1. شمس
  2. >
  3. اتاق فکر استانی
  4. >
  5. چهارمحال بختياري

نوع مطلب: اتاق فکر استانی - قدیم

چهارمحال بختياري 29 آبان 1393 ساعت 13:04

بررسی انتقال آب از سرشاخه‌های رودخانه کارون به استان اصفهان

بررسی انتقال آب از سرشاخه‌های رودخانه کارون به استان اصفهان

انتقال آب از سرشاخه‌های رودخانه کارون به استان اصفهان، موضوعی است که پیشینه آن به چند قرن اخیر می‌رسد، اما در سال‌های اخیر با وارد شدن کشور به یک دوره طولانی خشک‌سالی، افزایش شدید جمعیت شهرنشین و رشد صنعتی و کشاورزی و نیاز روزافزون به منابع آب شیرین در نواحی توسعه‌یافته‌تر و هویدا شدن آثار زیست‌محیطی توسعه ناپایدار اقتصادی، در کنار گسترش رسانه‌ها و خودآگاهی‌های اجتماعی و هویتی، در مسیر تبدیل‌شدن به یک چالش اجتماعی و امنیتی، در ایران است.<br/>متن حاضر می کوشد به درک، تحلیل و ارائه راه‌حل‌هایی در این خصوص بپردازد.<br/>

طرح مسئله

آب یک عامل حیاتی ملّی است، همانند نفت و دیگر معادن و منابع کانی، که در مقیاس ملی برنامه‌ریزی می‌شوند. درعین‌حال اصل اساسی عدالت که مبنای تمام سیاست‌گذاری‌های توزیعی در یک نظام پایدار است، می‌بایست همواره محور تمام اقدامات باقی بماند. بنابراین می‌بایست با برنامه‌ریزی و اولویت‌گذاری در سطح ملّی ساماندهی شود. با این اوصاف انتقال آب به مرکز ایران می‌بایست برای مصارف آشامیدنی، برنامه‌ریزی و اجرایی شود. در خصوص مصارف غیر شرب، ناگزیر ملاحظه مزیت‌های نسبی اقتصادی و مصالح اجتماعی، زیست‌محیطی و سیاسی- امنیتی، امری اجتناب‌ناپذیر است.

برخی اقدامات ناسنجیده در استان‌های چهارمحال و بختیاری و نیز خوزستان و اصفهان، در ارتباط با انتقال آب بین حوضه‌ای، موجب پدیدار شدن شکاف هویتی شده که به تحریک احساسات عمومی اجتماعی انجامیده و می‌تواند به تهدیدی هرچند اولیه، برای امنیت کشور بیانجامد. این امر می‌تواند موجب تحریکات شدید احساسی در فضای عمومی و تنش اجتماعی و نیز مسدود شدن راه‌های حل مسئله گردد. این امر، همچنین در حال تبدیل‌شدن به یک چالش اجتماعی ملّی است. باید کوشید که روند تحریک حساسیت‌های اجتماعی متوقف شود و از تبدیل‌شدن بیش‌ازپیش موضوع آب به یک شکاف هویتی چهارمحال بختیاری-خوزستانی و اصفهانی جلوگیری کرد.

این تحریک عاطفی می‌تواند به کینه‌توزی اجتماعی مبدل شود و با توجه به اختلاط جمعیتی وسیع این استان‌ها، موضوع مخاطره‌آمیزی قلمداد می‌گردد.

سیاست‌گذاری در مورد انتقال آب از سرشاخه‌های آبی چهارمحال و بختیاری، به اصفهان و نواحی مرکزی ایران، مستلزم درک مناسب و اقدام با توجه به مصالح زیر است:

.

الف) مصالح چهارمحال و بختیاری

تونل‌های منحرف‌کننده از سرشاخه‌ها (تونل گلاب) که به اکوسیستم آسیب‌های جدی می‌زند، با اخذ نظریات فنی، کارشناسی و آثار اجتماعی و انسانی متوقف شود.
نزدیک به 40 درصد از مساحت استان چهارمحال و بختیاری، ناحیه خشک است که وضعیتی شبیه به اصفهان دارد و نیازمند آب مشروب و غیر مشروب است و مابقی استان عموماً از ضعف مدیریت منابع آبی رنجور است و از حجم آب تولیدی در مصارف مشروب و کشاورزی، بهره مناسبی نمی‌برد.

