1. اتاق فکر استان‌ها

نوع مطلب: خبر

خراسان شمالي 25 اسفند 1393 ساعت 11:40

چهارمین جلسه مسأله شناسی در حوزه مسائل محیط زیست استان خراسان شمالی

چهارمین جلسه مسأله شناسی در حوزه مسائل محیط زیست استان خراسان شمالی

چهارمین نشست تخصصی اتاق فکر استان خراسان شمالی در خصوص مسائل محیط زیست روز سه شنبه 19 اسفند ماه 1393 ساعت 14:30 در سالن جلسات دانشگاه بجنورد برگزار گردید.

چهارمین نشست تخصصی اتاق فکر استان خراسان شمالی در خصوص مسائل محیط زیست روز سه شنبه 19 اسفند ماه 1393 ساعت 14:30 در سالن جلسات دانشگاه بجنورد برگزار گردید.

در ابتدای جلسه جناب آقای دکتر احمد محقر ریاست محترم دانشگاه به مسئولین حاضر در جلسه خوش‌آمد گفته و به تشریح اهمیت اتاق های فکر پرداختند. در ادامه آقای دکتر هراتی، مدیر اتاق فکر استان ضمن خوش‌آمد گویی به مسئولین استانی حاضر خلاصه ای از فعالیت های جلسات قبلی اتاق فکر در حوزه پسماند را ارائه نمودند. بر اساس مباحث انجام‌شده در جلسات قبلی مهم ترین مشکلات در حوزه مدیریت پسماند فراهم نبودن زیرساخت های فرهنگی لازم در بحث تولید زباله و کاهش از مبدأ و عدم توجه به نقش نهادها و سازمان های مردم‌نهاد است. در بحث جمع آوری زباله مسئله مهم عدم تفکیک انواع زباله (خشک و تر و انواع زباله های عفونی، صنعتی و...) است. علاوه بر این ترکیب زباله های ایجادشده بیانگر دو مسئله مهم در این خصوص است. نزدیک شدن ترکیب زباله های روستایی به زباله‌های شهری و افزایش حجم پلاستیک در زباله های تولیدی از عوامل ایجاد نگرانی در این حوزه هست. درنهایت بحث زباله گردها و وجود مافیای زباله که مانع از مدیریت صحیح پسماند در حوزه جمع آوری و تفکیک انواع زباله شناخته می شود. درعین‌حال یکی از پیشنهاد‌ها قابل‌توجه، ایجاد یک شرکت دانش بنیان با استفاده از نیروهای بومی استان در حوزه جمع آوری زباله‌های تفکیک‌شده جهت استفاده اقتصادی از زباله های بازیافت شده هست؛ اما با توجه به مشکلات پیش‌آمده درزمینهٔ جایابی نامناسب کارخانه کمپوست و عدم فعالیت آن حتی باوجود راه اندازی شرکت موردنظر امکان استفاده بهینه از ظرفیت های موجود وجود نخواهد داشت. لازم است تا همراه با تأسیس این شرکت و حمایت مسئولین زمینه ادامه فعالیت کارخانه کمپوست ایجاد گردد. ازآنجاکه یکی از کارکردهای اصل اتاق فکر دستیابی به راه حل های عملی برای رفع مشکلات است مقرر گردید تا جلسه حاضر اتاق فکر با حضور مسئولین استانی برگزار گردد تا درنهایت به راه حل های عملی و اجرایی جهت رفع مشکل دست پیدا کنیم.

