1. اولویت‌های سیاستی
  2. >
  3. امنیت منطقه‌ای و تهدید افراط‌گرایی

نوع مطلب: مرور سیاست

1 اردیبهشت 1397 ساعت 13:11 شماره مسلسل: 3300558

ایران و اسرائیل: نقاط کانونی سیاست‌های منطقه‌ای بن سلمان

ایران و اسرائیل: نقاط کانونی سیاست‌های منطقه‌ای بن سلمان

ولیعهد جوان سعودی به دنبال آن است تا در مسیر به اصطلاح مدرنیزه‌کردن کشورش، حمایت اسرائیل و آمریکا را کسب کند و این مسئله خود مستلزم پیش‌شرط‌هایی مانند مقابله با ایران و نزدیکی به اسرائیل است.

مقدمه

محمد بن سلمان، ولیعهد جوان سعودی، با اقدامات خود سیاستهای منطقهای عربستان را دچار تغییراتی کرده است. انگارههای حاکم بر رفتار بن سلمان باعث شده اقدامات وی مشی ضدایرانی و در هماهنگی با واشنگتن و تل آویو باشد. درواقع، ولیعهد جوان سعودی به دنبال آن است تا در مسیر به اصطلاح مدرنیزهکردن کشور حمایت اسرائیل و آمریکا را کسب کند و این مساله خود نیازمند پیششرطهایی مانند مقابله با ایران و نزدیکی به اسرائیل است. ازاینرو، بن سلمان به تازگی در اظهاراتی ایران و اسرائیل را محور سخنان خود قرار داده است.

دفاع از موجودیت اسرائیل

محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، در مصاحبهای قدم نهایی در راه شناسایی اسرائیل را برداشت و در عمل و به طور رسمی از موجودیت اسرائیل دفاع کرد. ولیعهد سعودی در گفت‌وگو با مجله آتلانتیک آمریکا اظهار داشت، در صورت تحقق صلح منافع بسیاری بین اسرائیل و شورای همکاری خلیج فارس و کشورهایی نظیر مصر و اردن وجود خواهد داشت. وی درباره اینکه آیا به حق ملت فلسطین برای دستیابی بر بخشی از اراضی اشغالی اعتقاد دارد یا نه گفت: «به تصور من، این حق اسرائیلی‌ها و فلسطینی‌هاست که در سرزمین خود زندگی کنند.» ولیعهد عربستان با ادعای اینکه تنها نسبت به حقوق ملت فلسطین و مسجدالاقصی نگران است،‌ گفت: «ما هیچ اعتراضی به موجودیت هیچ ملت دیگری نداریم.» بن سلمان اظهار داشت: «فلسطینی‌ها و اسرائیلی‌ها حق داشتن کشور خود را دارند، اما درعینحال باید ما توافق صلحی را برای تضمین ثبات برای همه و ایجاد روابط عادی داشته باشیم.»

به نظر می‌رسد ترامپ در اعلام قدس به عنوان پایتخت اسرائیل با عربستان هماهنگی‌هایی داشته است.

برای اولینبار از زمان آغاز درگیری عربی-اسرائیلی از 1948م، بن سلمان به عنوان رهبر یک کشور عربی اظهار داشت به حق یهودیان در داشتن سرزمین در بخشی از خاک اجداد خود ایمان دارد، تا جایی که «دنیس راس» که در چند دولت آمریکا مسئول پرونده درگیری عربی-اسرائیلی بوده، گفت این بار نخست است که حقوق تاریخی یهودیان به رسمیت شناخته میشود، زیرا رهبران میانهرو عرب پیشتر از اسرائیل به عنوان «وضعیتی انجامشده» یاد میکردند و بههیچوجه «خط قرمز» را نقض نکردند. ولیعهد سعودی در طول مصاحبه طولانی (20 صفحهای ) با آتلانتیک حتی یک بار کلمه «کشور فلسطین» را به زبان نیاورد و به قدس اشغالی به عنوان پایتخت آن اشاره نکرد و فقط به این نکته اکتفا کرد که به حق فلسطینیها و اسرائیلیها در برخورداری از سرزمین خاص خود ایمان دارد (1).

