1. حوزه‌های سیاستی
  2. >
  3. سیاست خارجی
  4. >
  5. روابط خارجی و دیپلماسی عمومی
  6. >
  7. همسایگان

نوع مطلب: خلاصه سیاستی

13 اردیبهشت 1396 ساعت 05:13 شماره مسلسل: 33۰۰313

بررسی سیاست‌های جدید عربستان سعودی در قبال افغانستان

نگاهی به تأسیس دانشگاه اسلامی در ننگرهار

نگاهی به تأسیس دانشگاه اسلامی در ننگرهار

عربستان سعودی به‌عنوان یکی از کشورهای بزرگ و تأثیرگذار منطقه غرب آسیا که جغرافیای آن میزبان اماکن مقدس مسلمانان است، تقلای زیادی برای گسترش نفوذ خود در سرزمین‌های اسلامی داشته است. در این راستا افغانستان به‌عنوان یکی از مناطق هدف عربستان در سال‌های اخیر و به‌ویژه پس از تغییرات به وجود آمده در میان نخبگان و هیئت حاکمه آل‌سعود، انتخاب شده است. در آخرین اقدام، خبر تأسیس یک مرکز آموزشی بزرگ در ولایت ننگرهار در شرق افغانستان توسط دولت عربستان سعودی منتشر شد.

عربستان سعودی به‌عنوان یکی از کشورهای بزرگ و تأثیرگذار منطقه غرب آسیا که جغرافیای آن میزبان اماکن مقدس مسلمانان است، تقلای زیادی برای گسترش نفوذ خود در سرزمین‌های اسلامی داشته است. در این راستا افغانستان به‌عنوان یکی از مناطق هدف عربستان در سال‌های اخیر و به‌ویژه پس از تغییرات به وجود آمده در میان نخبگان و هیئت حاکمه آلسعود، انتخاب شده است. در آخرین اقدام، خبر تأسیس یک مرکز آموزشی بزرگ در ولایت ننگرهار در شرق افغانستان توسط دولت عربستان سعودی منتشر شد.

این مؤسسه که پس از سفر آقای دکتر عبدالله به ریاض مجدداً در دستور کار مقامات سعودی قرار گرفته است، سومین دانشگاه بزرگ اسلامی ـ پس از دانشگاه اسلامی پاکستان و مالزی ـ شناخته می‌شود که قرار است با اعتباری بالغ‌بر پانصد میلیون دلار در پانزده کیلومتری جلال‌آباد (مرکز ولایت ننگرهار) ساخته شود. بر اساس پیش‌بینی‌ها، این دانشگاه طی پانزده سال آینده به بهره‌برداری خواهد رسید. ظرفیت این دانشگاه تربیت ده‌هزار محصل در سال بوده و دروس در این مؤسسه نیز به زبان عربی و احتمالاً توسط مدرسان سعودی ارائه و تدریس خواهد شد.

جلال‌آباد به‌طور خاص و ولایت ننگرهار به‌طور عام پشتون‌نشین بوده و نیز مستعد پذیرش عقاید دیوبندی هستند و پایگاه مهمی برای جریان‌های افراطی محسوب می‌شوند.

در تحلیل سیاست جاری عربستان سعودی در قبال افغانستان، به چند محور باید توجه کرد:

نخست، موقعیت راهبردی افغانستان برای سعودی‌ها شناخته‌شده و دارای اهمیت است. افغانستان کشوری است که از غرب با ایران، از شمال با کشورهای آسیای مرکزی، از جنوب و شرق با پاکستان و از شمال شرق با مناطق مسلمان‌نشین چین همسایه است. این موقعیت یگانه برای گسترش تفکرات وهابی (که تنها تولید فکری عربستان سعودی محسوب می‌شود) در مناطق مسلمان‌نشین این کشورها که عمدتاً مستعد پذیرش افراط‌گرایی هستند، در هیچ کشور دیگری وجود ندارد. ازاین‌رو موقعیت ویژه افغانستان قابل‌چشم‌پوشی نیست.

دوم، وضعیت ویژه داخلی افغانستان است. افغانستان کشوری است که در طبقه‌بندی دولت‌های فرومانده (Failed States) معمولاً جزء چند کشور نخست است: دولت و ملت ضعیف دارد و از همین رو امکان نفوذ در میان دولت‌مردان و نیز گروه‌های قومی این کشور به‌خوبی فراهم است. علاوه بر این بخش بزرگی از گروه‌های قومی، جهادی و نیز شبه‌نظامیان مخالف دولت طی دهه‌های اخیر با بخش‌های مختلف مالی و امنیتی عربستان مستقیماً یا به‌طور غیرمستقیم در ارتباط بوده و از کمک‌های این کشور بهره‌مند بوده‌اند. این امکانات، احیای نفوذ گذشته سعودی‌ها در افغانستان و گسترش آن در شرایط فعلی را به نحو ملموسی تسهیل نموده و در آینده نیز قابل‌بهره‌برداری است.