حاضرین نشست

دکتر احمد محقر (ریاست محترم دانشگاه بجنورد)، آقای مجید پور عیسی (معاون برنامه­ریزی و نیروی انسانی استانداری)، آقای سید اصغر مطهری (مدیرکل محیط‌زیست استان)، آقای براتیان (شهردار بجنورد)، آقای علی‌اصغر علی بابائی (مدیرکل پسماند استان)، دکتر محمدحسین انصاری مود (ریاست نظام پزشکی استان و فعال محیط‌زیست)، آقای سید عباس وزیری (مشاور مدیرکل و مدیر آ.پ صداوسیمای استان)، آقای علیرضا باغچقی (رئیس گروه خدمات شهری و محیط‌زیست شورای شهر) بجنورد)، جناب آقای علی بزرگمهر (معاون مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی)، آقای سید حمید کشمیری (عضو هیات مدیره جمعیت دوستداران طبیعت سبز کره زمین)، آقای علی‌اکبر طالبیان (عضو هیات مدیره جمعیت دوستداران طبیعت سبز کره زمین)، آقای علی بزرگمهر (عضو هیات مدیره جمعیت دوستداران طبیعت سبز کره زمین)، آقای دکتر عظیم نظری (عضو هیئت‌علمی گروه اقتصاد دانشگاه بجنورد)، آقای بابک قوی­دل نامانلو (عکاس حیات‌وحش- کارشناس محیط‌زیست) و سرکار خانم ربابه صانعی (خبرنگار ایرنا)

.

.

جناب آقای مطهری؛ مدیرکل محیط‌زیست استان

اهمیت مسائل زیست‌محیطی به‌قدری است که به اعتقاد برخی شاید مهم­ترین چالش پیشروی کشور و نظام، چالش محیط‌زیست باشد. پسماند جدا از آلودگی که به همراه دارد از یک ظرفیت ریالی بالایی برخوردار است. علی­رغم اینکه شهرداری با کمبود منابع مالی مواجه است در خصوص درآمدزایی از بازیافت پسماند هیچ اقدام عملی انجام نمی­دهد. شرکت دانش‌بنیان که در جلسات قبل مطرح گردید می­تواند در کنار شهرداری فعالیت نماید. نکته بعدی که باید به آن توجه کرد شرایط فعلی کارخانه کمپوست است. اینکه منتظر باشیم تا کارخانه فعالیت خود را آغاز نموده و هیچ فعالیت انجام ندهیم مسئله را بغرنج­تر می‌کند. اولین اقدام آموزش است که نیازمند ایجاد تعامل مناسب بین سازمان­های مختلف مانند محیط‌زیست، شهرداری­ها و صداوسیما است. در کنار آن باید بحث تفکیک از مبدأ پیگیری شود. در شرایط فعلی تفکیک در محل تخلیه زباله انجام می­گیرد که به انواع آلودگی‌های آغشته می­گردد و فرایند بازیافت را مشکل می­سازد. محل موقت پسماند فعلی بجنورد مورد اعتراض مردم است. در کارگروه پسماند استان دو مسئله در حال پیگیری است. طرح جامع مدیریت پسماند استان به دلیل فقدان اعتبارات و مطالعه در خصوص تعیین محل دفع نهایی پسماند ویژه نیز متأسفانه انجام‌نشده است که لازم است تا در سال آینده با تأمین اعتبار لازم به انجام برسد. لزوم بهبود محل دفن پسماندهای عفونی نیز از دیگر مواردی است که باید با جدیت بیشتری موردتوجه دانشگاه علوم پزشکی به‌عنوان متولی این نوع پسماند دنبال گردد.

.

