1. اولویت‌های سیاستی
  2. >
  3. امنیت منطقه‌ای و تهدید افراط‌گرایی

نوع مطلب: مرور سیاست

9 اردیبهشت 1397 ساعت 16:39 شماره مسلسل: 3300568

انتخابات پارلمانی در لبنان: پایان انتظار 9 ساله

انتخابات پارلمانی در لبنان: پایان انتظار 9 ساله

لبنان که به سرزمین سپید غرب آسیا معروف است، در روز ششم می 2018 شاهد برگزاری انتخابات پارلمانی خواهد بود. با توجه به اینکه این انتخابات پس از 9 سال و سه بار تمدید دوره پارلمان کنونی برگزار می‌‌‌‌‌‌شود، اهمیت زیادی دارد. این نوشتار ضمن اشاره به آخرین وضعیت انتخابات، دلایل اهمیت آن و همچنین شرایط گروه‌‌‌‌‌‌ها را بررسی می‌‌‌‌‌‌کند.

آخرین بار انتخابات پارلمانی لبنان در ژوئن 2009 برگزار شد و طی 9 سال در این کشور انتخابات پارلمانی برگزار نشد. دوره قانونی مجلس کنونی در می 2013 پایان یافت، اما سه بار تمدید شد. نخستین بار در ژوئن 2013 برای مدت 17 ماه، دومین ماه در نوامبر 2014 برای 31 ماه و سومین بار در ژوئن 2017 برای مدت 11 ماه دوره پارلمان کنونی تمدید شد. علت اصلی این اتفاق به شرایط سیاسی داخلی لبنان باز می‌‌‌‌‌‌گردد زیرا اختلاف‌‌‌‌‌‌های سیاسی سبب شده بود که در تشکیل دولت به خصوص دولت تمام سلام و سپس در تعیین رئیس جمهوری جدید وقفه طولانی ایجاد شود، به نحوی که لبنان پس از پایان ریاست جمهوری به مدت 30 ماه رئیس جمهوری نداشت. با پایان ریاست جمهوری میشل سلیمان در می 2014، لبنان تا اکتبر 2016 رئیس جمهور نداشت و پارلمان این کشور 45 بار تشکیل جلسه داد، اما موفق به انتخاب رئیس‌جمهوری جدید نشده بود.

ترکیب پارلمان آینده برای تعیین رئیس جمهوری جدید اهمیت زیادی دارد.

اهمیت پارلمان در لبنان

از آنجایی که نظام سیاسی لبنان، پارلمانی است پارلمان در این کشور نقش مهمی دارد. ارکان سه گانه قدرت یعنی رئیس جمهوری، نخست وزیر و رئیس پارلمان توسط نمایندگان انتخاب می‌‌‌‌‌‌شوند. ترکیب کابینه در این خصوص اهمیت زیادی دارد. در همین راستا، از آنجا که از می 2014 شرط حضور دو سوم اعضای پارلمان در جلسات تامین نمی‌‌‌‌‌‌شد، انتخاب رئیس جمهوری جدید حدود 30 ماه طول کشید. دوره رئیس جمهوری میشل عون یک ماه پیش از پایان دوره پارلمان کنونی خاتمه می‌‌‌‌‌‌یابد و ترکیب پارلمان آینده برای تعیین رئیس جمهوری جدید اهمیت زیادی دارد.

ترکیب پارلمان در معرفی نخست وزیر نیز نقش زیادی دارد. اختلاف‌‌‌‌‌‌های سیاسی و همچنین وابسته بودن جریان‌‌‌‌‌‌های اصلی به قدرت‌‌‌‌‌‌های خارجی سبب می‌‌‌‌‌‌شود که اغلب تعیین مقامات حکومتی لبنان در پارلمان از جمله معرفی نخست وزیر و تشکیل کابینه با مشکل مواجه شود. برای مثال، جریان المستقبل به ریاست سعد حریری در انتخابات سال 2009 حایز اکثریت آراء شد و حریری نیز دولت تشکیل داد اما تنها دو سال دوام آورد زیرا جریان حزب‌‌‌‌‌‌الله به دلیل آنکه معتقد بود حریری با وابستگی به کشورهای دیگر استقلال لبنان را نادیده می‌‌‌‌‌‌گیرد، از دولت خارج شد و دولت وی از اکثریت افتاد و حریری مجبور شد در ژوئن 2011 استعفا دهد. پس از استعفای حریری، نجیب میقاتی به سمت نخست‌وزیری لبنان انتخاب شد در حالی که حزب نجیب میقاتی در پارلمان لبنان حایز تنها دو کرسی بود. (Moukalled, 15 March 2018)

