1. شمس
  2. >
  3. اتاق فکر استانی
  4. >
  5. خوزستان

نوع مطلب: اتاق فکر استانی - قدیم

خوزستان 30 آذر 1393 ساعت 11:41

بررسی وضعیت آموزش عالی در اتاق فکر استان خوزستان

بررسی وضعیت آموزش عالی در اتاق فکر استان خوزستان

موضوع کیفیت آموزش عالی در کشورمان به یکی از دغدغه‌های مهم مسئولان و دانشگاهیان تبدیل‌شده است به‌گونه‌ای که مسائل جاری دانشگاه‌ها را تحت تأثیر قرار داده است. افزایش چشمگیر دانشجویان دانشگاه‌های آزاد و پیام نور در کنار سایر دانشگاه‌های غیردولتی علی‌رغم همه مزایایی که دارد جامعه دانشگاهی را با چالش‌های بزرگی مواجه ساخته است. چالش‌هایی که آثار آن نه‌تنها در کیفیت آموزش و پژوهش اثر گذاشته بلکه بنیان‌های اخلاقی دانشگاه را نیز مورد هجوم قرار داده است. افت کیفیت اخلاق حرفه‌ای در میان دانشگاهیان یکی از چالش‌های جدی جامعه دانشگاهی است. سرقت ادبی امری رایج در محیط‌های دانشگاهی شده است.<br/>در چنین فضایی آسیب‌شناسی علمی و همچنین استفاده از تجربیات کشورهای مختلف می‌تواند ثمربخش باشد. شاید چنین دغدغه‌هایی سبب شده که در تنظیم برنامه ششم توسعه کشورمان در بخش آموزش عالی، توجه ویژه نویسندگان این برنامه به اصلاح نگاه کمی به آموزش عالی و حرکت به‌سوی کیفیت باشد<br/>با توجه به اهمیت موضوع آموزش عالی، سومین نشست اتاق فکر استان خوزستان درباره «بررسی وضعیت آموزش عالی» در تاریخ پنجشنبه 13 آذر 93 در سالن اجلاس ریاست دانشگاه شهید چمران اهواز تشکیل شد.

شرکت‌کنندگان در نشست:

1-دکتر محمد رعایایی، سرپرست دانشگاه شهید چمران اهواز

2-دکتر ایدنی، رئیس دانشگاه علوم پزشکی جندی‌شاپور اهواز

3-دکتر سید عطاءالله سیادت، رئیس دانشگاه کشاورزی رامین خوزستان

4-دکتر علی حسین زاده، رئیس دانشگاه جامع علمی کاربردی خوزستان

5-دکتر یدالله مهرعلیزاده، معاون پژوهشی دانشگاه علمی کاربردی کشور- استاد مدیریت آموزشی دانشگاه شهید چمران

6-دکتر خسرونشان، معاون فرهنگی و اجتماعی دانشگاه شهید چمران و استاد دانشکده الهیات و معارف اسلامی

7- دکتر ابراهیم حاج دولو، معاون پژوهشی دانشگاه شهید چمران و استاد گروه مکانیک دانشکده مهندسی

8- دکتر کاشفی‌پور، معاون آموزشی دانشگاه شهید چمران و استاد دانشکده مهندسی علوم آب

9- دکتر امید علی شهنی کرم زاده، رئیس دانشکده علوم ریاضی و کامپیوتر- چهره ماندگار کشوری

10-دکتر مهدی قمشی، استاد دانشکده مهندسی علوم آب و استاد نمونه کشوری در سال 1393

11-دکتر غلامحسین خواجه، رئیس اسبق دانشگاه خلیج‌فارس بوشهر-استاد دانشکده دامپزشکی دانشگاه شهید چمران

12-دکتر مرتضی ممویی، رئیس اسبق دانشگاه رازی کرمانشاه- عضوی حیات علمی دانشکده دام‌پروری دانشگاه رامین خوزستان

13-دکتر عبدالله پارسا، مدیر برنامه‌ریزی و ارزیابی دانشگاه شهید چمران و عضو هیات علمی گروه علوم تربیتی دانشگاه شهید چمران