.

ب) مصالح خوزستان

در انتقال آب سیاست‌های درک درازمدت زیست‌محیطی مورد ملاحظه باشد، به‌ویژه پیشگیری از پدیده‌ای چون خشک شدن دریاچه ارومیه، در مورد تالاب‌های استان خوزستان و نیز آسیب جدی به‌نظام زیست‌محیطی حوزه کارون و جلگه خوزستان موردتوجه باشد. تالاب‌های خوزستان وابسته به کارون هستند، نباید فاجعه زیست‌محیطی دریاچه ارومیه، در پایین‌دست کارون تکرار شود. دمای هوا در خوزستان بالاتر از منطقه‌ای است که اصفهان قرار دارد (اهواز دمای بالای 50 درجه را تجربه می‌کند و اصفهان به حدود 38 درجه می‌رسد) بنابراین سرعت تبخیر در این ناحیه بالاتر است و خطر بیایانی شدن خوزستان بسیار زیاد است. این در حالی است که استعدادها و ظرفیت بالقوه طبیعی جلگه خوزستان برای توسعه کشاورزی، در کل فلات ایران بی‌نظیر است. هزاران هکتار زمین آماده، زیر بهره‌برداری قرار نگرفته و ممکن است باسیاست‌های غلط تبدیل به تهدید زیست‌محیطی منبع انتقال ریز گردها به مرکز کشور شود. این امر، در کنار تحریکات اجتماعی و قومی، می‌تواند بازتاب پرهزینه‌ای برای نظام و کشور به بار آورد. این نکات نباید دست‌کم گرفته شود. این در حالی است که ازنقطه‌نظر انتقال منابع نفت به اقتصاد کشور؛ خوزستان است که مقام اول را دارد و ازنظر توسعه­یافتگی وضعیت مطلوبی ندارد و بنابراین باید بهتر دیده شود.
تخمین زده می‌شود که رقمی بالغ‌بر ده میلیارد مکعب، تقاضای استان‌های هم‌جوار برای انتقال آب از حوضه‌های آبی استان چهارمحال و بختیاری است. مسیر طبیعی این آب جلگه خوزستان است و با توجه به استعداد طبیعی، بهره‌وری این آب در خوزستان بیش از دو برابر بهره‌وری در مرکز ایران است. این گذشته از ضرورت‌های حفظ نظام طبیعی و زیست‌محیطی خوزستان است.

.

ج) مصالح استان اصفهان

آمایش مجدد نظام صنعتی و کشاورزی اصفهان، از طریق تمرکز‌زدایی در صنایع سنگین و نیمه سنگین اصفهان، و انتقال صنایع سنگین به نواحی جنوبی و سواحل کشور، و در کوتاه‌مدت خودداری از سرمایه‌گذاری در صنایع سنگین و آب بر در این ناحیه، پالایشگاه‌ها، ذوب‌آهن، فولاد با مصارف هزاران لیتری و نیز هزاران هکتار فضای سبز، گر چه سودمند و زینت‌بخش شهر است، باید بازنگری شود. این امر مغایر سیاست‌های توسعه پایدار است.

.