فضای جدید

انتخابات پارلمانی 2018 در شرایطی در لبنان برگزار خواهد شد که این کشور فضای جدیدی را در دو سطح منطقه‌‌‌‌‌‌ای و ملی تجربه می‌‌‌‌‌‌کند. مهم‌‌‌‌‌‌ترین تغییر منطقه‌‌‌‌‌‌ای از سال 2009 تا کنون وقوع اعتراض‌‌‌‌‌‌های عربی و جنگ در سوریه است. اگرچه لبنان شاهد این اعتراض‌‌‌‌‌‌ها نبود اما مستقیماً از تحولات سوریه به دلیل داشتن مرزهای مشترک جغرافیایی تأثیر پذیرفته است، به نحوی که امنیت این کشور تحت الشعاع قرار گرفته و آسیب‌‌‌‌‌‌های اقتصادی جدی متحمل شد. برای مثال، بخش توریسم در لبنان به دلیل نگرانی‌‌‌‌‌‌های امنیتی آسیب دید. میزان بدهی لبنان 150 درصد تولید ناخالص داخلی این کشور است. (Moubayed, 15 April 2018)

مهم‌‌‌‌‌‌ترین تغییری که لبنان در سطح ملی شاهد آن بود، تصویب قانون جدید انتخابات است. یکی از مهم‌‌‌‌‌‌ترین چالش‌‌‌‌‌‌های سیاسی در لبنان، اعتراض برخی از گروه‌‌‌‌‌‌ها به قانون انتخابات بود. پیش از این قانون انتخابات لبنان به قانون شصت (مصوب دهه 1960) معروف بود که بر اساس الگوی اکثریت بود. همه اعضای فهرستی که در هر حوزه حائز اکثریت آراء می‌‌‌‌‌‌شدند به پارلمان راه می‎‌‌‌‌‌‌یافتند و احزاب دیگر از ورود به پارلمان باز می‌‌‌‌‌‌ماندند. پارلمان لبنان در 16 ژوئن 2017 قانون جدید انتخابات این کشور را تصویب کرد که بر مبنای «نسبیت» قرار دارد و به سال‌‌‌‌‌‌ها منازعه سیاسی درباره نظام انتخاباتی بر مبنای اکثریت پایان داد. بر اساس قانون نسبیت، هر گروه و حزبی در هر حوزه انتخابی به اندازه آراء خود در پارلمان نماینده خواهد داشت. بر این اساس، ترکیب پارلمان لبنان تغییر خواهد کرد زیرا احزاب کوچک‌‌‌‌‌‌تر نیز می‌‌‌‌‌‌توانند در پارلمان کرسی داشته باشند. در قانون جدید لبنان نیز حداقل سن برای رأی دادن بار دیگر 21 سال تعیین شد تا بخش زیادی از جمعیت این کشور که بین 18 تا 21 سال دارند از حضور در انتخابات محروم شوند. در همین حال، در قانون جدید نیز سهم ویژه‌‌‌‌‌‌ای برای زنان در نظر گرفته نشد. در قانون جدید شمار حوزه‌‌‌‌‌‌های انتخاباتی به 15 حوزه کاهش یافت که این اتفاق نیز می‌‌‌‌‌‌تواند تأثیر مهمی بر شمار کرسی‌‌‌‌‌‌های جریان‌‌‌‌‌‌ها داشته باشد. (Qatar Tribune, 8 March 2018) برای مثال، تعداد حوزه‌‌‌‌‌‌های انتخاباتی بیروت از سه حوزه به دو حوزه کاهش یافت. بیروت 19 کرسی دارد که جریان المستقبل در گذشته تنها از حوزه سوم 10 کرسی به دست می‌‌‌‌‌‌آورد اما تبدیل آن به دو حوزه شامل حوزه اول 8 کرسی و حوزه دوم 11 کرسی سبب کاهش کرسی‌‌‌‌‌‌های جریان المستقبل از بیروت می‌‌‌‌‌‌شود.

