1. اولویت‌های سیاستی
  2. >
  3. امنیت منطقه‌ای و تهدید افراط‌گرایی

نوع مطلب: مرور سیاست

10 اردیبهشت 1397 ساعت 15:48 شماره مسلسل: 3300569

ترکیه، برگ برنده روسیه در بحران سوریه

ترکیه، برگ برنده روسیه در بحران سوریه

طی پنج سال اخیر، آمریکا تمام تمرکزش را بر شکست ترکیه در سوریه گذاشته است. از این منظر، باید گفت در وزن‌کشی حامیان منطقه‌ای، ترکیه با حفظ سیاست‌های اعلامی همچنان همسو با روسیه در بحران سوریه عمل می‌کند.

مقدمه

بحران سوریه در شرایطی وارد هفتمین سال خود شد که رقابتهای منطقهای و فرامنطقهای به بالاترین سطح خود رسیده است. اگر تا دیروز نگرانیها از تشدید خشونتهای انسانی در سوریه و سیل پناهندگان سوری به خارج از مرزهای این کشور بود، امروزه نظارهگر چالشی به مراتب بزرگتر از خود سوریه هستیم. صفآرایی قدرت‌‌های تاثیرگذار در این بحران در برابر یکدیگر نویدبخش بحرانی به مراتب خونینتر و منازعهای بزرگتر از جعرافیای سوریه است. بیگمان، در راس این رقابتها، روسیه پوتین و آمریکای ترامپ قرار دارد و هر کدام با خوی و خصلتی بهنسبت مشابه در تلاش برای بهکرسینشاندن خواستههای خود در سوریه هستند.

ترامپ و قدرتهای اروپایی مدعی حمله شیمیایی به مرکز شهر غوطه شرقی(دوما) هستند؛ حملهای که به گزارش رسانهها در هفتم ماه جاری (آوریل 2018م) رخ داد که طی آن نزدیک به 100 غیرنظامی در اثر استنشاق گازهای سمی کشته و مجروح شدهاند. متعاقب این حمله، انگشت اتهام به سمت دولت سوریه و شخص بشار اسد نشانه رفت. از دید آمریکا و همپیمانان اروپایی، دولت اسد با فریب بازرسان جهانی و به کمک روسیه توانسته بخش مهمی از زرادخانههای شیمیایی خودش را حفظ کند. دولت سوریه جهت مقابله با جریانهای مخالف همچون جیشالاسلام و دیگر گروهها از این سلاحهای مرگبار استفاده میکند. قابلذکر است منطقه غوطه شرقی در حومه دمشق بیشترین از سایر مناطق درگیر سوریه مورد هدف سلاحهای شیمیایی قرار گرفته است. از دید آمریکا، فاصله کم غوطه شرقی با دمشق و از سوی دیگر، حاصلخیزی این منطقه که به سبد غذایی سوریه معروف است، از جمله مواردی است که دولت اسد حساسیت خاصی نسبت به کنترل این منطقه دارد. به این شکل، با توجه به ضعف زمینی دولت سوریه در میدان منازعه، بهترین راهکار جهت خلاصی از حضور جریان جیشالاسلام حملات سنگین هوایی مرگبار است. در برابر، دولت سوریه و متحد مهم این کشور -روسیه- بر این باورند قدرتهای غربی با دستاویز حمله شیمایی در غوطه شرقی در تلاش برای عملیاتیکردن راهبرد مداخله نظامی در سوریه میباشند. در همین خصوص، ولادیمیر پوتین، رئیسجمهوری روسیه، با اعلام آمادگی از ورود بازرسان بینالمللی به منطقه دوما، نسبت به نیات جنگطلبانه قدرتهای غربی هشدار داد.

منازعه جدید روسیه و آمریکا؛ اهمیت ترکیه

با وجود مقاومتهای روسیه، دولت آمریکا از تصمیم خود برای عملیاتیکردن حمله هوایی به سوریه دست برنداشت و به همراه دو متحد اروپایی، فرانسه و انگلیس، دست به حملات شدید موشکی به مواضع دولت سوریه در دمشق و حمص زد. ترامپ و یاران سیاسی، سرمست از حملات انجامی علیه مواضع اسد، بر لزوم تنبیهات بیشتر در صورت تکرار حادثه دوما در غوطه شرقی خبر دادند. پیدایی چنین شرایطی، مردان کرملین را به تلاش برای حفظ موقعیت خود در سوریه و افزایش قدرت عملشان در برابر رویکرد قدرت های غربی واداشت. در همین راستا، روسیه همزمان با وتوی قطعنامههای ضدسوری شورای امنیت سازمان ملل، به سمت استراتژی جلب متحدان منطقهای بیشتر روی آورده است. از دید روسیه، هیچ قدرتی به اندازه ترکیه، نقش بازدارنده در برابر رویکرد مداخلهجو آمریکا در خاورمیانه ندارد. قرارگرفتن ترکیه در سمت روسیه چندین مزیت همزمان دارد.