د) راه‌حل‌های پیشنهادی

اتاق فکرهای اصفهان، چهارمحال و بختیاری و خوزستان، در مرکز بررسی‌های استراتژیک، مأموریت طراحی راهبردها و سیاست‌های اجرایی کارآمد برای بازسازی فضای تفاهم میان نخبگان استان‌ها و زمینه‌سازی درک متقابل و هم‌افزایی اجتماعی و برنامه‌ای، در سه استان را در یک فضای تعاملی فراهم سازند.
گزارش‌های موجود، با توجه به چالشی شدن موضوع آب، تهی از تردید نیست، بنابراین مطالعه همه‌جانبه یا دریافت گزارش‌های قابل‌اعتماد از آثار زیست‌محیطی و اجتماعی اقتصادی انتقال آب به فلات مرکزی ایران، از استان چهارمحال و بختیاری بر این استان و به‌ویژه بر استان خوزستان و یا اعتبارسنجی و راستی آزمایی گزارش‌های موجود، یک گام مبنایی در این خصوص است. یکی از مبانی قابل استناد می‌تواند «سند توسعه منابع آب استان چهارمحال و بختیاری» باشد.
مطالعه جامع مدیریت حوزه آبخیز زاینده‌رود (شبیه به حوزه آبخیز دریاچه ارومیه)، و ارائه آن به‌صورت لایحه به مجلس شورای اسلامی به‌عنوان زیربنای سند راهبردی توسعه منابع آب استان‌های چهارمحال و بختیاری و اصفهان
انتقال آب برخوردار از ضوابطی شفاف و قانونی شود، انتقال ضابطه‌مند آب، بر اساس ایده‌های کارشناسی که زیر نظر گروه مرکز بررسی‌ها اخذ می‌شود. طراحی و مقررات دولتی شفاف برای آن تدوین و ابلاغ شود.
هرگونه انتقال آب به هر شکلی با در نظر گرفتن سند چشم‌انداز توسعه آب استان چهارمحال و بختیاری به‌ویژه سند توسعه آب استان برنامه‌ریزی و اجرا شود.
تعیین بیلان آبی استان چهارمحال و بختیاری و برنامه‌ریزی به استناد آمار هواشناسی ایستگاه‌های موجود (مقایسه نیاز آبی خواسته‌شده از طرف اصفهان و آب موجود)
انتقال منابع آبی برای شرب و غیر شرب، می‌بایست بر مبنای ارزیابی‌های زیست‌محیطی برنامه‌ریزی شود.
تغییر الگوی کشت زراعی در حوزه زاینده‌رود می‌بایست بر اساس دو سند مدیریت جامع حوزه آبخیز و توسعه آب استان چهارمحال و بختیاری سازمان‌دهی شود.
برنامه‌ریزی بلندمدت در خصوص انتقال صنایع آب بر اطراف اصفهان به سواحل کشور
برآوردن هزینه‌های واقعی تولید فولاد، در ناحیه اصفهان با در نظر گرفتن اقتصاد آب می‌بایست صورت گیرد.
موظف کردن استان‌های هم‌جوار چهارمحال و بختیاری، (خوزستان و اصفهان) به سرمایه‌گذاری در پروژه‌های آبخیزداری که عمدتاً به تولید پایدار آب می‌انجامد و مشکلات زیست‌محیطی ندارد. این در حالی است که طی سی سال گذشته عمده پروژه‌های آبخیزداری در حوزه زاینده‌رود از محل اعتبار منابع استانی و ملی تخصیص‌یافته به چهارمحال و بختیاری انجام‌گرفته و این در حالی است که حجم اصلی آب به اصفهان انتقال‌یافته و هیچ‌گونه سرمایه‌گذاری از ناحیه مدیریت استان اصفهان در این خصوص صورت نیافته است.
درصدی از منافع مادی ناشی از فروش آب در استان‌های هم‌جوار، در تمام بخش‌های مصارف صنعتی، کشاورزی و خانگی، مستقیماً در صندوق سرمایه‌گذاری توسعه مناطق سرشاخه‌های آب در استان چهارمحال و بختیاری هزینه شود. این منابع می‌تواند در پروژه‌های توسعه کشاورزی و بهینه‌سازی مصرف آب و اجرای سیستم‌های نوین آبیاری و مصرف آب در استان چهارمحال و بختیاری، هزینه گردد. در حال حاضر، چیزی از منابع حاصل از فروش آب در اصفهان و دیگر استان‌های برخوردار از مزایای انتقال آب در استان چهارمحال و بختیاری، سرمایه‌گذاری نمی‌شود.

.

استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.

متون سیاستی منتشرشده در شمس، بیانگر دیدگاه نویسندگان بوده و لزوماً نظر این شبکه نیست.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.