آخرین وضعیت و پیش‌‌‌‌‌‌بینی‌‌‌‌‌‌های انتخاباتی

پارلمان لبنان 128 کرسی دارد که برای انتخابات می 2018 تعداد 976 نفر نامزد انتخابات شدند که 108 نفر از آنها زن هستند، در حالی که در سال 2009 تنها 12 نفر زن بودند. رقابت در این انتخابات نیز میان دو جریان 14 مارس و 8 مارس است، اما نقش احزاب دیگر در این انتخابات پررنگ‌‌‌‌‌‌تر از انتخابات سال 2009 خواهد بود. پیش‌‌‌‌‌‌بینی‌‌‌‌‌‌ها حاکی از این است که 6 حزب شامل المستقبل به ریاست سعد حریری، حزب‌‌‌‌‌‌الله، جنبش امل، جریان ملی آزاد به ریاست میشل عون، حزب سوسیالیست ترقی‌‌‌‌‌‌خواه حزب القوات اللبنانیه به ریاست سمیر جعجع در مجموع حدود 90 کرسی از 128 کرسی را به دست آورند و 38 کرسی دیگر میان احزاب کوچک‌‌‌‌‌‌تر تقسیم شود. ائتلاف «همه ما میهن‌‌‌‌‌‌پرست هستیم» ائتلاف جدیدی است که از گروه‌‌‌‌‌‌های مدنی تشکیل شد و در 9 حوزه انتخابی حضور دارد و بزرگ‌‌‌‌‌‌ترین ائتلاف تاریخ لبنان است و پیش‌‌‌‌‌‌بینی می‌‌‌‌‌‌شود بتواند چند کرسی پارلمان را به دست آورد. جنبش امل و حزب‌‌‌‌‌‌الله در قالب لیست «امید و وفاداری» در همه حوزه‌‌‌‌‌‌ها یک لیست ارائه کردند و حتی سید حسن نصرالله دبیرکل حزب‌‌‌‌‌‌الله لبنان صریحاً از این ائتلاف و لیست امید و وفاداری حمایت کرد. شعار حزب‌‌‌‌‌‌الله در این انتخابات «حمایت می‌‌‌‌‌‌کنیم و می‌‌‌‌‌‌سازیم» و شعار جریان المستقبل نیز «مهره آبی (چشم زخم) لبنان را حفظ می‌‌‌‌‌‌کند» است.

دو چالش مهم

چالش‌‌‌‌‌‌های مهم پیش‌‌‌‌‌‌روی این انتخابات را نیز می‌‌‌‌‌‌توان در مواردی نظیر احتمال مشارکت پائین و تداوم فرقه‌‌‌‌‌‌گرایی عنوان کرد. این گونه به نظر می‌‌‌‌‌‌رسد که بی‌‌‌‌‌‌علاقگی برای شرکت در انتخابات نزد لبنانی‌‌‌‌‌‌ها دیده می‌‌‌‌‌‌شود. برای مثال، در انتخابات شهرداری‌‌‌‌‌‌ که سال 2016 در بیروت برگزار شد تنها 20 درصد از واجدان شرایط شرکت کردند. اختلاف‌‌‌‌‌‌های سیاسی میان گروه‌‌‌‌‌‌ها سبب می‌‌‌‌‌‌شود که تمایل مردم برای مشارکت در انتخابات کاهش یابد. در همین حال، رویکرد فرقه‌‌‌‌‌‌گرایانه احزاب و گروه‌‌‌‌‌‌های لبنانی که طی آن منافع فرقه‌‌‌‌‌‌ای را بر منافع ملی ترجیح می‌‌‌‌‌‌دهند نیز چالش مهم دیگری محسوب می‌‌‌‌‌‌شود. 18 فرقه مذهبی رسمی در لبنان به رسمیت شناخته شدند. 39 درصد جمعیت لبنان را مسیحیان و 59 درصد را مسلمانان و 2 درصد دیگر را پیروان سایر ادیان تشکیل می‌‌‌‌‌‌دهند. (Merhej, 27 February 2018) این ترکیب جمعیتی سبب می‌‌‌‌‌‌شود که رای دادن مردم بر اساس منافع فرقه‌‌‌‌‌‌ای باشد و منافع ملی نادیده گرفته شود.

