو کرسی کسب کرد، بایکوت کرده و آن را «سرزمین اشغال شده» نامیده است. در همین حال، اتحادیه میهنی نیز در استان کرکوک با شائبه خیانت روبهرو شده است. (خبرگزاری کردپرس، 14 اردیبهشت 1397)

نتیجه:

انتخابات پارلمانی می 2018 را میتوان رقابتیترین انتخابات در عراق پساصدام عنوان کرد. یکی از مهمترین شاخصههای انتخابات 2018، واگرایی در درون سه گروه شیعه، اهل سنت و کردها است، به نحوی که هیچ یک از این سه گروه با ائتلاف واحدی در انتخابات شرکت نخواهند کرد. همین شرایط سبب میشود نتیجه انتخابات 2018 عراق از پیش تعیین شده نباشد، اگرچه برآوردها حاکی از این است که مانند انتخابات سال 2014 احزاب شیعی حایز اکثریت آراء خواهند شد.

بازیگران خارجی به خصوص عربستان سعودی نیز نگاه ویژهای به انتخابات می 2018 در عراق دارند. ترکیه سعی دارد با طیف میانهرو اهل سنت و کردها و جریان شیعه ارتباط برقرار کند. آمریکا مانند عربستان سعودی درصدد کاستن از نفوذ ایران در عراق است. هدف اصلی آمریکا این است که مانع از تبدیل شدن حشد الشعبی به گروه سیاسی قدرتمند در پارلمان عراق شود. جمهوری اسلامی ایران نیز به عنوان متنفذترین بازیگر خارجی در امور عراق نگاه خاصی به انتخابات می 2018 دارد. منافع جمهوری اسلامی ایران در این انتخابات با پیروزی گروههای شیعی تامین میشود و مطلوبترین گزینه نیز برای ایران پیروزی ائتلاف دولت قانون یا ائتلاف الفتح است.

فهرست منابع:
الف: منابع فارسی

1. خبرگزاری کردپرس، (1 اسفند 1396)، رقابت 6 هزار و 904 کاندید انتخابات برسر 329 کرسی مجلس عراق، http://www.kurdpress.com/details.aspx?id=9712
2. خبرگزاری کردپرس، (14 اردیبهشت 1397)، حضور نامطمئن احزاب کرد در انتخابات پارلمانی عراق در کرکوک، http://www.kurdpress.com/details.aspx?id=14032
ب: منابع عربی:
1. الشرق، (1/5/2018)، الانتخابات فی العراق.. فرصة لإحداث تغییر إیجابی،
https://www.al-sharq.com/article/01/05/2018
2. القدس العربی، (4 می 2018)، انتخابات العراق: 9 محاولات اغتیال لمرشحین… وخطة أمنیة تبدأ غداً، http://www.alquds.co.uk/?p=928437

استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.
متون سیاستی منتشر شده در شمس، بیانگر دیدگاه نویسندگان بوده و لزوما نظر این شبکه نیست.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.