1. شمس
  2. >
  3. اتاق فکر استانی
  4. >
  5. همدان

نوع مطلب: اتاق فکر استانی - قدیم

همدان 10 اسفند 1393 ساعت 11:26

بررسی بحران آب در اتاق فکر استان همدان

بررسی بحران آب در اتاق فکر استان همدان

به دنبال برگزاری جلسه‌‌ی مشترک شورای سیاست‌گذاری اتاق فکر استان همدان با نخبگان و کارشناسان حوزه‌های مختلف اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، زیست‌محیطی و جمع‌بندی از نقطه‌نظرات کارشناسان این حوزه‌ها، شورای سیاست‌گذاری اتاق فکر استان همدان موضوع آب، محیط زیست و منابع طبیعی را در اولویّت کاری خود قرار داد.<br/>بر این اساس، تصمیم گرفته شد با تشکیل کمیته‌ی تخصّصی «آب، محیط زیست و منابع طبیعی»، جلسه‌ی بعدی اتاق فکر به این موضوع اختصاص بیابد. در این راستا، جلسه‌ی کمیته‌ی مذکور روز پنجم اسفند 1393 از ساعت 4 تا 7 عصر در محلّ دفتر ریاست دانشکده‌ی علوم اقتصادی و اجتماعی دانشگاه بوعلی‌سینا و با حضور آقایان دکتر منصور غلامی، ریاست دانشگاه بوعلی‌سینا، دکتر اسدیان، عضو هیأت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی همدان، دکتر بهادری، عضو هیأت علمی سازمان جهاد کشاورزی همدان، دکتر بهراملو، عضو هیأت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی همدان، دکتر حمید زارع ابیانه، عضو هیأت علمی گروه آبیاری دانشکده‌ی کشاورزی دانشگاه بوعلی سینا، دکتر ابوالقاسم یعقوبی، مدیر اتاق فکر استان و دکتر حاتم حسینی عضو شورای سیاست‌گذاری اتاق فکر استان تشکیل شد.

در این جلسه، متخصّصان آب استان ابتدا به بحث درباره‌ی موقعیّت جغرافیایی همدان پرداختند و اظهار داشتند که استان همدان به دلیل واقع‌شدن در سرشاخه‌ی رودخانه‌ها، از منابع آب سطحی و رودخانه‌های با آب‌دهی بالا برخوردار نیست. بنابراین، به شدّت وابسته به منابع آب زیرزمینی است، به‌طوری‌که بیش از 85 درصد آب مصرفی استان از منابع آب زیرزمینی تأمین می‌گردد. به همین دلیل، هر سال به‌طور متوسّط حدود یک متر اُفت در سطح ایستایی منابع آب زیرزمینی استان رُخ داده و استان با تنش آبی و در آستانه‌ی ورود به مرحله‌ی بحران آب است.

در ادامه‌ی جلسه، اعضاء به بحث درباره‌ی راهبردها و قوانینی که در گذشته، به‌ویژه در طول سه دهه‌ی گذشته، برای پیشبرد سیاست‌های مرتبط با آب تدوین و اجرا شده است پرداختند. آن‌ها اظهار داشتند که راهبردها و قوانین گذشته عمدتاً مبتنی بر مدیریّت عرضه‌ی آب بوده است. در شرایط کنونی که کم‌آبی و کم‌یابی آب به صورت فراگیر استان همدان را فرا گرفته، اقدامات سازه‌ای و مدیریّت عرضه به تنهایی مشکل کم‌آبی را مرتفع نمی‌سازد و حتّی در برخی موارد مسبّب مشکلات و چالش‌های زیست‌محیطی، اجتماعی و اقتصادی می‌شود. بنابراین، بازبینی در رویکرد مدیریّت عرضه و جایگزینی آن با رویکرد مدیریّت تقاضا را راه‌کاری مهم برای مقابله با بحران آب دانستند.

به‌طور کلّی، نقطه‌نظرات اعضای کمیته‌ی «آب، محیط زیست و منابع طبیعی» را برای ساماندهی آب استان همدان می‌توان به شرح ذیل جمع‌بندی و در چند بُعد دسته‌بندی کرد:

.

الف) اقدامات مطالعاتی و تحقیقاتی

1) با توجّه به کاهش بودجه‌ی بخش تحقیقات کشاورزی در طول سال‌های گذشته و به حاشیه‌راندن افراد متخصّص در مدیریّت منابع محیطی، لازم است یک تیم تحقیقاتی متخصّص تشکیل و از آن‌ها خواسته شود مدلی برای مدیریّت منابع محیطی استان (مدل بومی) ارائه کنند. بدیهی است انجام این‌ کار مستلزم تخصیص اعتبارات لازم برای آن می‌باشد.

2) آموزش‌های رسمی در بخش کشاورزی به گونه‌ای نیست که حلّال مشکلات باشد. فارغ‌التّحصیلان رشته‌های کشاورزی به‌طور مستقیم در ارتباط با بخش کشاورزی نیستند. نتیجه‌ی چنین وضعیّتی اتلاف منابع انسانی و سرمایه‌های بیت‌المال و مفید به فایده نبودن اندوخته‌های علمی و عملی دانش‌آموخته‌های رشته‌های مختلف کشاورزی است.

3) مطالعات راهبردی و آینده‌پژوهی در اولویّت قرار بگیرد و ابزارهای آن تعریف شود.

4) وضعیّت آب موجود استان بررسی و اولویّت‌های قابل پیگیری شناسایی شوند.

