1. اولویت‌های سیاستی
  2. >
  3. امنیت منطقه‌ای و تهدید افراط‌گرایی

نوع مطلب: مرور سیاست

17 اسفند 1396 ساعت 01:37 شماره مسلسل: 3300517

اختلافات عربستان و امارات در جنوب یمن و آینده پیش رو

اختلافات عربستان و امارات در جنوب یمن و آینده پیش رو

روابط عربستان و امارات در ماه‌های اخیر در جنوب یمن وارد فاز تنش شده است. ریشه این اختلافات چیست و چه آینده‌ای در انتظار یمن در پرتو اختلافات عربستان و امارت خواهد بود؟

مقدمه

روابط عربستان و امارات در ماههای اخیر در جنوب یمن وارد فاز تنش شده است. همراهی دو کشور از فروردین 1394هخ در تجاوز به یمن باعث شده بود همه ریاض و اوظبی را دو متحد در یمن بدانند، اما به نظر می‌رسد تفاوت در اهداف بین دو کشور باعث شده نیروهای تحت حمایت عربستان و امارات بارها در برابر یکدیگر صفآرایی کنند و حتی به تازگی، این مساله به درگیری شدید و محاصره کاخ ریاست جمهوری در عدن منجر شود. با این حال، ریشه این اختلافات چیست و چه آیندهای در انتظار یمن در پرتو اختلافات عربستان و امارت خواهد بود؟

ریشه اختلافات امارات و عربستان در یمن

عربستان و امارات در فروردین 1394هخ براساس یک توافق نانوشته اقدام به حمله به یمن و تقسیم حوزههای نفوذ خود کردند. بر این اساس، عربستان بیشترین منافع خود در یمن را در شمال این کشور و مقابله با پیروزی های انصارالله میدانست. در مقابل، امارات نیز منافع خود را در جنوب یمن جستجو میکرد. تحولات میدانی باعث برهمخوردن این اتحاد نانوشته شده و عربستان در عمل در جنوب یمن فعالیت میکند و این مساله به معنای تقابل اهداف دو کشور است. علاوه بر این، شواهد میدانی نشاندهنده این است که همراهی امارات با ریاض در عرصه یمن چندان پررنگ نبوده و حتی امارات اکنون چندان مایل به پیروزی عربستان در این جنگ نیست چرا که عربستان بر خلاف توافقات خود با ابوظبی، عناصر طرفدار امارات در دولت مستعفی یمن را به نوعی به حاشیه رانده و حتی از کابینه اخراج کرده است. بنابراین، اختلافات دو کشور بسیار زیاد است، اما نزدیک بودن محمد بن سلمان، ولیعهد سعودی، به محمد بن زاید، ولیعهد ابوظبی، مانع از تشدید اختلافات شده است. به هر شکل، به نظر می‌رسد این اختلافات نمی تواند تا ابد پنهان باقی بماند.

همراهی امارات با ریاض در عرصه یمن چندان پررنگ نبوده و حتی امارات اکنون چندان مایل به پیروزی عربستان در این جنگ نیست.

دیوید هرست طی مقاله ای که در پایگاه خبری میدل ایست آی منتشر شد، بر این امر تاکید دارد و مینویسد که رقابت و درگیری میان امارات و عربستان درباره یمن، رقابتی بر سر رهبری جهان سنی عرب است. هرست، همچنین، تاکید دارد که امارات میکوشد تا انتقال قدرت در یمن توسط عربستان با مشکل مواجه شود و دولت عبدربه منصورهادی که برخی از اعضای حزب اصلاح وابسته به گروه اخوان المسلمین را در خود جای داده است را با ناکامی مواجه سازد و به جای آن احمد علی صالح پسر رئیس جمهور سابق یمن و فرمانده سابق گارد جمهوری و سفیر سابق یمن در امارات را به کرسی ریاست جمهوری بنشاند. هر چند این تحلیل پیش از حوادث صنعا و کشته شدن علی عبدالله صالح منتشر شده است، به میزان زیادی با واقعیتهای میدانی و سیاسی یمن همخوانی دارد و امارات تلاش زیادی کرد عبدالله صالح را با خود همراه کند تا بدینگونه نقش عربستان در یمن را کاهش دهد، اما کشتهشدن وی باعث برهمخوردن تمامی معادلات در این مورد شد و به همین دلیل، اختلافات عربستان با امارات بار دیگر تشدید شده است. (1)