دکتر شهریاری؛ فعال محیط‌زیست

اتاق فکر می­تواند پیوند لازم بین مجموعه سمن­های زیست‌محیطی فعال، صاحبان دانش (دانشگاه) و مسئولین اجرایی را جهت شناسایی و حل مشکلات ایجاد کند. در حوزه پسماند باید چند مسئله را دنبال کنیم. در رأس آن‌ها باید مسئله آموزش عمومی در جهت تفکیک از مبدأ و کاهش تولید زباله دنبال گردد. روند تولید سرانه زباله استان صعودی بوده و ترکیب زباله به گونه است که درصد قابل بازیافت آن در حال افزایش است. به‌عنوان‌مثال میزان شیشه، پلاستیک و مواد غذایی در ترکیب پسماندها افزایش قابل‌توجهی داشته است. تولید مواد غذایی زائد به یک مشکل اساسی تبدیل‌شده است که بیانگر اسراف در مصرف مواد غذایی است. در این رابطه باید خانواده­ها را نسبت به کاهش تولید زباله، تفکیک زباله از مبدأ و کاهش مواد غذایی در ترکیب زباله­ها آگاه نماییم که این وظیفه رسانه­های عمومی است. مشکل دیگری که استان و بالأخص شهرستان بجنورد با آن مواجه است محل دفن نامناسب زباله است. هرگونه دفن زباله در کاسه بجنورد منجر به خطرات غیرقابل‌تصوری در آینده نزدیک برای شهرستان می­گردد. آلوده شدن آب‌های زیرزمینی به نیتریت مسئله‌ای است که با ادامه روند فعلی دفن زباله در بجنورد به‌زودی اتفاق خواهد افتاد. قطر رسوبی کاسه بجنورد تنها حدود 70 تا 80 متر ضخامت دارد. لایه غیرقابل نفوذی از جنس رس در عمق 200 تا 300 متری (متعلق به دوران سوم زمین‌شناسی) قرار دارد. به دلیل سنگی بودن این لایه امکان نفوذ آب به لایه­های زیرین زمین وجود ندارد مگر در محل­های که گسل وجود دارد؛ یعنی تنها در دو محل گسل بابا موسی و گسل کوه دوبرار امکان عبور آب وجود دارد. چشمه باباامان حاصل این گسل است. نتایج آزمایش‌ها انجام‌شده نشان‌دهنده آلوده بودن آب چشمه باباامان به نیتریت و کلی­اسید است؛ بنابراین آب چشمه باباامان متأثر از فاضلاب شهری است. در آینده نزدیک شاهد آلوده‌شده سایر چشم­های آب موجود در کاسه بجنورد خواهیم بود؛ بنابراین دفن زباله به شیوه­های غلط موجود فوق­العاده خطرناک است. در شرایط فعلی آب روستایی علی­آباد عملاً غیرقابل استفاده است. چاه­های آهکی موجود در منطقه شمال شرقی شهر نیز آلوده به نیتریت هست. مجموعه این شرایط نشان می­دهد که باید برای دفن نهایی زباله چاره­ای اندیشیده شود. باید این محل در خارج از کاسه بجنورد باشد. درعین‌حال هوای بجنورد باوجود اسکان شهرک صنعتی در جنوب غربی شهر موجب افزایش آلودگی هوای شهر شده است. استقرار چندین کارخانه مانند سنگ‌شکن‌ها، کارخانه آسفالت (در شمال شرقی شهر) باعث می­شود تا در روزهای که با پدیده وارونگی مواجه هستیم این آلودگی­ها وارد شهر شود. دشت کوچک بجنورد بسیار آسیب­پذیری است. درحالی‌که در دهه 90 میلادی مکرر آن را به جلگه­های شمال اروپا تشبیه کرده است، در حال حاضر تنها اسمی از آن باقی‌مانده است.

مزیت­های دیروز استان در حوزه محیط‌زیست امروز به دغدغه­های اساسی تبدیل‌شده است. لازم است تا در جلسات اتاق فکر تصمیمات عملی گرفته شود. باید در خصوص دفن فعلی زباله فعلی در بجنورد تصمیم عاجل گرفته شود چراکه تشکیلات آهکی کوه بابا موسی دارای خلل و فرج زیادی است که می­تواند شیرابه‌ها را به سمت پائین هدایت نموده و در آینده نزدیک تمامی چاه­های آب آلوده گردد. هرچند که در شرایط فعلی بسیاری از چشمه­های پائین‌دست (ازجمله ینگه قلعه) آلوده هست. همچنین در کنار مسائل آموزشی و بهبود فرهنگ زیست‌محیطی باید جانمایی مناسبی برای کارخانه کمپوست فعلی انجام گیرد تا مشکلات موجود برطرف گردد. استفاده از روش­های جدید دفن و بازیافت زباله باید موردتوجه قرار گیرد. برای یک‌تن کاغذ باید حدود 15 درخت قطور، برای به دست آوردن یک‌تن شیشه حدود 1200 لیتر نفت و برای به دست آوردن یک لاستیک تریلی چیزی حدود 200 لیتر گازوئیل به مصرف می­رسد ولی برای بازیافت این اقلام هیچ اقدامی انجام نمی­گیرد. به نظر می­رسد یک ازهم‌گسیختگی در تمامی مراحل از روند تولید، دفن و اجرای برنامه­های صحیح مدیریت زباله وجود دارد که نیازمند واکاوی علمی است. در حال حاضر دشت بجنورد و دشت مانه و سملقان (و آشخانه) به دلیل ساختار زمین‌شناسی درنتیجه انباشت زباله با مشکلات عدیده‌ای روبرو است. هرچند ساختار زمین­شناسی دشت اسفراین و شیروان به دلیل گستردگی و آب‌های زیرزمینی متصل از آسیب­پذیری کمتری برخوردار است؛ بنابراین به نظر می­رسد برای دشت بجنورد و آشخانه راه‌حل مشابه و برای دشت اسفراین، شیروان و جاجرم نوع دیگری اندیشه داشته باشیم.