البته باید تاکید کرد که عربستان هیچگاه به عنوان کشور حامی مقاومت فلسطین شناخته نشده است. طرح صلح عربی که در 2002م از طرف عربستان مطرح شد نیز گویای نوع نگاه عربستان به پرونده فلسطین بوده است. به تازگی، دونالد ترامپ از انتقال پایتخت اسرائیل از تلآویو به قدس خبر داد که با حمایت تلویحی عربستان هموار شد. خبرگزاری رویترز اعلام کرد که عربستان با اعطای کمکی 100 میلیون دلاری به تشکیلات خودگردان فلسطین تلاش میکند مقامات فلسطینی را متقاعد کند با طرح رئیسجمهور آمریکا برای قدس به عنوان پایتخت رژیم صهیونیستی موافقت کنند (2). همچنین، مسؤولان جنبش فتح فاش کردند فرستاده ویژه رئیسجمهور آمریکا طرح جدیدی را از سوی واشنگتن به پادشاه عربستان ارائه داده و وی نیز بهنوبه خود و با اعمال فشار از سوی آمریکا برای انجام «معامله قرن»،‌ این طرح را به رئیس تشکیلات خودگران فلسطین عرضه کرد. از جمله مفاد طرح آمریکایی این است که تشکیلات خودگردان در ازای قبول تشکیل دو دولت، بهتعویقافتادن بررسی مساله قدس و عادیسازی کامل روابط اعراب با اسرائیل کمک‌های مالی سخاوتمندانه‌ای دریافت کند.

روزنامه انگلیسی تایمز نیز نوشت که محمود عباس، رئیس تشکیلات فلسطین، زمانی که به دعوت عربستان راهی ریاض شد، به او اطلاع داده شد که یا با طرح آمریکا موافقت و یا استعفا کند و گزارشها حاکی است که عباس با پیشنهاد مبنی بر انتخاب شهرک ابودیس واقع در اطراف قدس به عنوان پایتخت کشور فلسطین به جای بیتالمقدس مخالفت کرده است (3). بنابراین، به نظر میرسد ترامپ در اعلام قدس به عنوان پایتخت اسرائیل با عربستان هماهنگیهایی داشته است. به نظر میرسد بن سلمان در راه رسیدن به تخت پادشاهی هنوز مجبور به اعطای امتیازات بیشتری به آمریکا است، چرا که وی تنها به لطف و مدد حمایتهای ترامپ بود که توانست به عنوان ولیعهد عربستان انتخاب شود. بههمیندلیل، عبور بن سلمان از خطوط قرمز جهان اسلام یعنی شناسایی اسرائیل میتواند به نوعی باج بن سلمان به ترامپ تفسیر شود. درهمینارتباط، خالد الفرحان، شاهزاده مخالف سعودی، در گفت‌وگو با شبکه تلویزیونی «الحوار» در این مورد فاش کرد: «آمریکا و اسرائیل شروطی را برای محمد بن سلمان، ولیعهد سعودی، قبل از منصوبشدن به پادشاهی تعیین کردهاند که از جمله این شروط تضمین امنیت دریانوردی اسرائیل از طریق تنگه تیران و عادیسازی علنی با اسرائیل است. آخرین مورد نیز لزوم تایید و حمایت بن سلمان از طرح موسوم به معامله قرن است که در آن از حق فلسطینیها در شهر قدس چشمپوشی شده است». این شاهزاده سعودی شرط دیگر را سهیمکردن رژیم اسرائیل در پروژه اقتصادی و گردشگری «نئوم» محمد بن سلمان در کنار مصر و اردن برشمرد و گفت: «سلمان بن عبدالعزیز، شاه سعودی، در حال حاضر از صحنه رویدادها غایب است و از 2012م دچار بیماری آلزایمر شده است».