14-دکتر محمدرضا زادکرمی، مدیر نظارت و ارزیابی دانشگاه‌های استان خوزستان-عضو هیات علمی گروه آمار

15- دکتر مسعود صفایی مقدم، مسئول اتاق فکر استان خوزستان

16- سید ابراهیم موسوی، دبیر اتاق فکر استان خوزستان

شرکت‌کنندگان در نشست موارد زیر را مورد تأکید قراردادند:

1. آموزش عالی، کیفیت یا کمیت

در دو دهه گذشته آموزش عالی در نقاط مختلف کشور گسترش کمی زیادی داشته است. گسترش دانشگاه آزاد در اقصی نقاط کشورمان نویدبخش توسعه آموزش عالی برای جویندگان علم بوده است. در یک دهه گذشته دانشگاه پیام نور نیز گسترش خیره‌کننده داشته است. در دولت قبل بحث گسترش تحصیلات تکمیلی در دانشگاه‌ها با جدیت زیادی مطرح شد و تفکری شکل گرفت که دانشگاه‌های ما از دانشجویان کارشناسی خود بکاهند و به سمت توسعه کارشناسی ارشد و دکتری گام برداشته شود؛ اما در این میان سوا لات اساسی زیر بی‌پاسخ‌مانده است:

الف- آیا تأکید بر گسترش تحصیلات تکمیلی مبتنی بر تحلیل جامعی است که نشان می‌دهد کشور ما برای رشد و توسعه همه‌جانبه می‌بایست در این مسیر گام بردارد؟ آیا نقش گسترش تحصیلات تکمیلی در رشد و توسعه کشور بیشتر است یا سرمایه‌گذاری در مقطع ابتدایی و حتی پیش‌دبستانی، یا مقطع کاردانی یا کارشناسی؟

ب-آیا دانشگاه‌های ما شایستگی‌های لازم برای تربیت این حجم زیاد از دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری رادارند؟

شاید برای پاسخ به سؤال اول نیازمند تحقیقی جامع و علمی باشیم اما پاسخ به سؤال دوم چندان دشوار نیست. اندکی توجه به وضعیت دانشگاه‌ها خود گویای این واقعیت تلخ است که در بسیاری موارد حتی حداقل‌های لازم را نیز در اختیار نداریم. در دانشگاه‌های آزاد و غیرانتفاعی وضعیت به‌مراتب بدتر است. متأسفانه انگیزه‌های اصلی این توسعه‌های بی‌رویه عمدتا علمی نبوده و بیشتر اقتصادی و سیاسی است.

2. سایه سیاست بر آموزش عالی

استقلال دانشگاه‌ها یکی از عوامل اصلی تولید علم و نهایت توسعه همه‌جانبه است. این در حالی است که این ویژگی مهم دچار آسیب جدی شده است. علم و دانش ازجمله موضوعاتی است که برای بالندگی به فضای آزاد نیاز دارد. برخوردهای امنیتی، سیاسی و سلیقه‌ای با اساتید و دانشجویان فضای علمی و فکری دانشگاه‌ها را دچار خدشه اساسی کرده و امنیت روانی این محیط را با چالش جدی مواجه نموده است. [...] .

3. مدرک‌گرایی: یکی از کارکردهای غیر توسعه‌ای توسعه بی‌رویه آموزش عالی

الف:انگیزه‌های روان ‌شناختی مدرک‌گرایی: انگیزه‌های بخش زیادی از متقاضیان آموزش عالی ماهیت اقتصادی ندارد بلکه ماهیت روان‌شناختی داشته و مبنای فرهنگی- اجتماعی دارد. این امر با دوست داشتن دانش و خردمندی فرق می‌کند. موضوع این است که در جامعه در حال گذار ما مدرک تحصیلی و عناوین دکتر و مهندس به‌خودی‌خود کارکرد اجتماعی دارند. به‌گونه‌ای که برخی از افراد حتی بدون آنکه انگیزه‌های اقتصادی داشته باشند، صرفاً در پی کسب منزلت اجتماعی ناشی از داشتن عنوان دکتر و مهندس هستند. این را می‌توان یک بیماری اجتماعی و فرهنگی دانست. شاهد ماجرا این‌که این دسته از واجدان مدارک عالی تحصیلی انتظار دارند بدون ذکر عنوان از آنان نام‌برده نشود. این چیزی است که در سازمان‌ها و نهادهای علمی جهان کاملاً مطرود است.