در رابطه با پسماند عفونی، علی‌رغم اینکه قوانین خوبی وجود دارد اما اجرای آن به شکل بسیار ناقصی انجام می­گیرد. مشخص نیست پزشکان یا سازمان نظام پزشکی مسئولیت قانونی آن را بر عهده دارد. بر اساس قانون باید پسماندهای عفونی پزشکی با استفاده از دستگاه اتوکلاو بی‌اثر گردد و سپس در محل مناسب دفن گردد. لازمه اجرای صحیح این فرایند در شهرستان بجنورد تعیین محل مناسب دفن زباله و انتقال دستگاه اتوکلاو به این محل جهت بی‌اثر کردن و درنهایت دفن آن‌ها است.

.

آقای وزیری؛ مشاور مدیرکل و مدیر ک.پ صداوسیمای استان خراسان شمالی

با توجه به اصل 50 قانون اساسی در رابطه با حفاظت از محیط‌زیست رسانه وظیفه خود را اطلاع‌رسانی در این حوزه می­داند. بر این اساس پیشنهاد تشکیل جلسات چهارجانبه با حضور صداوسیما، آموزش‌وپرورش، دانشگاه­ها و محیط‌زیست توسط سازمان صداوسیما مطرح شد است. هرچند استان خراسان شمالی هرساله پذیرای 20 تا 25 میلیون نفر مسافر است اما از این رهگذر تنها زباله­های مسافرین نصیب استان می­شود و درآمد اقتصادی قابل قبولی برای استان به همراه ندارد. بر این اساس استان به وسعت کلمه نیاز به فرهنگ­سازی و آموزش است؛ اما قبل از آموزش نیاز به پژوهش است. در راستای شناسایی آلودگی­های زیست‌محیطی در استان مطالعه جامعی انجام‌نشده است، بر این اساس پیشنهاد می‌گردد در این رابطه با همکاری دانشگاه انجام مطالعات بنیادی در دستور کار قرار گیرد.

.

آقای بابایی؛ مدیرکل پسماند استان

با توجه به مشکلات موجود برای کارخانه کمپوست در حال حاضر بحث جانمایی مجدد آن توسط مشاور در حال انجام است. حل مسئله پسماند صرفاً منوط به راه­اندازی مجدد کارخانه کمپوست نیست، بخش قابل‌توجهی از مشکلات را می­توان از طریق به‌کارگیری روش­های مدیریت پسماند استفاده نمود.

.

آقای علی بزرگمهر؛ مدیر بخش پژوهش و آموزش کشاورزی و روستایی

آلودگی روستا به معنی آلودگی بخش کشاورزی است. یکی از معضلات آلودگی رودخانه­ها در سرچشمه­ها است که منجر به آلودگی آب‌های زیرسطحی و سطحی و محصولات کشاورزی می­گردد. پراکندگی روستاهای استان و وجود پسماندهای ویژه کشاورزی بیانگر شرایط خاص پسماند در این مناطق است. در حوزه مدیریت پسماندهای عادی در مناطق روستایی متولی امر مشخص است. در این رابطه دهیاری‌ها و بخش­داری­ها بااعتبارت خاص و سازمان مدیریت کشاورزی در بخش کشاورزی فعال می­باشند؛ اما آنچه در این حوزه مهم است آموزش شوراها، دهیارها و کشاورزان در رابطه با پسماندهای ناشی از سموم کشاورزی و شناسایی انواع پسماندها هست. کمبود مطالعات پژوهشی در رابطه ناشناسایی منابع آلودگی در روستاها یکی دیگر از معضلات مدیرت پسماند در حوزه روستایی است. دولت سبز و احیاء قوانین مربوط به آن نیز می­تواند به‌عنوان پیشنهاد در نظر گرفته شود.