درواقع، این اقدام بن سلمان باعث خواهد شد که مسیر اسرائیل برای انتقال پایتخت به قدس هموار شود. از زمانی که ترامپ این ایده را مطرح کرد کشورهای مختلف جهان به شدت با آن به مخالفت پرداختند و جز چند کشور هیچ بازیگری از این طرح حمایت نکرد. ازاینرو، در سایه مخالفتهای جهانی امکان عملیاتیشدن انتقال پایتخت آمریکا با چالشهای زیادی مواجه است. دراینشرایط، حمایت عربستان از اسرائیل و تایید موجودیت این رژیم میتواند بخشی از فشارها بر ترامپ را کاهش دهد، چراکه عربستان با وجود حرمین شریفین در جهان اسلام جایگاه ویژهای داشته و این ظرفیت در 8 دهه گذشته در اختیار قبیله آل سعود قرار گرفته است، ظرفیتی که به عنوان ابزاری در جهت تحقق اهداف آل سعود تبدیل شده است. برایناساس، تایید مشروعیت رژیم صهیونیستی از سوی عربستان، «معامله قرن» نامیده شده و میتواند بهرسمیتشناسی اسرائیل را یک گام به جلو ببرد (4). درواقع، میتوان اقدام بن سلمان در شناسایی موجودیت اسرائیل را از آخرین باجهای وی به ترامپ قبل از رسیدن به تخت پادشاهی دانست.

تایید مشروعیت رژیم صهیونیستی از سوی عربستان، «معامله قرن» نامیده شده و می‌تواند به‌رسمیت‌شناسی اسرائیل را یک گام به جلو ببرد.

تکفیرپروی و تاکید بن سلمان بر محور شرارت؟!

محمد بن سلمان، علاوهبر شناسایی اسرائیل، بخشی از مصاحبه خود را هم به ایران اختصاص داد. وی در مصاحبه با نشریه آمریکایی آتلانتیک، بازسازی ایده «خلافت اسلامی» را به آنچه «مثلث شرارت» میخواند، نسبت داده است. وی اظهار داشت ایران، گروه اخوانالمسلمین و گروه داعش، اضلاع این مثلث، سعی دارند «مسلمانان را به ایجاد امپراطوری اسلامی» تحریک کنند. ولیعهد سعودی در این مصاحبه افزود وظیفه «گسترش کلام خدا» که بر عهده هر مسلمان است، با انتشار کتابها و راههای دیگر انجام میشود و «نیازی به مبارزه برای گسترش اسلام نیست». بن سلمان در مصاحبه با این نشریه آمریکایی «گسترش عقاید افراطی شیعه» توسط ایران بعد از انقلاب 1357هخ را دلیل برشمردن این کشور در مثلث شرارت خوانده و گفت: «آنها بر این باورند که امام غائب باز میگردد و حتی دامنه اسلام را به آمریکا گسترش میدهد.» این اظهارات بن سلمان بسیار عجیب بود، چرا که عربستان خود از منابع مهم پرورش تروریست در خاورمیانه و بیثباتیهای منطقهای ناشی از نشر افکار وهابی در منطقه است.

عربستان همواره به عنوان مهمترین منبع فکری برای تروریستها معرفی شده است. اسامه بن لادن، رهبر سابق القاعده، تبعه عربستان بود و با اتکا به آموزههای وهابیت اقدامات خود را انجام داد. درواقع، مشی متعصبانه و قرائت بسیار متحجرانه وهابیت از اسلام باعث شده پیروان این مکتب انحرافی به راحتی به اقدامات تروریستی اقدام کنند. پیوند وهابیت سعودی با تروریسم چنان ملموس است که متفکران و رسانههای کشورهای غربی نیز به این امر اعتراف کرده اند. سوزانه شرودر، رئیس مرکز تحقیقات اسلامی فرانکفورت آلمان، در این مورد تاکید کرد عربستان در ۵۰ سال گذشته دست‌کم ۷۶ میلیارد یورو صرف صدور جنبش مذهبی وهابیت کرده است؛ جنبشی که اساس افراطگرایی و جهادگرایی اسلامی در سراسر جهان است. فرید زکریا، تحلیلگر ارشد آمریکایی و از کارشناسان روابط بین‌الملل، در شبکه سی‌ان‌ان نیز در یادداشتی وهابیگری عربستان را ریشه تروریسم خوانده است. وی تاکید دارد: داعش، ‌عقایدش را از روایت وهابیگری عربستان سعودی می‌گیرد. همانطوری که امامت سابق مسجد اعظم پادشاهی سعودی گفت،‌ داعش «از اصول ما که در کتابهای ما قابل یافتن است، بهره‌برداری کرده. ما همان نظرات را البته به روشی پالایش شده، دنبال می‌کنیم» (5).