ب: انگیزه‌های اقتصادی مدرک‌گرایی: برخی نیز انگیزه‌های اقتصادی داشته و برای افزایش حقوق و دستمزد بیشتر به سمت به دست آوردن مدرک تحصیلی در دو مقطع کارشناسی ارشد و دکتری روی آورده‌اند. این موضوع زمانی جدی‌تر می‌شود که بدانیم فاصله حقوق و مزایای دارندگان مدرک تحصیلی دکتری به نسبت کارشناسان در همان رشته تحصیلی بسیار زیاد است. به نظر می‌رسد در طرح طبقه‌بندی مشاغل و ضوابط حقوق و دستمزد می‌بایست تجدیدنظر صورت گیرد و کارایی افراد و نه لزوماً مدرک تحصیلی، تعیین‌کننده باشد.

ج: انگیزه‌های سیاسی مدرک‌گرایی: بر اساس قوانین ما برای نامزدی نمایندگی مجلس و شوراهای اسلامی شهر و روستا حداقل‌هایی وضع‌شده است که به نظر می‌رسد در برخی موارد سخت‌گیرانه بوده است. برای مثال برای نمایندگان مجلس شورای اسلامی حداقل مدرک کارشناسی ارشد در نظر گرفته‌شده است. مواردی ازاین‌دست می‌تواند یکی دیگر از عوامل ترغیب شهروندان به مدرک‌گرایی باشد.

4. آموزش عالی در سیطره کمیت گرایی و اقتصاد

باکمال تأسف باید اذعان داشت که به‌رغم شعارهای دینی، اخلاقی و معنوی در حوزه آموزش عالی و آموزش‌وپرورش، آنچه به‌روشنی شاهد آن هستیم سلطه نگاه کمی نگر، مادی، اقتصادی، تجاری و حتی بازاری بر این بخش مهم هستیم. اقتصاد دانش‌بنیان» که شعار آموزش عالی بود امروزه در مملکت ما جای خود را به دانش اقتصاد بنیان داده است. تجاری‌سازی دانش در نازل‌ترین سطح خود رویکرد مسلط شده است. این رویکرد از سویی به نزول اخلاق در مجامع علمی انجامیده است و از سوی دیگر تولید علم را که خود باید محصول طبیعی یک فرایند درست دانش‌پژوهی باشد به امری ابزاری و نازل فروکاست‌هاست. امروزه تولید علم که در تولید مقاله و پایان‌نامه و رساله دیده می‌شود بیش از آنکه به دانش به معنای واقعی کلمه نیازمند باشد به مهارت‌ها و حتی به فوت‌وفن‌هایی خاص نیازمند است؛ و چیزی که در این میان گم می‌شود اخلاق حرفه‌ای است. در این میانه علم مفید و کارگشا هم به دست نمی‌آید. احتمال کمتر کشوری است که به این حد بی‌محابا خود را به این رویکرد مادی و کمی سپرده باشد. در میان دانشگاه‌ها از این نظر مسابقه راه افتاده است. ایجاد و گسترش بی‌رویه پردیس‌ها و پذیرش دانشجویان به‌اصطلاح پولی دانشجویان را به مشتری و استادان را به کارمند و فروشنده تبدیل کرده است. دانشگاه اگرچه کارکرد اقتصادی خود را دارد اما باید نگرش علمی، دانشی و فرهنگی (فرهنگ به معنای عام آن) بر دانشگاه حاکم باشد. پرداختن به این موضوع البته نیازمند عزمی ملی و فراگیر است.