.

آقای براتیان؛ شهردار شهر بجنورد

داستان پسماند در شهرستان بجنورد از یک سابقه 40 ساله برخوردار است که عملاً لاینحل باقی‌مانده است. مشکل اصلی در حوزه مدیریت پسماند عدم هماهنگی بین مدیران دستگاه­های اجرایی استان است. میلیاردها تومان از سرمایه استان را تبدیل به یک کارخانه کمپوست نموده­ایم و شهرداری­های چهار شهر را باهم شریک نموده­ایم. مشکل اولیه در این رابطه چند مالکیتی بودن این کارخانه است. این کارخانه که با فنّاوری روز دنیا راه­اندازی شده است به دلیل اعتراض تعداد اندکی از روستائیان و طرح مسئله در شورای تأمین استان اجازه فعالیت به آن داده نشده است. دفن زباله­های استان با یک مشکلات اساسی مواجه است. ازجمله نبودن محل مناسب نزدیک شهر برای دفن زباله است. متأسفانه اکثر عرصه­ها موجود از مستثنیات هست که ناچار به انتقال زباله به منابع ملی یا زمین­های مسکن و شهرسازی هستیم که هیچ‌یک از آن‌ها خاک لازم جهت دفن زباله را ندارد؛ بنابراین به‌ناچار محل دفن باباموسی انتخاب‌شده است. با توجه به نامناسب بودن محل باباموسی الزاماً باید از سیستم‌های روز دنیا استفاده کنیم. هرچند پیشنهاد‌هایی ازجمله استخدام تمامی نیروهای کارخانه از محل روستا جهت رفع مشکل ارائه‌شده است ولی تاکنون کارخانه کمپوست شروع به کار ننموده است. درعین‌حال با توجه به بعد مسافت بین شهرهای شیروان، اشخانه و اسفراین و کارخانه کمپوست هیچ‌یک از شهرداری این شهرها حاضر به انتقال زباله­های خود به این کارخانه نمی­باشند. احداث کارخانه در این محل هیچ توجیه منطقی و علمی ندارد. پایه تصمیم علمی و صحیح نبوده است. این درحالی‌که است که سرمایه­گذار حاضر است آخرین فنّاوری روز دنیا را از خارج کشور وارد نموده و تا 8 ماه دیگر شروع به کار نماید تا مشکل بحران زباله بجنورد به معنی واقعی حل گردد. تاکنون بابت حمل مجدد زباله مبلغ 600 میلیون تومان به شهرداری خسارت واردشده است.

در حال حاضر سیستم تفکیک از مبدأ زباله موجود با کمتر از 20 درصد ریجکت کار می‌کند. بحث تفکیک از مبدأ زباله در بجنورد موفق نبوده است و هزینه اضافی را به همراه دارد. بهتر است تفکیک در مقصد انجام گیرد در این حالت نیازی به بحث فرهنگ­سازی و تفکیک از مبدأ نیست. وظیفه برخورد با زباله دزدها بر عهده شهرداری است که نیازمند همکاری نیروی انتظامی و دستور دادستانی است. متأسفانه هیچ‌یک از این نهادها به‌درستی کار خود را انجام نمی­دهند. وجود مافیای زباله مختص شهرستان بجنورد نیست. در شهر بجنورد با تولید متوسط 100 تا 120 تن زباله در روز و با ظرفیت 50 درصد قابل بازیافت (آهن، شیشه، پلاستیک و...) و متوسط قیمت 1000 تومان بابت هر کیلو زباله قابل بازیافت یک درآمد تقریبی 60 میلیون تومانی در هرروز برای زباله گردها و مافیای زباله در شهرستان بجنورد وجود دارد. حل مسئله مافیای زباله و زباله گردها در بحث اجرایی نیازمند طرح مسئله در سطح استان و تصویب در شورای تأمین استان است.