در ژوئن 2016م، اختلافات عربستان و امارات در یمن بالا گرفت و به‌دنبال آن، مقامات ابوظبی از سطح همکاری خود با ائتلاف سعودی علیه یمن تا حدود زیادی کاستند. اختلافات عربستان و امارات از آنجا آغاز شد که منصور هادی، خالد بحاح، نخست‌وزیر دولت فراری و مستعفی خود را که البته مورد حمایت مقامات امارات بود، از کار برکنار کرد. پس از برکناری وی، فردی به نام ژنرال الأحمر به جای بحاح در پست نخست‌وزیری قرار گرفت که به سرسپردگی به عربستان سعودی معروف بود. این اقدام منصور هادی، خشم مقامات ابوظبی را برانگیخت و موجب شد آنها به سهمخواهی در قبال نقش‌آفرینی خود در قالب ائتلاف سعودی روی آورند. ساموئل رامانی، استاد و پژوهشگر دانشگاه آکسفورد، پیش بینی کرده در آینده تنشی در روابط عربستان سعودی و امارات متحده عربی به دلیل اختلافات اساسی در سیاستهای خارجی به وجود آید. وی، همچنین، تاکید داشته پیمان دو کشور در حال حاضر ضعیف تر از آن چیزی است که دیده میشود.

دور جدید تنشها

اوایل بهمنماه «رهبران جنوب یمن» و «شورای انتقالی جنوب» که تحت حمایت امارات قرار دارند، در اعتراض به «فساد» مسئولان دولت مستعفی وابسته به عربستان، نشستی در «عدن» برگزار و در این شهر حالت فوق‌العاده اعلام کردند. سران جنوب در این جلسه خواستار براندازی دولت «عبدربه منصور هادی» رئیس‌جمهور مستعفی یمن شدند. همچنین، در این نشست بیانیهای با عنوان «حالت فوق‌العاده» در عدن و آغاز تدابیر برای «براندازی دولت قانونی» به ریاست «احمد بن دغر» (نخستوزیر دولت مستعفی)، پس از متهم کردن او به «فساد»، صادر شد. شورای انتقالی جنوب یمن به منصور هادی، رئیس جمهور مستعفی یمن، تا یکشنبه(8 بهمن 1396هخ) برای انحلال کابینه به ریاست احمد عبید بن دغر مهلت داده بود. با نزدیک شدن به پایان این ضرب الاجل، اوضاع جنوب یمن بسیار ملتهب شد. حتی نیروهای تحت حمایت امارات کاخ المعاشیق را نیز محاصره کردند و خبرهایی منتشر شد که نشان میداد عناصر مسلح وابسته به «شورای انتقالی جنوب» یمن تحت حمایت امارات به کاخ «المعاشیق» شهر عدن که در آن مسئولان محلی و نظامی وابسته به دولت مستعفی یمن تحت حمایت عربستان مستقر هستند، حمله کرده‌اند.

همچنین، عناصر وابسته به «شورای انتقالی جنوب» یمن به محض سفر «احمد عبید بن دغر»، نخست‌وزیر دولت مستعفی این کشور، به عربستان در اواخر بهمن ماه، به سمت کاخ المعاشیق حرکت کرده و بر این کاخ که مقر دولت بن دغر است، تسلط یافتند. منابع محلی تاکید کردند که عناصر وابسته به شورای انتقالی جنوب یمن تعدادی از وزرا و فرماندهان نظامی دولت بن دغر را هم که در کاخ المعاشیق حضور داشتند، بازداشت کرده‌اند.

شورای انتقالی جنوب که با حمایت امارات و با هدف جدایی جنوب یمن از شمال آن تشکیل شد، سبب افزایش گسل اختلافات میان امارات و عربستان بر سر جنوب یمن شده است.

شورای انتقالی جنوب که با حمایت امارات و با هدف جدایی جنوب یمن از شمال آن تشکیل شد، سبب افزایش گسل اختلافات میان امارات و عربستان بر سر جنوب یمن شده است. ابوظبی که از گذشته به دنبال ایجاد عمق راهبردی در یمن بود، ‌اکنون، در پی امتداد نفوذ و موقعیت ژئواستراتژیک خود در سواحل و جزایر جنوبی یمن تا منطقه شاخ آفریقا است. امارات به منظور رسیدن به این هدف راهبردی برای کاهش نفوذ سنتی ریاض در یمن و منطقه جنوبی، تلاش میکند و در این راستا برای تضعیف دولت مستعفی هادی و جدایی جنوب یمن میکوشد. (2)

تقابل اهداف امارات و عربستان در جنوب یمن

عربستان و امارات هر کدام به دنبال رسیدن به بخشی از اهداف خود هستند. این مساله باعث شده تقابل اهداف دو کشور باعث ایجاد تنش شود. چند عامل باعث شده دو کشور وارد نوعی رقابت و تنش در جنوب یمن شوند.

-نخست، جایگاه راهبردی یمن است؛ بهطوریکه پیشروی عربستان در یمن، با توجه به جایگاه راهبردی دریای سرخ و اقیانوس هند، امتیازهای اقتصادی بزرگی را برای عربستان به دنبال خواهد داشت. این موضوع سبب می‌شود عربستان شورای همکاری خلیج فارس را در کنترل داشته باشد و نقش امارات کمرنگ شود. همین مساله باعث شده امارت نیز بر حجم فعالیتهای خود در یمن بیفزاید.

