1. اتاق فکر استان‌ها

نوع مطلب: خبر

هرمزگان 18 بهمن 1393 ساعت 10:42

مشکلات نظام آموزش عالی در استان هرمزگان

مشکلات نظام آموزش عالی در استان هرمزگان

سومین جلسه اتاق فکر استان هرمزگان در تاریخ 10 بهمن 1393 در دانشگاه هرمزگان با حضور اعضای هیئت‌علمی این دانشگاه (دکتر احمدی، رئیس دانشکده علوم انسانی، دکتر زینلی، معاونت پژوهشی و فناوری دانشگاه، دکتر شیخی رییس دانشگاه، دکتر مرادی، معاون فرهنگی اجتماعی دانشگاه و جاودان مدیر اتاق فکر استان)با هدف بررسی مشکلات نظام آموزش عالی و عدم کارایی برنامه‌های کنونی در جهت رفع مشکلات اجتماعی، تولید و نوآوری برگزار شد.

مقدمه

تمایل ذاتی انسان‌ها برای شناخت خود و محیط اطراف، موجب پیشرفت­های چشمگیری درزمینه های علوم زیستی، شیمی، فضایی و انسانی را به دنبال داشته است. تا آنجا که بشر توانست با پشت سرنهادن خرافات به پژوهش‌ها و بررسی‌های علمی دقیق، خودش را از سرگردانی نجات داد. ازاین‌رو، ذهن جستجوگر انسان هرچه به درون خویش عمیق‌تر نگریست با یافتن پاسخ سؤال­هایش پرسش­های دیگری پدید آمد که پاسخ به آن‌ها موجب تلاش برای شناخت بیشتر فلسفه هستی و آفرینش در کره هستی گردید.

یکی از مهم‌ترین عوامل مؤثر در تحقق سیاست‌های علمی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی مربوط به‌نظام آموزش عالی آن کشور هست؛ زیرا نظام آموزش عالی به‌عنوان اصلی‌ترین نهاد و مرکز تولید اندیشه، نوآوری و خلاق یک جامعه محسوب می‌شود. لذا، نظام دانشگاهی‌ نسبت‌ به‌ نیازهای‌ جامعه باید پاسخگو باشد؛ چراکه‌ ‌سرعت علم و فناوری امروزی کشورها را در شرایطی قرار داده که ایجاد برنامه­های اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی خود را مبتنی بر برنامه‌های منبعث از افکار علمی بناشده‌اند. لذا، جوامعی که نتوانند از توان فکری و اندیشه‌های علمی نخبگان خود برای بهینه‌سازی جامعه خود استفاده کنند ممکن است در میان جوامع دیگر نتوانند، به موفقیت‌های قابل‌توجهی دست پیدا کنند و همچنان به‌عنوان کشورهای همیشه درحال‌توسعه و یا جهان سوم باقی بمانند.

فلسفه اصلی دانشگاه باید کمک به حل مشکلات اجتماعی به کمک روش‌های علمی-پژوهشی باشد. دانشگاه باید بتواند با به‌کارگیری نیروهای اندیشمند و نخبه به‌طور علمی کمکی به حل مشکلات اجتماعی بنماید؛ اما علیرغم وجود متعدد مراکز آموزش عالی در استان هرمزگان (76 مؤسسه آموزش عالی و 92196 دانشجو) تاکنون قدم قابل‌توجهی برای رفع مشکلات اجتماع برداشته نشده است. برای مثال، استان هرمزگان پایگاه اصلی تولید مرکبات در ایران ازجمله لیموترش بود، اما با ورود بیماری جاروک طی ده‌ساله گذشته اینک اثری از لیموترش را باقی نگذاشته است. جای سؤال این است که پس وظیفه دانشکده‌ها، رشته‌ها، اساتید، دانشجویان و پژوهشگران کشاورزی چیست؟ در اینجا دانشگاه فقط به معنای مدرسه‌ای بزرگ‌تر پیدا می‌کند که صرفاً به حفظ و ارائه مطالب نظری می‌پردازد.

