1. اولویت‌های سیاستی
  2. >
  3. خروج از ركود تورمی

نوع مطلب: خلاصه سیاستی

4 بهمن 1393 ساعت 14:02 شماره مسلسل: 2200047

آیا زمان کاهش کارمزد معاملات فرارسیده ‌است؟

آیا زمان کاهش کارمزد معاملات فرارسیده ‌است؟

بورس تهران پس از روزهای طلایی سال 92 و روزهای سخت در نیمه اول سال 93 شاید حالا همه را متقاعد کرده‌است که انجام بعضی اصلاحات و تغییر رویکرد نسبت به رویه‌های موجود غیرقابل‌اجتناب‌است. اتفاقات یک سال و نیم اخیر بیش‌ازپیش روشن‌ساخت که هنوز بورس تهران برای انجام مأموریت خود به‌عنوان منبع اصلی تأمین سرمایه شرکت‌ها و کاهش فشار موجود بر بازار پول، راه درازی در پیش دارد که یکی از الزامات آن، اصلاح ساختارها و رویه‌ها بر اساس تجارب جهانی‌است. در این میان، کارمزد معاملات یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های فعالیت در بورس بوده و می‌تواند به‌عنوان یک ابزار سیاست‌گذاری برای خروج بازار از رکود فعلی موردتوجه قرار‌گیرد.


بورس تهران پس از روزهای طلایی سال 92 و روزهای سخت در نیمه اول سال 93 شاید حالا همه را متقاعد کرده‌است که انجام بعضی اصلاحات و تغییر رویکرد نسبت به رویه‌های موجود غیرقابل‌اجتناب‌است. اتفاقات یک سال و نیم اخیر بیش‌ازپیش روشن‌ساخت که هنوز بورس تهران برای انجام مأموریت خود به‌عنوان منبع اصلی تأمین سرمایه شرکت‌ها و کاهش فشار موجود بر بازار پول، راه درازی در پیش دارد که یکی از الزامات آن، اصلاح ساختارها و رویه‌ها بر اساس تجارب جهانی‌است. در این میان، کارمزد معاملات یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های فعالیت در بورس بوده و می‌تواند به‌عنوان یک ابزار سیاست‌گذاری برای خروج بازار از رکود فعلی موردتوجه قرار‌گیرد.
هم‌اکنون کارمزد یک‌بار خریدوفروش (round-trip transaction) در بورس تهران بیش از 5/1درصد (1.515درصد) ارزش معامله است. از این میزان 5/0درصد به‌عنوان مالیات، 0.8درصد درصد به‌عنوان کارمزد کارگزار و مابقی کارمزدهای مربوط به ارکان مختلف بورس است. اگرچه عوامل مختلفی مانند ساختار پله‌ای کارمزدها، نظام مالیاتی و کیفیت خدمات ارائه‌شده به سهامداران، مقایسه دقیق با سایر بازارهای بورس جهان را غیرممکن ‌می‌کند، اما بررسی و مقایسه اجمالی تصویر بهتری از این موضوع به دست می‌دهد. در بازارهای پیشرفته مانند بازار آمریکا کارمزد خرید یا فروش برای سهامداران خرد و از طریق سیستم‌های آنلاین به‌صورت رقابتی و توسط کارگزار مشخص می‌شود، اما در اکثر موارد، رقمی بین 5 تا 10 دلار به ازای هر معامله است. برای مقایسه بهتر، برای خرید 1000 سهم شرکت فورد در بورس نیویورک به قیمت هر سهم 16 دلار، کارمزد معاملاتی حداکثر در حدود 0.06درصد است که تقریباً یک‌هشتم کارمزد معاملات در بورس تهران است. (برای مقایسه دقیق‌تر، از مالیات نیم درصدی فروش در بورس تهران صرف‌نظر کرده‌ایم، زیرا در کشورهای توسعه‌یافته، مالیات عمدتاً بر سود تقسیمی (dividend) و رشد سرمایه (capital gain) اعمال می‌شود) در بازارهای اروپایی نیز کارمزدها در حدود 5 تا 7 یورو به ازای هر معامله است که بسته به بازارهای مختلف ممکن است متفاوت باشد.
اما برای مقایسه بهتر، لازم است نگاهی نیز به بازارهای کمتر توسعه‌یافته داشته‌باشیم. به‌عنوان نمونه، در بورس تایلند، سقف کارمزد دریافتی برابر 0.14درصد ارزش معاملات است که البته کارگزاران می‌توانند به‌دلخواه خود رقمی پایین‌تر نیز به مشتریان ارائه دهند. با توجه به مالیات فروش 0.3درصد در این بازار، کل کارمزد پرداختی برای یک‌بار خریدوفروش برابر 0.58درصد است که در حدود یک‌سوم بورس تهران است. در بازار سنگاپور نیز کارمزد یک‌بار خریدوفروش معمولاً رقمی بین 0.4درصد تا 1 درصد است. به‌طور مشابه، در بورس استانبول هزینهی معاملات بسیار متغیر است اما رقمی در حدود 4درصد برای یک‌بار خریدوفروش رقم نسبتاً متداولی است. در بورس ابوظبی نیز کارمزد یک‌بار خریدوفروش ( با فرض ارزش معامله 3000 درهم) در حدود 1.2 درصد است که مقدار دقیق آن وابسته به ارزش معامله است. بدین ترتیب می‌توان گفت بورس تهران یکی از بالاترین هزینه معاملات در بین بازار بورس جهان رادار است.
با توجه به بالا بودن هزینه معاملات، سؤال اینجاست که اولاً کاهش هزینه معاملات چه فایده‌ای برای افزایش کارایی و توسعه‌یافتگی بورس دارد و ثانیاً آیا مقطع کنونی زمان مناسبی برای این کار است؟ در پاسخ به سؤال اول، مطالعات متعددی بر روی توسعه‌یافتگی بازارها انجام‌شده که یکی از مهم‌ترین شاخصه‌های توسعه‌یافتگی بورس را نسبت گردش سالانه (حجم معاملات تقسیم‌بر ارزش کل بازار) آن می‌دانند. دلیل این موضوع این است که افزایش حجم معاملات منجر به افزایش نقد شوندگی و عمق بازار شده و بازده مورد مطالبه سرمایه‌گذاران (و درنتیجه هزینه تأمین مالی شرکت‌ها) را به دلیل کاهش ریسک نقد شوندگی پایین می‌آورد. بد نیست بدانید نسبت گردش سالانه بورس تهران در سال 2012 میلادی تنها 18 درصد بوده که این رقم برای بورس نیویورک نزدیک به 125 درصد و برای بورس استانبول 137 درصد بوده‌است. اما آمارها نشان می‌دهد این نسبت برای نیمه اول سال 93 به حدود 5.7 درصد رسیده و زنگ خطرها را به صدا درآورده‌است. بدین ترتیب، در راستای افزایش حجم معاملات لازم است سیاست‌هایی مانند کارمزد معاملات و افزایش درصد سهام شناور اتخاذ شود. از سوی دیگر، درصورتی‌که کارمزدها رقابتی شود، افزایش رقابت منجر به بهبود کیفیت خدمات ارائه‌شده به معامله گران می‌گردد.
در پاسخ به این‌که آیا مقطع کنونی زمان مناسبی برای این کار است یا نه، باید نگاهی به میانگین روزانه معاملات خرد داشته باشیم. در سال 91 میانگین معاملات خرد روزانه 94 میلیارد تومان بوده که در سال 92 با رشد قابل‌ملاحظه به 290 میلیارد تومان رسیده است. به دنبال رکود بازار در سال 93، این رقم تقریباً نصف شده و در نیمه اول سال 93 در حدود 154 میلیارد تومان بوده است. بنابراین، به نظر می‌رسد لازم است تمهیداتی برای بهبود نقد شوندگی بازار در شرایط فعلی اندیشیده شود. نمودار زیر حجم معاملات ماهانه بورس تهران را نشان می‌دهد.