5. جذب هیات علمی

ازجمله ارکان دانشگاه‌ها و آموزش عالی استادان هستند، هرچند نباید از نقش دانشجویان علاقه‌مند و مستعد غافل بود. هر رویکرد و مکانیسمی که به جذب استادان و دانشجویان مستعد و علاقه‌مند آسیب‌زده و در مقابل افراد دیگر را وارد دانشگاه‌ها نماید نادرست بوده و در مقابل توسعه علمی قرار دارد. هیچ معیاری به‌جز علاقه‌مندی، استعداد و ویژگی‌های اخلاق حرفه‌ای برای پذیرش و جذب حیات علمی و دانشجو نمی‌تواند مفید باشد.

6. یکپارچه نبودن مدیریت آموزش عالی

هم‌اکنون در آموزش عالی مدیریت یکپارچه‌ای وجود ندارد. دانشگاه‌های دولتی، جامع علمی کاربردی، پیام نور، فنی حرفه‌ای، آزاد، غیرانتفاعی، بر اساس استراتژی‌های تعریف‌شده خود و غالبا به شکلی ناهماهنگ حرکت می‌کنند. نتیجه، توسعه‌های بی‌رویه و به وجود آمدن فضایی غیرعلمی و غیرقابل‌کنترل در آموزش عالی است. یک نمونه: در سال تحصیلی 94-93 ظرفیت پذیرش دانشجوی دکتری در دانشگاه آزاد از 4 هزار دانشجو به 12 هزار دانشجو رسیده است. سؤال اساسی این است که با چه توجیهی به‌یک‌باره ظرفیت پذیرش این دانشگاه در مقطع دکتری به 3 برابر افزایش می‌یابد و یا در دانشگاه پیام نور شاهد دایر کردن برخی رشته‌های مهندسی هستیم و این در حالی است که برخی مراکز این دانشگاه فاقد حداقل امکانات و تجهیزات لازم جهت پذیرش دانشجو در چنین رشته‌هایی است. مثال‌هایی ازاین‌دست را به‌وفور می‌توان در دانشگاه‌های مختلف یافت و این‌همه ضرورت مدیریت یکپارچه در آموزش عالی کشورمان را دوچندان می‌کند.

7. خوزستان و آموزش عالی

ازلحاظ ترکیب جمعیت دانشجویان در کشور از حدود چهار و نیم میلیون دانشجو، حدود 34% آزاد، 23% پیام نور، 18% علمی کاربردی، 12% وزارت علوم، 9% غیرانتفاعی، 4% فنی حرفه‌ای، 2% بهداشت درمان هستند. جمعیت دانشجویی استان خوزستان حدود 230 هزار در مقاطع مختلف تحصیلی است که از این تعداد 60% در دانشگاه آزاد مشغول تحصیل هستند. این نشان می‌دهد که آموزش عالی دولتی در خوزستان رشد متناسبی نداشته و در مقابل دانشگاه آزاد بیش از دو برابر متوسط کشوری در خوزستان توسعه پیداکرده است. معنای دیگر این آمار این است که شهروندان خوزستانی هزینه‌های بیشتری را صرف آموزش عالی می‌کنند و درعین‌حال از آموزش عالی باکیفیت پایین‌تر استفاده می‌کنند. روشن است که توسعه آموزش عالی در کشور و در استان خوزستان مبتنی بر هیچ آمایش علمی نبوده است. به‌عنوان نمونه می‌توان به این موضوع نیز اشاره کرد که اهواز که یکی از مهم‌ترین شهرهای صنعتی در سطح کشور است فاقد یک دانشگاه صنعتی است درحالی‌که در بسیاری از شهرهای کوچک کشور بدون داشتن هیچ بنیه صنعتی شاهد تأسیس دانشگاه‌های صنعتی بوده و هستیم. همچنین می‌توان به اعتبارات ملی اختصاص‌یافته به دانشگاه‌ها اشاره نمود که متأسفانه از هیچ شاخص علمی متونی تبعیت نمی‌کند. موارد فقدان مدیریت کیفی آموزش عالی در سطح کشور و به‌تبع آن در استان خوزستان و ارائه راه‌حل‌های پیشنهادی برای اصلاح ان‌شاءالله در گزارش‌های بعدی تقدیم می‌شود.

.

استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.

متون سیاستی منتشرشده در شمس، بیانگر دیدگاه نویسندگان بوده و لزوماً نظر این شبکه نیست.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.