.

تحقیقات پیشین

در هریک از جوامع پیشرفته تربیت و تأمین نیروهای متخصص موردنیاز کشور توسط آموزش عالی انجام می‌گیرد. لذا، می‌توان گفت که بین توسعه یک کشور، کیفیت آموزش و نیروهای متخصص رابطه مستقیمی وجود دارد. دانشگاه در صورتی می‌تواند جامعه را متحول کند که بتواند برگشت‌پذیری سرمایه‌های مصرفی را جبران کند و علاوه بر این برای جامعه شکوفایی، نوآوری و پویایی را به ارمغان آورد. بسیاری از دانشگاه‌های جهان به‌عنوان‌مثال، دانشگاه تگزاس تک و اوهایو میزان درآمد سالانه آن‌ها حاصل از فروش طرح‌ها، ایده‌ها و برنامه‌ها به‌اندازه بودجه سرانه چند کشور هست.

.

راهکارها و پیشنهاد‌ها

با توجه به وجود مراکز متعدد آموزشی در شهرهای کوچک (دانشگاه آزاد، دانشگاه پیام نور، دانشگاه غیردولتی، غیرانتفاعی و دانشگاه جامع علمی کاربردی و بعضاً بدون حتی یک هیئت‌علمی و یا داشتن فضای کالبدی آموزشی، کارگاهی و آزمایشگاهی نامناسب) پیشنهاد می‌شود این واحدهای دانشگاه به‌طور منسجم و به مرکزیت یک واحد در هم ادغام نشوند تا هم از پراکندگی و ازدیاد نیروها کاسته شود و هم با تراکم امکانات و نیروهای انسانی ازجمله هیئت‌علمی بتوان کیفیت‌بخشی آموزشی امیدوار شد.

همچنین، با توجه به عدم رابطه زمینه کار و صنعت برای بسیاری از رشته­ها، فارغ‌التحصیلان این رشته‌ها هم‌اکنون احساس بطالت، ناامیدی و سرخوردگی دارند (به‌عنوان‌مثال، رشته‌های ادبیات فارسی، زمین‌شناسی، الهیات، منابع طبیعی، زمین‌شناسی و شیلات). لذا بهتر است ضمن ایجاد رشته‌های جدید ازجمله رشته‌های بین‌رشته‌ای به علوم جدید و کاربردی همراه با امکانات و آزمایشگاه متناسب با شرایط منطقه­ای و محلی توجه بیشتری صورت گیرد و برای استخدام افراد به تخصص آن­ها در ارتباط با رشته و شغل توجه بیشتری گردد. به‌عنوان‌مثال، بجای پذیرش تعداد زیاد دانشجویان در هر یک از رشته‌های کشاورزی کنونی، به کشف، تولید و بهره‌وری گیاه آلوورا و یا شیوه تهیه غذای سالم از جلبک‌های دریایی همراه با امکانات، آزمایشگاه تولید، مراکز تحقیقاتی برای گیاهان دارویی و حتی فراهم کردن جایگاه مصرف آن در بازار فراهم شود. لیکن امروزه در بسیاری از دانشگاه‌ها فقط رشته دایر شده و از امکانات میدانی و آزمایشگاهی خبری نیست.

موضوع دیگری که اینک به نظر می‌رسد جای آن تا حدودی در آموزش عالی فعلی خالی باشد، الزامات اخلاقی است که این امر تأثیر بسیار ناخوشایندی بر کارهای پژوهشی بر جای گذاشته است. به‌عنوان‌مثال، هر فصل (ترم) هزاران پایان‌نامه دوره کارشناسی ارشد مورد دفاع قرار می‌گیرد که شاید کم­تر از یک درصد آنان بتواند گره ای از مشکلات اجتماع بگشاید و کاربرد مفیدی داشته باشد. لذا، بهتر است کارهای پژوهشی اولویت‌بندی شده و از دانشجویان به راهنمایی استاد خواسته شود تا به حل آن مسئله یا موضوع بپردازند.