لبنان در توازن قدرت منطقه‌‌‌‌‌‌ای نقش مهمی ایفا می‌‌‌‌‌‌کند.

انتخابات لبنان و قدرت‌‌‌‌‌‌های منطقه‌‌‌‌‌‌ای

انتخابات لبنان از جمله انتخابات‌‌‌‌‌‌هایی است که برای قدرت‌‌‌‌‌‌های منطقه‌‌‌‌‌‌ای اهمیت زیادی دارد. در واقع، لبنان در توازن قدرت منطقه‌‌‌‌‌‌ای نقش مهمی ایفا می‌‌‌‌‌‌کند. حزب‌‌‌‌‌‌الله مهم‌‌‌‌‌‌ترین متحد جمهوری اسلامی ایران است که عربستان سعودی و قدرت‌‌‌‌‌‌های غربی به همراه رژیم صهیونیستی درصدد حذف و یا دست کم کمرنگ کردن نقش آن در ساختار قدرت به خصوص از طریق انتخابات هستند. در سوی دیگر، جریان المستقبل به ریاست سعد حریری نیز جریانی همسو با منافع عربستان و غرب و در مقابل جمهوری اسلامی ایران است. عربستان سعودی در نوامبر 2017 با فراخواندن سعد حریری و اجبار وی به استعفاء از سمت نخست وزیری لبنان تلاش کرد با ایجاد درگیری داخلی در این کشور به نوعی حزب‌‌‌‌‌‌الله را در لبنان در تنگنا قرار دهد، اما این طرح محمد بن سلمان، ولیعهد سعودی با هوشمندی سیدحسن نصرالله و میشل عون، رئیس جمهوری لبنان ناکام ماند. تهران و ریاض نگاه ویژه‌‌‌‌‌‌ای به انتخابات پارلمانی می 2018 در لبنان دارند.

نتیجه

لبنان پس از 9 سال بار دیگر شاهد برگزاری انتخابات پارلمانی خواهد بود، انتخاباتی که علاوه بر بازیگران داخلی برای بازیگران خارجی نیز اهمیت زیادی دارد. مخالفان حزب‌‌‌‌‌‌الله به خصوص تلاش می‌‌‌‌‌‌کنند با حمایت از جریان رقیب به رهبری سعد حریری مانع پیروزی حزب‌‌‌‌‌‌الله شده و در جهت یکی از مهم‌‌‌‌‌‌ترین اهداف خود یعنی خلع سلاح حزب‌‌‌‌‌‌الله در لبنان گام بردارند. با توجه به اینکه انتخابات 2018 بر اساس قانون جدید موسوم به قانون «نسبیت» انجام می‌‌‌‌‌‌شود، پیش‌‌‌‌‌‌بینی می‌‌‌‌‌‌شود که هیچ گروهی نتواند اکثریت دو سوم را که برای برگزاری جلسات پارلمان به خصوص برای تعیین رئیس جمهوری نیاز است، به دست آورد. در این صورت چینش قدرت و به خصوص تعیین نخست وزیر و تشکیل کابینه در لبنان ممکن است با مشکل مواجه شود، موضوعی که لبنان با آن بیگانه نیست.

منابع

1. Merhej Karim, (27 February 2018), Nine years Later: Will the Lebanese parliamentary Elections Bring Change, Beirut today, http://beirut-today.com/2018/02/27/nine-years-later-will-lebanese-parliamentary-elections-bring-change/
2. Moubayed Sami, (15 April 2018), Saudi Arabia aims to sway Lebanon Elections, Asia Times, http://www.atimes.com/article/saudi-arabia-aims-sway-lebanon-elections/
3. Moukalled Diana, (15 March 2018), Hezbollah’s weapons loom large over Lebanese elections, http://www.arabnews.com/node/1267051
4. Qatar Tribune, (8 March 2018), Record number of women register to run in Lebanon Election, https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1472766/record-women-register-run-lebanon-election

استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.
متون سیاستی منتشر شده در شمس، بیانگر دیدگاه نویسندگان بوده و لزوما نظر این شبکه نیست.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.