- دوم، رهبری جهان عربی سنی است. به نظر میرسد امارات از تلاشهای عربستان برای تقسیم رهبری جهان عربی سنی با ترکیه خرسند نیست. امارات خود را شایسته این جایگاه به جای ترکیه میداند. این موضوعی است که وزیر امور خارجه امارات هم به آن اشاره کرده است. همین مساله به تازگی باعث نوعی اختلاف بین مقامات امارات و عربستان نیز شد.

-سوم، اینکه امارات به طور سنتی با اخوانالمسلمین سردشمنی دارد. امارات از افزایش نفوذ حزب الاصلاح در یمن که از حمایت بالای عربستان برخوردار است، نگران است. این، در شرایطی است که در دوره «سلمان بن عبدالعزیز» روابط اخوانالمسلمین با عربستان بهبود یافته است.

- چهارم، اینکه عربستان به نفت یمن چشم دوخته است. این کشور تلاش میکند میدان نفتی «واعد» را که در استان الجوف واقع شده، به کنترل خود درآورد. عربستان در صورتی که بتواند به این خواستهها دست یابد، افزون بر افزایش تولید نفت، میتواند به جای استفاده از تنگه هرمز در خلیج فارس، از دریای عرب نفت خود را صادر کند. (3) همین مساله باعث تشدید رقابت دو کشور برای تسلط بر مناطق نفتی یمن شده است.

آینده پیش رو

اختلافات عربستان و امارات باعث شده کارشناسان نسبت به این مساله از دو زاویه نگاه کنند:

چشم‌انداز اول: برخی از کارشناسان معتقدند که اختلافات عربستان و امارات در یمن بسیار سطحی و در واقع، به نوعی نمایش شبیه است چرا که دو کشور در سه سال گذشته در کشتار مردم یمن با هم اتحاد داشتهاند و اکنون نیز اختلافات جزیی دو کشور نمیتواند به معنای دشمنی و تنش بین طرفین باشد. در واقع، استدلال این کارشناسان این است که عربستان و امارات به دنبال آن هستند یمن را به سه کشور تقسیم کنند. به این صورت که جنوب یمن به عنوان یک کشور تحت حمایت و نفوذ امارات باشد. مارب دومین کشور است که تحت تسلط اخوانی‌ها قرار می‌گیرد و عربستان در این منطقه صاحب نفوذ خواهد بود و در نهایت، شمال یمن که تحت تسلط انصارالله خواهد ماند. در این ارتباط، مجتهد شاهزاده افشاگر سعودی درباره درگیری‌های مسلحانه بین نیروهای تحت حمایت امارات و نیروهای منصور هادی نوشت: «بر عکس، اینکه گفته می‌شود امارات و عربستان در عدن جنگ نیابتی دارند، این دو هیچ اختلافی با یکدیگر بر سر تقسیم یمن ندارند.»

چشم‌انداز دوم: اما بر خلاف نگاه نخست، عده ای دیگر از کارشناسان معتقدند که عربستان و امارات در یمن به صورت واقعی دچار تقابل منافع شدهاند. در واقع، تلاشهای عربستان در منطقه که به دنبال آن است که خود را به عنوان مهمترین کشور عربی و به نوعی پیشقراول جهان عرب در منطقه معرفی کند، باعث شده امارات با اعتراض نسبت به این رفتار به دنبال انتقام و به نوعی جبران در یمن باشد. از این رو، امارات تلاش دارد در دولت مستعفی یمن زمینه را برای اخراج اعضای وابسته به حزب اخوانی الاصلاح فراهم کند و در ضمن، نیروهای وفادار به خود را وارد کابینه کند.

در کل، میتوان گفت که هر کدام از این دو سناریو میتواند دربرگیرنده بخشی از واقعیتهای میدانی در یمن باشد. عربستان و امارات به دنبال تجزیه یمن بودهاند و تقسیم این کشور به 6 اقلیم نیز موید این مساله است. البته، با توجه به شرایط میدانی و سیاسی، این طرح در دو سال گذشته به نوعی به حاشیه رفته است. از سوی دیگر، امارات به دنبال آن است جنوب یمن را تحت نفوذ خود درآورد و ورود عربستان به مسائل جنوب باعث تقابل دیدگاه دو طرف خواهد شد. همین مساله در ماههای اخیر به صفآرایی حامیان دو طرف در جنوب منجر شده است. در کل، باید گفت این نوع تقابل و اختلاف بین امارات و عربستان در جنوب یمن حکایت از نوعی تنگای سیاسی- نظامی بوده که به این صورت بروز پیدا کرده است.

پانوشتها

1- http://iuvmpress.com/fa/27290

2- https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/3352871-پیدا-پنهان-اختلاف-عربستان-امارات-در-جنگ-یمن

3- همان

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.