یکی از ملاحظات کاهش کارمزد معاملات در مقطع فعلی، تأثیر آن بر صنعت کارگزاری بورس است. یک حساب سرانگشتی نشان می‌دهد که درآمد سال گذشته کارگزاران تنها از محل کارمزد معاملات خرد (بدون در نظر گرفتن معاملات عمده) بیش از 560 میلیارد تومان بوده است و به نظر می‌رسد در شش‌ماهه اول امسال، 151 میلیارد تومان، از محل کارمزد برای صنعت کارگزاری، درآمد در پی داشته است. اگرچه اطلاعات جامعی از سودآوری این صنعت در دسترس نیست، اما نگاهی اجمالی به‌صورت‌های مالی کارگزاری‌های وابسته به بانک‌ها که در وب‌سایت کدال منتشرشده است، حاکی از رشد قابل‌توجه درآمدها در سال 92 است که رشدی بین 54 تا 277 درصد را تجربه کرده‌اند.
درصد افزایش درآمد کارگزاری‌ها در سال 92 نسبت به سال 91

بدین ترتیب، به نظر نمی‌رسد کاهش کارمزدها منجر به فشار غیرقابل‌تحمل بر سودآوری صنعت کارگزاری شود. ضمن اینکه، برخلاف تصور اولیه، کاهش کارمزد معاملات الزاماً به معنای کاهش درآمد و سودآوری کارگزاران نیست، زیرا کاهش کارمزد، علیرغم آنکه منجر به کاهش درآمد به ازای هر معامله می‌شود، معامله گران را تشویق به خریدوفروش بیشتر نموده و می‌تواند منجر به افزایش درآمد شود. بررسی‌های مختلفی در بازارهای بورس جهان به‌عمل‌آمده که این موضوع را تأیید می‌کند. به‌عنوان‌مثال، مطالعات انجام‌شده در بازارهای آمریکا و سوئد حاکی از افزایش یک‌درصدی حجم معاملات به ازای کاهش یک‌درصدی در کارمزد (مثلاً کاهش کارمزد از 1 درصد به 0.99درصد) است. در بازار انگلستان نیز مطالعات نشان می‌دهد به ازای یک درصد کاهش کارمزد، حجم معاملات در حدود 1.65درصد افزایش‌یافته است. به‌عبارت‌دیگر، در این بازارها افزایش حجم معاملات، کاهش درآمد ناشی از کم شدن کارمزد را به‌طور کامل جبران کرده و در مواردی منجر به افزایش درآمد کارگزاری‌ها نیز شده است.
درمجموع، میتوان گفت اولاً کاهش کارمزد معاملات به‌عنوان یکی از گام‌های حرکت به سمت توسعه‌یافتگی بورس تهران بایستی موردتوجه قرار گیرد و ثانیاً به نظر می‌رسد در حال حاضر، کاهش کارمزدها و رقابتی‌تر کردن صنعت کارگزاری‌ به‌عنوان یکی از راهکارهای خروج از رکود فعلی بازار پیشنهاد می‌شود.

استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.
متون سیاستی منتشر شده در شمس، بیانگر دیدگاه نویسندگان بوده و لزوما نظر این شبکه نیست.

نظرات

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
با تشکر، نظر شما پس از تایید در سایت نمایش داده می‌شود.