یکی دیگر از ضعف‌های سیستم آموزشی دانشگاه‌های کنونی نبود سرفصل‌های مرتبط با مسئولیت‌پذیری، روابط اجتماعی، مهارت‌های زندگی، کارآفرینی و خودآگاهی و خود مراقبتی هست. پیشنهاد می‌شود به‌جای دروس عمومی دوره کارشناسی این سرفصل‌ها و عناوین گنجانده شود.

علاوه بر این‌ها، انتخاب گزینش و جذب اعضای هیئت‌علمی فقط بر مبنای توانایی علمی باشد دخالت دادن گرایش‌های سیاسی و رابطه‌ای موجب افت شرایط علمی و نخبگی در دانشگاه‌ها می‌شود.

توجه بیش‌ازحد به بومی پذیری رشته‌های دانشگاهی، فرایند جامعه‌پذیری و اجتماعی شدن دانشگاه‌ها را کاهش داده و تبادل فرهنگی- اجتماعی را ضعیف کرده است.

کمبود امکانان اولیه در بسیاری از دانشگاه‌ها ازجمله فضای آموزشی مناسب، آزمایشگاهی و کارگاه‌ها باعث آسیب و کاهش کیفیت آموزش عالی شده است. فرایند چگونگی ارزیابی اعضای هیئت‌علمی ضعیف هست، لذا بخش آن بهتر است مستمر و بر مبنای آموزش‌های ضمن خدمت مداوم باشد.

منابع و سرفصل‌های بسیاری از رشته‌ها و درس‌ها از کارآمدی و به‌روز بودن لازم برخوردار نیست و می‌باید توسط کارگروه‌های متخصص و مطلع مورد بازبینی همه‌جانبه قرار گیرند. هنوز سیستم آموزشی بر حفظیات تأکید کرده و دانشجو را شب امتحانی بار آورده است. امروزه اکثر دانشجویان اصولاً بر مدرک‌گرایی تأکیددارند و این باعث کاهش رابطه عاطفی استاد- شاگرد را به دنبال داشته است. علاوه بر این‌ها، خواب‌های خودگردان از نظارت کافی و لازم برخوردار نیستند که این امر موجب آسیب‌های فراوانی به دانشجویان پسر و دختر این خوابگاه‌ها شده است.

.

نتیجه‌گیری

به علت کاهش تأثیر علمی دانشگاه‌ها بر جامعه، کارکرد اجتماعی این نهاد رو به افول هست. نگاه درآمدزایی به دانشگاه از طریق پذیرش دانشجوی زیاد نه‌تنها باعث تولد علم نمی‌شود، بلکه باعث کاهش کیفیت علمی و آموزشی شده است و این کار به حدی است که از آن به‌عنوان فروش مدرک اکنون یاد می‌شود. کمبود بودجه‌های اختصاصی به مسائل تولید علم و زیر ساختارهای دانشگاه موجب کاهش و افت کیفیت آموزشی شده است و این امر مانع بزرگی درراه گسترش و کیفیت‌بخشی به وضعیت فعلی دانشگاه‌ها شده است. لذا، درصورتی‌که این امر استمرار داشته باشد، نه‌تنها دانشگاه نمی‌تواند پاسخگوی نیازهای جامعه باشد بلکه، دانشگاه به مدرسه‌ای بزرگ‌تر تبدیل می‌شود که به تربیت افراد غیر کاردان و کارآمد با انتظارات و توقعات بالا به جامعه تحویل می‌دهد که نتیجه آن افزایش آسیب‌های اجتماعی، بیکاری، افسردگی و گله‌مندی از اوضاع مملکت هست. لذا، امید می‌رود دولت تدبیر و امید از طریق اندیشه‌های علمی بتواند جایگاه مجدد علم و دانش را به جامعه بازگرداند.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.