نخست اینکه، ترکیه به عنوان راهبردیترین شریک امنیتی آمریکا در خاورمیانه از ظرفیت بالایی جهت خنثیکردن نقشههای جنگی آمریکا در سوریه دارد. این کشور هماکنون در نوار شمالی سوریه حضور و نفوذ جدی دارد. در این بین، روسها بسیار تلاش میکنند زمینه حضور نظامی ترکیه را در شهر استراتژیک منبج فراهم کنند. این شهر در اختیار نیروهای موسوم به ائتلاف دموکراتیک سوریه و نظامیان حاضر آمریکایی در سوریه است (1). به طور طبیعی، ورود نظامی ترکیه به این شهر، اصطکاکها میان دو محور آنکارا و واشنگتن را بیش از گذشته افزایش میدهد. از سوی دیگر، روسها نیک میدانند که بدون مشارکت جدی ترکیه، امکان موفقیت برنامه نظامی آمریکا در سوریه بسیار ضعیف میباشد. رهبران روسیه با تجربه جنگ عراق به این امر واقفند که آمریکاییها بدون حضور نیروهای بومی قادر به مدیریت اوضاع و تحولات نیستند. بدین رو، دولتمردان کرملین تمام هموغمشان را بر جلب و نزدیکی هر چه بیشتر آنکارا به سمت خود گذاشتهاند. جالب اینجاست که ترکیه هم متوجه این واقعیتهای تحولات سوریه است. این کشور از یکسو مخالف دولت اسد است و بیتمایل به حمله سنگین نظامی به مواضع اسد نیست و از سوی دیگر، نگران بهخطرافتادن روابط ترمیمیافتهاش با مسکو و نفوذ هر چه بیشتر آمریکا در منطقه خاورمیانه است. از همین رو، آنکارا سیاست مبهمی را در تنش جاری میان روسیه و آمریکا درپیش گرفته است.

ابراهیم کالین، سخنگوی ریاست جمهوری ترکیه، در اولین واکنش به حمله شیمیایی دوما اعلام کرد دولت اسد باید به خاطر این حمله بهای سنگینی را پرداخت کند. همراستا با اظهارات کالین، بکیر بوزداق، سخنگوی دولت ترکیه نیز گفت رفتار اسد نباید بدون پاسخ بماند و جامعه جهانی باید در این خصوص موضعی استوار در برابر اقدام سبعیتجویانه دولت سوریه اتخاذ کند. به دنبال این اظهارات بود که دیپلماسی تلفنی مردان کرمیلن بهراه افتاد و تماس تلفنی یکی پس از دیگری با مردان عدالت و توسعه برقرار شد. در ابتدا، لاوروف در گفتگوی تلفنی با رجب طیب اردوغان -مرد اول سیاست ترکیه- سعی کرد با یادآوری اهمیت اتحاد ترکیه و روسیه در بحران سوریه، وی را به تغییر مواضع نسبت به دولت سوریه مجاب سازد.

بعد از لاورف، نوبت به پوتین رسید. رئیسجمهوری روسیه با برقراری گفتگوی تلفنی با اردوغان تلاش کرد از در دوستی وارد شود. پویتن با گوشزدکردن حمایتهای روسیه از عملیات شاخه زیتون بر لزوم تداوم همکاریها میان دو طرف تاکید کرد. به نظر میرسد تماسهای تلقنی رهبران روسیه نتیجه لازم را داد و دولتمردان ترکیه دست به تغییر مواضع نسبت به فاجعه شیمیایی دوما زدند. اردوغان که ابتدا از تنبیه اسد سخن میگفت، در ادامه، بر لزوم بررسیهای بیشتر در حادثه شیمیایی دوما تاکید کرد و نسبت به عواقب شوم حمله نظامی به سوریه هشدار داد. جالب است که بکیر بوزداغ، معاون نخستوزیر ترکیه، با اینکه در ابتدا از لزوم مجازات اسد سخن میگفت، اما در واکنش به اظهارت امانوئل مکرون، رئیسجمهوری فرانسه، مبتنی بر خوشحالی ترکیه از حمله اخیر موشکی و اینکه ترکیه دوباره به دامن کشورهای غربی بازگشته، اعلام کرد مسیر ترکیه در بحران سوریه متفاوت از قدرتهای غربی است و این کشور اهداف و منافع مستقلی از آمریکا و روسیه دنبال میکند (2).

همسو با اظهارات رهبران ترکیه، در سطح عمومی و رسانهای نیز فضا به نفع روسیه بود. احمد اکت، ستوننویس روزنامه حکومتی ینی شفق، در گزارشی با اعلام اینکه آنکارا در رویارویی مسکو و واشنگتن در وضعیت مبهمی قرار گرفته است، می نویسد: دولت ترکیه باید دست به انتخابی آسان بزند. آمریکا سالهاست که دست ترکیه را در مبارزه علیه تهدید افراطگرایان و کردهای شورشی تنها گذاشته است و در برابر، روسیه در قبال ترکیه در سوریه آزمونش را پس داده و همیشه حامی آنکارا بوده است. بدین رو، خیانت واشنگتن به آنکارا در مساله کردها نباید به آسانی دست به فراموشی سپرده شود. طی 5 سال اخیر، آمریکا تمام تمرکزش را بر شکست ترکیه در سوریه گذاشته است. از این منظر، باید گفت در وزنکشی حامیان منطقهای، ترکیه با حفظ سیاستهای اعلامی همچنان همسو با روسیه در بحران سوریه عمل می‌کند.

منابع

1-https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2018/04/turkey-united-states-syria-manbij-becomes-fault-line.html.

2-https://www.express.co.uk/news/world/947596/russia-turkey-syria-war-syria-bombing-france-emmanuel-macron.

استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.
متون سیاستی منتشر شده در شمس، بیانگر دیدگاه نویسندگان بوده و لزوما نظر این شبکه نیست.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.