.

آقای مطهری؛ مدیرکل پسماند استان

برخلاف نظر شهردار، محترم مدیرکل محیط‌زیست استان معتقد است با توجه به کمبود منابع مالی شهرداری و نیز آلودگی زباله­های قابل بازیافت به انواع آلاینده‌ها بهتر است بحث تفکیک از مبدأ انجام‌گرفته تا مانع از تحمیل هزینه اضافی گردد. بهتر است زباله گردها مدیریت شوند به‌جای اینکه زباله­ها را از محل دفن زباله‌ها جمع­آوری کنیم اجرای طرح تفکیک این کار را از درب منازل انجام دهیم. در مرحله بعد شهرداری اقدام به بازیافت پسماندهای جمع‌آوری‌شده نماید تا از این محل بخشی از منابع مالی خود را نیز تأمین کند. در خصوص محل استقرار کارخانه کمپوست سه اولویت توسط کارشناسان شناسایی گردید که متأسفانه با اعمال‌نفوذ انجام‌شده کارخانه در محل اولویت سوم بنا گردید. مبارزه با زباله گردها نیازمند به مدیریت صحیح و برنامه­ریزی دقیق و همکاری سازمان­های مختلف دارد.

.

آقای بابایی؛ مدیرکل پسماند

به اعتقاد وی در زمان اجرای طرح احداث کارخانه کمپوست سازمان محیط‌زیست نظارت لازم را نداشته و هیچ اعتراضی به جابجایی محل اصلی کارخانه نداشته است.

.

آقای دکتر پورعیسی؛ معاون برنامه‌ریزی و نیروی انسانی استانداری

مشکل اصلی در حل مسئله پسماند عدم انجام وظایف اجرایی توسط مدیران دستگاه­های متولی است. به‌منظور حل این مشکل باید بدانیم منافع مشترک مدیران کجاست؟ منافع مشترک آن‌ها را پیدا کنیم. منشأ عدم هماهنگی کجاست؟ منافع چه گروه درخطر است؟ و چه کسانی هماهنگی لازم را انجام نمی­دهد. تا با ورود نهاد لازم (استانداری) این عدم هماهنگی برطرف گردد. برای اجرای شدن تصمیمات اتاق فکر باید از کانال اجرایی مناسب استفاده شود. به‌عنوان‌مثال در بحث محیط‌زیست ذیل شورای برنامه­ریزی و توسعه کارگروهی با عنوان آمایش، محیط‌زیست و توسعه پایدار وجود دارد که می تواند در کارگروه شرکت کند. در ذیل کارگروه نیز یک کمیته تخصصی محیط‌زیست وجود دارد؛ بنابراین آنچه برای اجرا پیشنهاد می­شود از کانالی باشد که در شورای برنامه­ریزی مصوب گردد؛ اما بر اساس آنچه طرح شد مواردی که قابل‌اجرا و پیگیری است به‌صورت زیر است.

1. طرح جامع مدیریت پسماند در کارگروه آمایش مطرح و بودجه لازم مصوب گردد.
2. در مباحث اجرایی مدیریت پسماند علاوه بر متولیان اجرایی از کارآفرینان نیز دعوت به عمل آید.
3. دعوت از معاونت عمرانی استانداری جهت شرکت در جلسات اتاق فکر.
4. کاهش عدم هماهنگی بین مدیران اجرایی از طریق ایجاد منافع مشترک بین دستگاه­های اجرایی در حوزه پسماند.
5. واردکردن شرکت­های خصوصی در کنار شرکت­های دانش­بنیان در حوزه جمع­آوری و تفکیک پسماند.
6. انعقاد قرارداد بین دستگاه­های متولی امر پسماند با سازمان صداوسیمای استان جهت تهیه برنامه­ های آموزشی در راستای ارتقاء فرهنگ در حوزه پسماند و تأمین اعتبار این برنامه­ها توسط معاونت نیروی انسانی و اشتغال استانداری.
7. الگوبرداری از استان­های موفق درزمینهٔ مدیریت پسماند.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.