عربستان سعودی افغانستان را محلی برای جبران شکست‌های خود در کشورهای عربی خلیج‌فارس ازجمله یمن و بحرین می‌داند.

سوم، افغانستان و ایران امتداد فرهنگی یکدیگر هستند و این وابستگی و پیوستگی فرهنگی سبب پذیرش افغان‌ها در ایران و زمینه‌ساز نفوذ ایران در افغانستان شده است. ازاین‌روست که عربستان سعودی افغانستان را محلی برای جبران شکست‌های خود در کشورهای عربی خلیج‌فارس ازجمله یمن و بحرین می‌داند. عربستان با تحلیل نادرست از تحولات منطقه عربی، منشأ شکست‌های سیاسی، نظامی و کاهش نفوذ خود در کشورهای منطقه را بومی ندانسته و جمهوری اسلامی ایران را به‌عنوان مقصر می‌شناسد. ازاین‌روست که تلاش می‌کند تا اقدامی مشابه را در حوزه نفوذ جمهوری اسلامی ایران به‌منظور کاهش تأثیرگذاری آن انجام دهد و در این راستا افغانستان را به‌عنوان کشور هدف انتخاب کرده است.

چهارم، موقعیت ننگرهار و جلال‌آباد است. ننگرهار ولایتی کوچک در شرق افغانستان است. این ولایت هم‌مرز با ایالت سرحدی شمال غربی پاکستان (NWFP) به مرکزیت پیشاور است. ایالت سرحدی در کنار مناطق قبایلی پاکستان (FATA) مهم‌ترین پایگاه و محل پرورش و تربیت افراط‌گرایان و جریان‌های افراط‌گرای فعال در منطقه است. دارالعلوم حقانی که در پانزده کیلومتری پیشاور (ناحیه اکوراختک) قرار دارد (و توسط مولوی سمیع الحق مدیریت می‌شود) در کنار شبکه آموزشی خود، مهم‌ترین «پرورشگاه تروریسم» در منطقه به شمار می‌رود.

نکته شایان‌توجه در این میان، آن است که جلال‌آباد نزدیک‌ترین شهر بزرگ افغانستان به پیشاور است. به‌عبارت‌دیگر جلال‌آباد تنها شهر مهم در حدفاصل کابل و پیشاور است که از طریق شاهراهی می‌تواند این دو شهر را به یکدیگر متصل کند. علاوه بر این جلال‌آباد به‌طور خاص و ولایت ننگرهار به‌طور عام پشتون‌نشین بوده و نیز مستعد پذیرش عقاید دیوبندی هستند. ازاین‌روست که پایگاه مهمی برای جریان‌های افراطی محسوب می‌شوند. هم‌اکنون نیز طالبان و داعش به‌عنوان مهم‌ترین گروه‌های افراط‌گرای فعال در افغانستان، فعالیت چشمگیری در این ولایت دارند. ازاین‌جهت ننگرهار بهترین جغرافیا برای تأسیس چنین دانشگاهی در افغانستان است.

درمجموع، می‌توان گفت که عربستان برای جبران شکست‌های خود در جغرافیای عربی، حوزه‌های نفوذ جمهوری اسلامی ایران ازجمله افغانستان را به میدان رقابت‌های سیاسی و ایدئولوژیک خود تبدیل کرده است. گسترش فرهنگ افراطگری و زبان عربی دو خطر عمده‌ای است که آینده افغانستان و منطقه را به‌طورجدی تهدید می‌کند. بی‌تردید ایجاد پایگاهی فکری در پوشش دانشگاه اسلامی می‌تواند آینده امنیتی منطقه و افراط‌گرایی را در وضعیتی پیچیده و غیرقابل‌پیش‌بینی قرار دهد و منافع و امنیت کشورهای منطقه ازجمله جمهوری اسلامی ایران را به‌طورجدی تهدید نماید. ازاین‌رو شایسته است در مذاکرات با مقامات افغانستان ابعاد این مسئله مورد واکاوی قرار گیرد تا از فرورفتن بیشتر افغانستان در گرداب افراط‌گرایی و تروریسم ممانعت به عمل آید.

استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.
متون سیاستی منتشر شده در شمس، بیانگر دیدگاه نویسندگان بوده و لزوما نظر این شبکه نیست.

مطالب مرتبط

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.