همچنین، بنیاد خانه آزادی آمریکا اعلام کرد: پشتیبانی مالی و لجستیک عربستان از افراد، مؤسسات و گروههای تروریستی در دنیا نقش تعیینکنندهای در ترویج فرهنگ کینهتوزی و نفرت پیروان سلفیه تکفیری و وهابیت علیه دیگران داشته است. در این گزارش آمده است: همه اسنادی که در تهیه گزارشهای خود پیرامون عربستان و اقدامات این کشور برای انتشار کینهتوزی و نفرت از آنها استفاده کرده، توسط نهادهای رسمی این کشور یا سفارتخانههای عربستان و یا نهادهای مذهبی رسمی این کشور و مساجد و مدارس دینی آن تهیه و توزیع شده است (6). روزنامه تلگراف هم در گزارشی درباره وهابیت در عربستان و ارتباط آن با گسترش تروریسم در کشورهای مختلف، نوشت: ایدئولوژی این تفکر افراطی توانسته تعدادی از کشورهای جهان را هدف هجوم خود قرار دهد. به نوشته تلگراف، ریشههای گروه تروریستی داعش به وهابیت باز میگردد که تفکری افراطی است و در عربستان از قرن ۱۸م برقرار است. این وهابیت هماکنون در سراسر جهان تاثیر منفی دارد (7).

در شرایط کنونی، ایران در منطقه توانسته با تشکیل ائتلافی سهگانه با روسیه و ترکیه علیه تروریستها نقشآفرینی کند. ترکیه که از مهمترین حامیان گروههای تروریستی بود و بخش بزرگی از بحران سوریه به دلیل مداخلههای مخرب ترکیه در سوریه بود، پس از شکست پروژه براندازی داخلی، در سوریه تغییر مسیر داد و به کشوری ضدداعش تبدیل شد. این مساله شکستی بزرگ برای ائتلاف غربی -عربی -عبری علیه محور مقاومت بود. بههمیندلیل، بن سلمان با هدف مقابله با نفوذ ایران در جهان عرب به دنبال تشکیل مثلثی از عربستان، اسرائیل و آمریکا است. این مثلث مهمترین هدف خود را جنگافروزی و بیثباتی در خاورمیانه با تمسک به حربه ایرانهراسی قرار دادهاند. درواقع، بن سلمان در قالب این ائتلاف سعی دارد با معرفی ایران به عنوان ضلعی از اضلاع مثلث شرارت زمینه را برای برخورد نظامی احتمالی با ایران فراهم کند. بهویژه اینکه طیف جنگطلب آمریکا اکنون در کاخ سفید گرد هم آمده و سیاستهای آمریکا در مورد برخورد با ایران از وهله اعلانی وارد مرحله اعمالی شده است. درکل، میتوان اقدامات اخیر بن سلمان در مورد دفاع از موجودیت اسرائیل و معرفی ایران به عنوان کشوری از محور شرارت را به عنوان تلاشی در جهت تشکیل و تعمیق ارتباط سه بازیگر منطقهای و بینالمللی عربستان، اسرائیل و آمریکا دانست؛ اقدامی که هدف اصلی آن در درجه اول بهقدرترسیدن محمد بن سلمان در عربستان و در گام بعدی، فراهمکردن زمینه برای برخورد با ایران است.

منابع

1-https://www.mashreghnews.ir/news/843769
2- http://www.irna.ir/fa/News/82757777.
3- http://fa.alalam.ir/news/3207711
4- http://basirat.ir/fa/news/310556
5-https://www.yjc.ir/fa/news/6103629
6- http://www.tahrear.com/fa/article/46-پیوند-مذهب-و-شمشیر-عربستان-سعودی-خاستگاه-تروریسم-تکفیری-در-جهان.
7-http://www.shia-news.com/fa/news/115162

استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.
متون سیاستی منتشر شده در شمس، بیانگر دیدگاه نویسندگان بوده و لزوما نظر این شبکه نیست.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.