5) کارشناسی اقتصادی قیمت تمام‌شده‌ی محصولات کشاورزی با در نظرگرفتن قیمت آب و استفاده از آن در جهت بهره‌وری مصرف آب. در جایی مانند همدان که شش ماه فصل خشک و بی‌باران است، چرا این همه باید صیفی‌کاری داشته باشیم؟!

6) انجام پروژه‌های آبخیزداری

7) پایش کامل و پیوسته‌ی منابع محیطی (آب، خاک، گیاه، موجودات زنده و ...).

8) بررسی نقش پوشش گیاهی، مراتع و آبخیزداری و آمایش سرزمین در ذخیره‌سازی رطوبت خاک در شرایط تنش آبی. متأسّفانه،‌ دید اکوسیستمی به موضوع نداریم. پوشش گیاهی اگر کم شود،‌آب کم‌تری نگهداری می‌کند، در نتیجه لکّه‌های گیاهی زیاد می‌شود و این یعنی فرسایش بیش‌تر خاک و نگهداشت کم‌تر آب.

9) بررسی چگونگی کاربرد پساب‌ها در کشاورزی.

10) بررسی چگونگی کنترل تراز واردات و صادرات آب مجازی در استان. استان همدان در زمینه‌ی محصولاتی چون سیب زمینی، گندم، جو، سیر، یونجه و چغندر صادرکننده‌ی آب مجازی است. آب هیچ‌وقت در هزینه‌ی تولید محاسبه نمی‌شود.

.

ب) اقدامات اجرایی و سیاست‌گذاری

1) در اولویّت قرار دادن موضوع آب در سیاست‌های دستگاه‌های اجرایی، آموزشی، پژوهشی، فرهنگی و تبلیغاتی و برنامه‌های صدا و سیما.

2) محدودکردن کشت برخی از محصولات کشاورزی و جا به جا کردن تاریخ کشت برخی محصولات. چرا گندم و جو را که در زمین‌های دیم هم می‌توانیم بکاریم، در زمین‌های آبی کشت می‌کنیم؟! پیشنهاد می‌شود دولت توجّه ویژه‌ای به کشت دیم و افزایش عملکرد در این بخش داشته باشد و از وسعت کشت آبی بکاهد.

3) پیشبرد سیستم‌های نوین آبیاری (قطره‌ای و بارانی) و مدیریّت آبیاری تحت فشار از طریق اعمال کم آبیاری در این روش‌ها.

4) توسعه‌ی کشت‌های گلخانه‌ای (عملکرد بالاتر، مصرف آب کم‌تر) و تبدیل کشت‌های فاصله‌دار مانند باغات از آبیاری سطحی به آبیاری قطره‌ای.

5) استفاده از آب‌های نامتعارف در کشت‌های گلخانه‌ای.

6) جا به جایی و تغییر برخی مفاهیم مانند خودکفایی به خوداتّکایی.

7) توجّه به اصلاح، احیاء و توسعه‌ی منابع طبیعی تجدیدشونده.

8) توسعه‌ی دامداری‌های بسته و پرواربندی‌ها.

9) برنامه‌ریزی تغییر الگوی کشت و جایگزینی گیاهان با مصرف آب کم. الگوی کشت با شرایط اقلیم سازگار پیش نرفته است. پیشنهاد می‌شود به تدریج محصولات پُرمصرف و آب‌بر با در نظرگرفتن منافع ملّی و منطقه‌ای و اقتصادی کشاورزان حذف شوند. در همین راستا، دولت از کشاورزانی که الگوی کشت را به محصولاتی با نیاز آبی پایین تغییر می‌دهند حمایت کند.

10) تهیّه‌ی نقشه‌ی جامع کشاورزی جهت تعیین قطعات و ارائه‌ی هرگونه خدمات به قطعه زمین به جای فرد.

11) ساختار بخش کشاورزی معیوب و نامناسب است، به‌طوری‌که اکثر بهره‌بردارها بی‌سواد و کم‌سوادند، تولیدات کشاورزی به شیوه‌ی سنّتی و بر حسب عادت انجام می‌شود و از برنامه‌ی مدوّنی پیروی نمی‌کند. روستاها توسعه نیافته‌اند و به تبع آن روستائیان و کشاورزان توسعه‌نیافته‌اند.

12) تعیین اولویّت‌های صادراتی محصولات کشاورزی استان با توجّه به منابع آب و مزیّت نسبی اقتصادی.

.

ج) اقدامات رسانه‌ای و فرهنگی

1) افزایش آگاهی‌های عمومی در زمینه‌ی وضعیّت موجود آب از طریق صدا و سیمای همدان. بی‌تردید، تهیّه و تولید برنامه‌های مستند ویژه با موضوع بحران آب در استان از طریق بررسی وضعیّت روستاها، قنات‌ها، چاه‌ها و چشمه‌ها از گذشته تا به امروز.

2) آگاهی‌بخشی عمومی در زمینه‌ی تنش کم‌آبی موجود از طریق امامان محترم جمعه و جماعات و استفاده از کارشناسان عرصه‌ی آب به عنوان سخنران در خطبه‌های پیش از نماز جمعه.

.

د) اقدامات حقوقی و قانونی

1) پُرکردن چاه‌های غیرمجاز و رفع موانع قانونی نصب کنتورهای هوشمند.

2) جلوگیری از ساخت و ساز در حریم منابع آب و یا استفاده از آب شرب در آن.

.

استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.

متون سیاستی منتشر شده در شمس، بیانگر دیدگاه نویسندگان بوده و لزوما نظر این شبکه نیست.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.